туохт. Дьалхааннаах буол, бааллыр. ☉ Покрываться волной, волноваться (о море, реке и т. д.)
Хааҕынаата, Күүгүнээтэ, Халлырҕаата, Күллүргээтэ, Барылаата, Бэрилээтэ, Балгыһыйда, Билгиһийдэ, Балкыырданна, Дьалхааннанна. Күннүк Уурастыырап

туохт. Күүстээх дохсун долгуннан (хол., өрүс). ☉ Быть в волнении, иметь сильные волны (о водной поверхности)
[Муора уута] Барылаата, Бэрилээтэ, Балгыһыйда, Билгиһийдэ, Балкыырданна, Дьалхааннанна. Күннүк Уурастыырап
Муора, эмискэ балкыырданныҥ, Муҥутуур дохсун дьалкыырданныҥ, Кими эмиэ үтүгүннүҥ? С. Васильев

быччай диэнтэн арыт
көстүү. Тоҕус палач уолаттар! — Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, Быччалдьыйа турбутун, Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Аһыыр аһыҥ ас буолбата — амтанныын аралдьыйда, Томточчу дьолуҥ туолбута тохтоору быччалдьыйда. С. Тарасов
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным — Хомуһунан суугунуу, Быччалдьыйа дьалкыҥныы, Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа. Умнуллубат к.

миккий диэнтэн атын
туһ. Күүстээх тыалга миккиллэн Күүгэн алла билгиһийэр, Уста көһөр куталаах, Улахан күөл эйгэтэ. Күннүк Уурастыырап
Сааһын тухары бэрт элбэх аһыыга-абаҕа миккиллибит Баанньа оҕонньор саҥа алдьархайыгар дөйөн хаалан баран, тугу эрэ өйдүү сатыыр курдук, …… саҥата суох олоҥноон сылдьаахтыыр. Амма Аччыгыйа. «Оо, ийэм кэллэ», — Ира ийэтигэр сапта түһэр, хотон киригэр миккиллибит сонун эҥээригэр иэдэһинэн сыстар. П. А ввакумов

I
аат. Тэҥник чиҥ буола ыга эриллибит сап, быа. ☉ Катушка, моток
[Гудини] …… болҕомтолоохтук кэтээн көрө турбут киһи сонун иһиттэн мотуок быаны таһаарбыта уонна бөҕүөрбүт тарбахтарынан быа уһугун муоста эрэһээҥкитигэр баайа сатаабыта. ДьДьДь
Бэрт эрэйинэн мотуок төлөпүөн боруобатын булбуттара. «ХС»
Чаас кэриҥэ буолбата, уол …… бирээдьинэ мотуогун аҕалла. Н. Тарабукин (тылб.)
◊ Мотуок солко мутукча поэз. — тиит мас сайын үгэнигэр мутукчата ситэн, чэлгийэ көҕөрөн турарын мотуоктаммыт солко сапка холоон этии. ☉ Поэтическое сравнение лиственницы (в период её пышного расцвета) с мотком шёлковой нити
Мотуок солко мутукчалаах Тумул тыабыт Долгуйбахтаан нусхалкүөгэл нуоҕалдьыйда. Күннүк Уурастыырап
Булгунньах хоту кырыытынан хойуу мутукчалаах, суон лабаалардаах со ҕотох аар тиит …… мотуок солко мутукчатын салгын хоту далбаатана хамсыы турар. А. Бэрияк
Кэҕэ тоҕус тө гүл этэн чоргуйар, — эн иннигэр эмискэччи күөх ойуур суугунуу түһэргэ, мотуок солко мутукча нуоҕайа-долгуйа турарга дылы. «ХС»
II
аат. Сири-дойдуну киэҥ ник хабан ылар улахан халаан уута (үксүгэр үрэх, өрүс хаатыттан тахсара). ☉ Па во до к
Ол д ьы л б и һ иг и ү р э х п итигэр сир-халлаан сиҥнэр мотуога б у о лта. Н. Апросимов
Бу дойду улуу мотуокка ылларан, урукку Сата сэлиэнньэтиттэн Ынахсыкка диэри …… Уйбаан тыынан эрдэн тахсыбыттаах. «Кыым»
Мотуок …… сири-дойдуну бүтүннүү тимирдэн, илин мыраантан арҕаа мырааҥҥа дылы билгиһийэр уу. «ХС»
русск. поток, потоп

аат.
1. Күөлгэ, өрүскэ муҥханы түһэрэн таһаарар сир. ☉ Участок водоёма, где ловят рыбу неводом, то ΄ня
Бу күөлү уруккуттан кини баһылаанкөһүлээн тартарар, уутун билэр буолан, туонатын кини хааман биэрээччи. Болот Боотур
Табыллыбыт туонаҕа хас да туонна балыгы биирдэ ылаллар. И. Данилов
Мүрү олус минньигэс бөдөҥ соболооҕо, Хоро, Сабарай, Лөгөй нэһилиэктэрэ күөл туонатын аҕа уустарынан үллэстэн муҥхалыыллара. «Чолбон»
2. Туох эмэ (хол., сир, халлаан) киэҥ нэлэмэн ньуура, дуол. ☉ Обширное пространство, простор
Бу хатыҥнаах кырдал, ыраас сир, үйэ-саас тухары тапталлаахтар дьаарбайар, эйэҕэстик кэпсэтэр туоналара буола туруохтун. А. Софронов
Халлаан илин туоната саҥардыы боруоран, булчут оллоонунуу хараара тэнийэн иһэрэ. Н. Абыйчанин
Борокуот, теплоход манна [Аммаҕа] мунньустар, тохтуур туоната. Ф. Софронов
3. поэт. Дьол тосхойор, төлкө олоҕурар, ким, туох эмэ туругурарыгар аналлаах түһүлгэ, эйгэ. ☉ Место, где уготовано счастье, сопутствует удача, где расцветает всё и вся
Хайа, доҕоор, бачча өр Ханна сылдьан мэлийдиҥ! Туруу дойду туонатыгар Тугу көрдүҥ, иһиттиҥ? Күннүк Уурастыырап
Үлэ буолар киһи уһаарыллар оскуолата, хатарыллар кыһата, эриллэр, эрдийэр туоната. В. Протодьяконов
Ааттаах улуу түһүлгэлэргэ Арыылаах кытах билгиһийдин! Дьоллоох үтүө туоналарга Чороонноох кымыс долгуһуйдун! С. Васильев
◊ Туона үктээ — туоналаа диэн курдук
Оҕонньор, сарсыарда халлаан сырдыыта туран, күөлүгэр туона үктүү барбыта. С. Тумат
Сокур Хабырылла …… күөл хомуһун хомуйа тутан ылаат, туона үктээн ыллаҥнаппытынан барда. Н. Босиков