бэргэһэ диэнтэн аччат. Бары-барыта баар: устата-туората тэҥ ырбаахы, эмиэ да ээппэс, бэл диэтэр, бэргэһэчээн. С. Федотов

даҕ. Устата-туората биллибэт, киэҥ (хол., хонуу, хочо). ☉ Широкий, безбрежный, без конца и края (напр., долина, луг)
Унаар-тунаар урсуннаах Устата-туората көстүбэт Уһун дураар хонуулаах. П. Ойуунускай
[Саха норуота] куба тохтуур, хаас саарар, кырса кыыл кыраһалыыр унаар-тунаар туундаралааҕа. Суорун Омоллоон
Унаар-тунаар Өлүөнэ биэрэгэр Уйаҕас доҕорум эйигин булбутум. Д. Апросимов

туохт. Мээрэйдээ, кээмэйдээ. ☉ Мерить, измерять
Дойду иэнин хаба ортотунан арсыыннаан, эмиэ унньуктаах уһун көтүү салҕанна. ИКДь
Үрдэ-анна араҥаламмат, Устата-туората удумаҕаламмат Куйаар күдэрик Космоһы Алаас иэнинии арсыынныыр Аракыата сындыыс аалбын [уруйдуубун]. П. Тобуруокап
Ахсааннаах хонукка айаннаан Мин атын дойдуттан эргийдим. Үөйбэтэх сирдэрбин арсыыннаан Үгүс дьон үтүөтүн билистим. Айталын

аат. Устата, туората, үрдүгэ миэтэрэнэн кээмэйдээх сабардам. ☉ Кубометр
Нуормабыт диэн сүүрбэ сэттэ кубометр тоҥ буору хойгуолуохтаах этибит. И. Бочкарев. [Чокуурап:] Көрүҥ эрэ, ол хас эмэ тыһыынча кубометр тутуу маһын борохуот состоҕун! С. Ефремов
[Белкин:] Кинини [алмааһы] булаары хас сүүс килэмиэтир сири хаампыппытын, төһө элбэх кубометр кумаҕы, тааһы сууйбуппутун …… бэйэбит да билбэппит. Н. Туобулаахап

аат. Туох эмэ улаханынан (устатынан, туоратынан уонна үрдүгүнэн бүтүннүү) сабардыыр кээмэйэ, тилэри киэбэ. ☉ Объём. Геометрическай кууп сабардама. Уу сабардама. Бэрэбинэ сабардама
□ Балык ууга тимириитигэр хабаҕын сабардама аччыыр, оччоҕо балык өлүү ыйааһына улаатар
Ол балык түргэнник тимирэригэр көмөлөһөр. ББЕ З
Доруобай бараан түөһүн сабардама улахан, иһэ кыра, көҥдөй көхсө уһун, кэтит. ДьСИи

аат. Туох эмэ сабардыыр иэнэ; устатынан туоратынан төһөнү сабардыыра. ☉ Площадь, занимаемая чем-л.; протяжённость чего-л.. Материк арҕааттан илин тайааһына. Туоратын тайааһына
□ Колумб материктар уонна акыйааннар төһө тайааһыннаахтарын туһунан сөптөөх өйдөбүлэ суоҕа, онон Индия илиҥҥи биэрэктэрэ Европа биэрэктэриттэн бэрт ырааҕа суох буолуохтара дии саныыра. КВА МГ

тас кээмэй, габарит (массыына, дэтээл, араас оноһук мунутуур улахан кээмэйдэрэ (устата, туората уонна кэтитэ).)

туохт. Ыстаҥалаан, ойуоккалаан сүүр (үксүгэр кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Скакать, двигаться прыжками, скачками (обычно о лошадях или диких животных)
Тымныы туманын быыһынан Манчаары ата быыраттар, Туйахтарын чуор тыаһыттан Көһүйбүт дойдум уһуктар. С. Данилов
Киэҥ халлаан устатын-туоратын Кырдьык да, кыахтаахтык сыымайдаан, Сүүрүк ат сүүнэкэй чулуута — Оол ойор курдук ээ быыратта, Былыттан былыкка кыыратта. Р. Баҕатаайыскай. Таас быыһынан чубукулар миэхэ субу уунутары сүүрэн быыраттан кэллилэр. Доҕордоһуу т.

даҕ., поэт.
1. Наҕыл, нам чы көстүүлээх, намыын. ☉ Спокойный, тихий, мягкий, нежный
[Саха кыыһа] Алаас хотун хатыҥыныы Атан эрэр ньургуһуннуу Намыыннарын, наскылларын Нарыннарын баҕастарын. С. Данилов
Күөх мутукчанан суугунуур Күө ҕү наскыл мастардаах Устата-туората бил либэт Очуос таас дьиэлэрдээх Улуу булгунньах диэн кини эбит. С. Зверев
2. Ыраас, сөрүүн, чуумпу. ☉ Чистый, свежий, тихий
Уһуктан баран турбакка Уунаҥалыы сыттахпына Хоспор киирдэ сөрүүн, наскыл сарсыардааҥҥым салгына. С. Данилов

туохт., поэт. Киэҥ сиринэн нэлэһий, устата-туората биллибэттик тэнийэ көһүн (хол., тайҕа, тыа). ☉ Быть обширным, просторным, занимать большое пространство (напр., о равнине, лесе, тайге)
Тайаадыйар алааһын дьайыҥар, Тайҕа тыатыгар Аабылаан сиһигэр Адьырҕа эһэтэ алыстаабыт. Нор. ыр. Тайаадыйар алааһын дьайыҥар, Тайҕа тыатыгар Аабылаан сиһигэр Араас кыыла алыстаабыт. Е. Иванова
Таптаан, таалалаан үөскээбит Тайаадыйар тайҕабын, Төрөөбүт төрүт дойдубун Түптээн-төлкөлөөн туойабын. Н. Туобулаахап
Иитэ-саҕата биллибэт Иитиллибит ийэ тыабын, Таптаан таалалаан үөскээбит Тайаадыйар тайҕабын Уруккутун-хойуккутун …… Туойан чугдаарар Күндү күнүм дьэ буолла! С. Зверев