бледный, бескровный; кубаҕай сирэй бледное лицо.

даҕ.
1. Хаана-сиинэ суох, өлүк курдук олус кубаҕай. ☉ Мертвенно-бледный, совершенно бескровный (обычно о лице очень больного человека)
Айаан Миша диэки кылап гына көрөн кэбистэ, кубархай иэдэһин хамнатан мичээрдээбитэ буолла. Н. Лугинов
Бэрт кубархай хааннаах-сииннэх киһи, оргууй хааман кэлэн, дорооболосто. В. Яковлев
Хойуу пиибэ күүгэнинии Тыҥам уостан, доҕоруом, Ийэм куурбут кириэһинии Кубархайбын буолбат дуо? П. Тулааһынап
2. Күкээркэй кубаҕай; өлбөөркөй маҥан (өҥ). ☉ Тусклый, бледный, белесый; светло-серый (о цвете)
Түүн аайы сандаарарыттан ый салҕан Отууга быраҕыллыбыт тордуйатааҕар кубархай. И. Гоголев
Хоту сир хоодуота үрдүбэр эргийэн Кубархай халлааҥҥа хотой кыыл көтөрө. П. Тулааһынап

даҕ.
1. Хаана суох, тэтэркэйэ суох (киһи сирэйин туһунан). ☉ Бледный, бескровный (о лице)
Кубаҕай сирэй. Кубаҕай хааннаах. — Куп-кубаҕай сирэйдээх, кыра уол үөрүүлээхтик утары мичээрдии сытар эбит. Амма Аччыгыйа
Кыыһа хараҕыттан уу-хаар баһан, маа кубаҕай дьүһүнэ тэтэрэн, уокка баттаабыт курдук, кытаран, өлөн хаалан олороохтуур эбит. Н. Заболоцкай
Кэргэнэ, уһун кубаҕай дьахтар, ынахтарын ыан, үүтүн умуһахха ууран киирдэ. П. Аввакумов
2. Күн уота куурда сиэн туртаппытын курдук; күөхтүҥү маҥан. ☉ Бледный, тусклый, словно выжженный солнцем; бледно-голубой
Кубаҕай былаатынан хараҕын сотунна уонна Мавра аттыгар аргыый үнэн кэлэн, аҕылаабытынан олорунан кэбистэ. М. Доҕордуурап
Кубаҕай буруолаах кулуһун уотугар хара чаанньык күлтэйэр. Н. Габышев
Киэһэрбит хотугу кубаҕай халлааным дьүкээбил уотунан күлүмнүү оонньообут. С. Васильев
◊ Кубаҕай үүнээйилэр бот. — хараҥаҕа үүммүт хлорофила суох үүнээйилэр. ☉ Этиолированные растения (выросшие в темноте). Бу — кубаҕай үүнээйилэр эрээттэрэ
ср. алт., саг. кубакай, телеут. кубаҕар ‘бледный, сероватый’

I
тыаһы үт. т. Ынах маҥырыырын үтүктэр тыл. ☉ Подражание мы чанию коровы
Ынах бөрөлөрү көрөөт, эмиэ торбоһун өйдүү биэрэн «маа» д иэ н маҥыраабыт. Суорун Омоллоон
Маа! — дииллэр ынахтар, Мээ! — д ии л л э р н ьирэйдэр. К. Туйаарыскай
«Маа» — маҥыраһа түспүттэрэ Үһүөн тэҥҥэ ол муҥнаахтар [ынахтар]. Этиллибэт хомолто күлүктэрэ Элэҥнииллэрэ харахта рыгар. А. Михайлов (тылб.)
II
маа (мааҕы) бэйэлээх көр бэйэлээх
Маа бэйэлээх саҥа бинсээгин кэбилэппит уолчаан уруккуттан уу баһар сиригэр …… сүүрэн киирдэ, бинсээгин уһулла, оллур-боллур таастарга умса бы рахта. И. Никифоров
[Уол] мааҕы бэйэлээх куобаҕын куоттаран күлүгүнээн иккиэйэҕин туран хаалаахтыыллар. КНЗ ТС; маа кубаҕай — олус кубархай дьүһүннээх. ☉ Очень бледный, бескровный
Кыыһа хараҕыттан уу-хаар б а һ а н , маа кубаҕай дьүһүнэ тэтэрэн уок ка баттаабыт курдук кытаран, өлөн-хаалан олороохтуур эбит. Н. Заболоцкай

1. аат.
2. Суруйарга, бэчээттииргэ, уруһуйдуурга, онтон да атыҥҥа туттуллар мастан, өрбөхтөн оҥоһуллубут чараас хачыгырас матырыйаал. ☉ Бумага
   Суруйар кумааҕы. Хаһыат кумааҕыта. — Маайа лэппиэскэ тоһута тутан кумааҕыга суулуур. Н. Якутскай
   Лоскуй-лоскуй кумааҕылары иннигэр уурда, харандааһын таһаарда. Т. Сметанин
   Остуол үрдүгэр суруктаах кумааҕылар бэрээдэгэ суох ыһылла сыталлар. М. Доҕордуурап
   Биһиги эрабыт үйэтигэр кытайдар кумааҕыны айбыттара: кумааҕыны өрбөхтөн, хатырыктан уонна бамбуктан оҥороллоро. КФП БАаДИ
3. Дьыала суруга, докумуон. ☉ Документ
   Сургуус бэчээттээх кумааҕыны Кууһума суруксут бэрт өр ааҕар. Н. Якутскай
   «Эйигин оройуон киинигэр манна хааллардым. Бирикээһиҥ бу баар», — диэн баран, лоскуй кумааҕыны Алексаҥҥа уунна. Р. Кулаковскай
   Хайыамый, бу үөһэ тэрилтэҕэ барар кумааҕы, онон хайаатар да хос бэчээттээтэххинэ табыллар. С. Ефремов
4. көсп. Кумааҕы харчы. ☉ Бумажные деньги
   Эдэр киһи... үөрүүтүгэр өрө өндөҥөлөөн кэбиһэ-кэбиһэ, биэс сүүстээх кумааҕыны хондуукторга биэрдэ. Амма Аччыгыйа
   Мундербек сиэбиттэн улахан кумараанньыгы ылан барыта уоннуу солкуобайдаах сүүрбэ кумааҕыны ааҕан оҕонньорго илтэ. Эрилик Эристиин
   Кумааҕынан сүүрбэ аҕыс солкуобай, биэс солкуобайдаах кыһыл көмүс харчы баара. М. Шолохов (тылб.)
5. даҕ. суолт. Кумааҕыттан оҥоһуллубут. ☉ Бумажный
   Кини икки кумааҕы суулаах бэлэҕи харбаан ылла. Суорун Омоллоон
   Ити туохтара чөмөхтөһөн сытар буоллаҕай? Кумааҕы кууллар. В. Гаврильева. Төбөтүгэр үс муннуктаах кумааҕы бэргэһэлээх. П. Павленко (тылб.)
   ♦ Кумааҕыга <эрэ> хаал (баар) калька — туолбакка хаал, олоххо киирбэккэ хаал (хол., суруллубут былаан). ☉ Оставаться (лишь) на бумаге
   Били дьыалабыт кумааҕыга эрэ хаалла дуу? — Үчүгэй, кэскиллээх былаан хотоннору механизациялааһыҥҥа оҥоһуллубута. Ол үксэ кумааҕыга хаалла. «ХС»
   Ол аата, бурдук үүннэрэр звенолар тэриллиилэрэ диэн — харах баайыыта, кумааҕыга эрэ баар көрүнньүк дьыала. П. Егоров. Кумааҕы курдук — хаана суох, кубархай (сирэй туһунан). ☉ Бледный, бескровный, белый как бумага (о лице)
   Симон сирэйэ кумааҕы курдук маҥан. Л. Попов
   Тэтэркэй бэйэлээх иҥэ кумааҕы курдук, кубарыйан хаалла. М. Доҕордуурап. Кумааҕыны <эрэ> (кумааҕы сирэйин) марайдыыр калька — туох эмэ интэриэһинэйэ, туһата суоҕу суруйар. ☉ Марать, пачкать бумагу
   Итинник ымпыктары-чымпыктары, була-була муспут киһи, бука, хас да лиис кумааҕы сирэйин марайдыа эбитэ буолуо. Күннүк Уурастыырап
   Сүрэҕиҥ уулла таптаабат, …… Сүрэҕиҥ дьолго таласпат, Төлөннүрбэт буоллаҕына — Кумааҕыны марайдаама. С. Данилов. Кумааҕы үрдүгэр түс сөбүлээб. — тугу эмэ гыныахтааххын оҥорбокко суруйбутунан, аахпытынан бар. ☉ Взяться за перо, за чтение вместо того, чтобы заняться чем-л. более важным
   «Тукаам, кэллэ кэлээт, кумааҕы үрдүгэр түстэххиний, ийэҕэр көмөлөс эрэ», — диэтэ Дайыыла кыыһа кинигэ тутуурдааҕын көрөн. Софр. Данилов
   ◊ Хара кумааҕы кэпс. — сэриигэ сылдьар буойун өлбүтүн туһунан төрөппүттэригэр, аймахтарыгар биллэрэр сурук. ☉ Официальное извещение родным о гибели военнослужащего, похоронка
   [Ийэ:] Үнүрүүн дьукааҕым Балбаара эмээхсин уола өлбүтүн туһунан хара кумааҕыны тутта. И. Гоголев
   Хара кумааҕылар — көмүү кумааҕылара кэллэхтэринэ, онно аилга биир күн икки-үс дьиэҕэ ытааһынсоҥооһун, кырыыс-таныар ыҥсалыйара. Ч. Айтматов (тылб.)
   русск. диал. гумага