бечева, канат; муҥха бэчимэтэ бечева невода.

аат. Муҥха кынатын алын ситимэ. ☉ Нижняя бечева невода
Чардаат аллара турар дьоҥҥо тиийэн, салайааччыттан алыҥах тутааччы оҥороругар көрдөстүм. Тумарча
Муҥха ийэтин аа-дьуо Ганнибал алыҥаҕыттан таһаарар. Н. Габышев

I
килэй диэнтэн холб. туһ. Этээстээх дьиэ түннүктэрэ килэһэн тураллар. Оҕолор истэрэ килэһэ-килэһэ сырсаллар
II
аат., фольк. Туох эмэ сырдыгы тэйитэр ньуурдаах ханарытан этиллибитэ (хол., таастаах эбэтэр муус түннүк). ☉ Образное загадковое название чего-л. с гладкой блестящей поверхностью (напр., застекленного или ледяного окна). Таһырдьа мэлэс (молос), дьиэҕэ килэс (мэлэс) баар үһү. (тааб.: түннүк)
III
аат., түөлбэ. Хатыллыбыт сутука бэчимэ. ☉ Бечева у невода и сети, свитая из тальниковой коры
Илим килэһэ ханна эрэ барбыт. — Муҥханы тардар (соһор) быа. «Быа» дэммэт, эмиэ туспа тиэрминнээх: «килэс» эбэтэр «бэчимэ» (нууччалыы «бечева»). «ХС»

аат. Муҥханы, оҥочону тардар уһун, бөҕө быа. ☉ Бечева ´ (крученая веревка, с помощью к-рой тянут невод, лодку и т. д.)
Муҥхаларын ийэтэ саҥардыы чардааттан сүтэрин кытта, туохтан да иҥнибитэ биллибэккэ муҥхалара биирдэ чугурус гына түһэр да, икки бэчимэтэ иккиэн быстан хаалаллар. Саха сэһ. II
Биэстииалталыы хоно-хоно, уһун хойуук оҥочолорун балыгынан толорон, бэчимэнэн тардан, бэйэлэрин үрэхтэрин өксөйөн тахсан, дьиэлэрин анныгар тохтууллара. Болот Боотур
[Силип:] Балыыр, хараҥа балыыр. Бии үнүр райсоюзтан бэчимэнэн таһаҕас таһыстым. Л. Габышев
◊ Бэчимэ тардыһыы — икки бөлөххө хайдыһан, уһун бөҕө быаны икки өттүттэн тардан, бэйэ-бэйэни соһон ыларга күрэхтэһии. ☉ Перетягивание каната. Кулууп саалатыгар бэчимэ тардыстылар

I
аат. Хатан, өрөн оҥоһуллубут уһун быа. ☉ Длинная плетёная верёвка
Соҕотох кылы бэл диэтэр Туллукчаан быһа көтөр. Сүүс кылтан сылгы үтүөтэ Быспат өргөнүн өрөллөр. Айталын
Холлоҕос, хатааһын чолбоно, ат өргөнө, атара, сындыыс, кустук курдук куоһаан — бу тыллар суолталарын бэйэҕит өйдүүргүтүнэн быһааран суруйуҥ. ФНИ ООҮө
тюрк. өркэн, др.-тюрк. өргэн
II
даҕ. Кэтит уонна модьу, бөҕө-таҕа (хол., өтүү). ☉ Широкий, крепкий (напр., бечева)
Үрэхтэрим, өрүстэрим, Үс үөстээх өргөн өтүүнү Субуйа бырахпыт курдук, Субуһан хааллылар. Саха фольк. Үрүҥ Айыы тойон Үс күннүк сиртэн сөрүү көтөр Өргөн маҥан өтүүтүнэн Илиилэриатахтары Эпсэри кэлгийбиттэрэ. ТТИГ КХКК
ср. монг. өргэн ‘широкий’

аат., эргэр.
1. Бөҕө, уһун сиэл быа, хатыс. ☉ Длинная прочная волосяная верёвка, бечева. Бу ойуун ынах сүөһү айыыһытыгар кыырдаҕына алта былас аан сиэги нэдьэрэс эриэн сиэл быаны илэ курданан киирэрэ үһү. Саха сэһ
1977. 2. Үксүн табаны хаайар кыараҕас быа күрүө. ☉ Тесный загон из натянутых верёвок, предназначенный для поимки оленей
Сиэги тарда-тарда, хаам оҥорооҥоро, хоройу тута сатаатылар. Болот Боотур
Биһиги, сиэгигэ киирбит сылгылар курдук, үлтү булумахтанан устуруойдаатыбыт. «ББ»
3. Саҥа быкпыт от эбэтэр мас лабаата. ☉ Молодая трава; молодая ветка
Добун хара тыа Дьоллоох тоҥуутун Торутар күнүм, Сис хара тыа Сиэгитин силэйэр күнүм …… Күөрэйэн тиийэн кэллэ. С. Зверев
Нус-хас сырыылаах тайахтар, дьанта сиэгитин сэлбиисэлбии, хааман дьайаҥнаһан ааспыт суолларын быстылар. Н. Борисов
Сиэттиһэ үүммүт сиэги мастарын кэлин өттүгэр …… күөх буруо унаарыйан эрэр. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. калм. зээг ‘тонкий шнур, верёвка, кант’

нитка, верёвка (более тонкая по сравнению с основной; с её помощью нитка вдевается в иголку, верёвка протаскивается в отверстие чего-л.); сап туймуута короткая тонкая нитка, вдетая в иголку (к ней присучивается толстая нить для шитья); бэчимэ туймуута короткая верёвочка (с помощью к-рой неводная прогонная жердь прикрепляется к бечеве).

собака; пёс || собачий; псиный; булчут ыт охотничья собака; куобахчыт ыт гончая; киҥнээх ыт овчарка; кусчут ыт собака, с которой охотятся на уток; көлүүр ыта борзая (быстроногая, в упряжке); тайахсыт ыт собака, с которой охотятся на лося; тииҥньит ыт собака, с которой охотятся на белку; дьиикэй ыт дикая собака; харабыл ыт дворняжка; саха ыта якутская собака; сыаптаах ыт цепная собака; атыыр ыт кобель; тыһы ыт сука; ыт оҕото щенок; ымыылаах ыт а) защищенная (от злых духов) собака; б) собака, не подпускающая к дому злых духов; ыт айыыһыта божество, покровительствующее собакам; ыт тыһа собачья лапа; ыт тириитэ собачья шкура; ыт үрүүтэ собачий лай; ыт саҕынньах собачья доха; ыт этэ собачина; кусчут да ытынан булуоҥ суоҕа погов. и с охотничьей собакой не сыщешь (соотв. днём с огнём не найдёшь); сыаптаах ыт (курдук ) погов. (как) цепная собака (говорится о злом человеке); ыт курдук ымсыы посл. жаден, как собака (соотв. как собака на сене); ыт сыҥсыйбытыгар дылы погов. как собачья понюшка (говорится о чём-л. незначительном); ыт ууну салаабытыгар дылы погов. словно собака лакала воду (употр., когда говорят о чём-л. без всяких к тому оснований); ыт үрбэт , ымыы ыллаабат и собака не лает, и птица не поёт (т. е. ни одной живой души) # хааннаах ыт тириитин курдук көр = брезговать, гнушаться кем-чем-л. (букв. смотреть, как на кожу окровавленной собаки); хара ыт бран. негодяй, мерзавец (букв. чёрная собака); ыкка биэр = забраковать (букв. отдать собаке); ыккын үрдэримэ груб, не ори (букв. не заставляй рычать свою собаку); ырдьыгыныыр ыт бран. хам ; ыт атаҕын тут = остаться с пустыми руками; ыт атах лёгок на ногу (букв. с собачьей ногой); ыт буола сыс = едва не погибнуть из-за пустяка; ыт да тэппитин саҕа суох пустяки; ыт да үрбүтүгэр холоомо = оставить что-л. без всякого внимания; ыт курдук ньылаҥнаа = лицемерить; ыт куоска курдук (олороллор) (живут) как кошка с собакой; ыт өлүүтүн көр = напрасно трудиться (букв. испытать собачью участь); ыт мас клячи невода (палка, края прикрепляется к верхней и нижней бечеве крыла невода на расстоянии четверти от конца); ыт мунна берёзовая губа; трут (букв. собачье рыло); ыт мунна баппат (ойуура ) лесная чаща; ыт сирэй бран. мерзавец (букв. собачья морда); ыт сыппат ото плохое сена (букв. сено, на которое даже собака не ложится); ыттан тириитин сүлүөҥ дуо ? разве с собаки шкуру сдерёшь? (говорится о том, кому нечем платить долг); ыт тиҥилэҕэ княженика; ыт тыла пиявка; ыт тыһын курдук кылгаата у него пороху не хватило (букв. он укоротился, как собачья лапа); ыт уола бран. сукин сын; ыт уос буол = остаться ни с чём; ытын киллэрбит он в дурном расположении духа.