Якутские буквы:

Якутский → Якутский

биһилэхтэн

туохт. Биһилэхтээх буол. Заиметь, надеть кольцо, перстень
Суруйар кинигэҕэ биһилэхтэммит көтөр көрүҥүн аата, атаҕар кэтэрдиллибит биһилэҕин нүөмэрэ, күнэдьыла уонна биһилэҕи кэтэрдибит сирдэрин аата бэлиэтэнэр. ББЕ З

биһилэх

аат.
1. Тарбахха кэтиллэр киэргэл. Кольцо
Кыһыл көмүс биһилэҕин устан иһэн төттөрү анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кини илинкэлин кэбиһэр үрүҥ көмүс симэҕин уонна кылдьыы көмүһүн, кыһыл көмүс харыйа ытарҕаны, хас да биһилэҕи таһааран эрин иннигэр уурар. Н. Якутскай
Оҕолор …… дьиэлэригэр кэлэн сэлиэнэйдээх ууга биһилэҕи түһэрэн, олох маска бүргэһи сүүрдэн эҥин бараһыайдыы сатыыллар. Софр. Данилов
2. Киһи тарбаҕа батар гына кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллубут (хол., төлө тардарга) тиэрбэс. Предмет в форме круга, обода из твердого материала
Тимир биһилэҕин төлө тардарбын кытары парашютум тэнис гынан эрэрэ. «ХС»
[Гавриил] илиитигэр тутан иһэр лимонкатын биһилэҕин төлө тардар. А. Данилов
Рекламаларга биэс араас өҥнөөх биһилэхтэр — олимпийскай оонньуулар бэлиэлэрэ көстөллөр. Е. Неймохов
3. Бүүрүк, тиэрбэс курдук быһыылаах туох эмэ. То, что имеет форму круга, обода
Умнаска сэбирдэхтэр сыстыһар сирдэригэр биһилэхтэр (түмүктэр) икки ардыларынааҕы уста түмүктэр икки ардылара диэн ааттаналлар. ПФМ КО
Таммах түстэҕин аайы ууга төгүрүк биһилэхтэр эрилиҥнэстилэр. В. Арсеньев (тылб.)
4. көсп. Ким эмэ кими-тугу эмэ тулалааһына, төгүрүктээһин. Положение, когда кто-л. окружен кем-чем-л., замкнут круговой линией чего-л.
Бандьыыттар биһигини тохсунньуттан ыла биһилэх курдук төгүрүйэн хаайан кэбиспиттэрэ. ГСС
Түөрт уон сыллааҕыта, 1943 сыл тохсунньу уон аҕыс күнүгэр Ленинграды тула гитлеровскай сэриилэр биһилэхтэрин көҥү көтүү түмүктэммитэ. «Кыым»
Биһилэх кутуһуу (кистээһин) — саха оонньуута — биһилэх кутааччы тула олорор оонньооччулар хайаларын эрэ ытыһыгар биллэрбэтинэн биһилэх түһэрэр. «Биһилэх кэл», — диэн ыҥырдаҕына, атыттар биһилэхтээх киһини тута сатыахтаахтар. Туттарбатах киһи биһилэх кутааччы буолар. Якутская национальная игра «Колечко»
Ведущий, у которого находится кольцо, ходит по ряду и делает вид, что в ладонь каждого опускает кольцо, и тем временем незаметно опускает его в чьи-л. ладони. Немного отойдя от играющих, вызывает: «Колечко, выходи!» Тот, у кого оказалось колечко, стараясь вырваться из своей пары, устремляется к ведущему, а его напарник должен его схватить. Если его не поймают, он становится обладателем кольца и ведущим. А первый ведущий садится на его место. Былыр өбүгүлэрбит саха балаҕанын сыҥаһатыгар иккилии буолан (8 паара) кэккэлэһэн олорон эрэ биһилэх кутуһан оонньууллара. ӨОо. Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. ЧМА ЭТНББ
Дьэ ол кэнниттэн үҥкүү, ырыа, харах симсиитэ, биһилэх кутуһуута, солоҥдолооһун, дьиэрэҥкэй тэбиитэ, хапсаҕай оонньуута буолар. «ХС». Сирэйдээх биһилэх — тарбах көхсүгэр түбэһэр өттүгэр арааһынай быһыылаах, ойуулаах эбэтэр ойуута суох хаптаҕай ньуурдаах биһилэх. Кольцо с небольшой нарезной печатью, печатка
Кини сирэйдээх биһилэххэ сакаас ылалларыгар көрдөспүтэ. «Кыым». Уот биһилэх байыан. • өстөөхтөргүн билиэн ылар эбэтэр суох оҥорор сыаллаах өстөөх атын сэриилэриттэн арааран төгүрүккэ ылыы, төгүрүктээһин. Окружение (букв. огненное кольцо)
Оттон уот биһилэххэ ыллардахха, дьэ бу олус кутталлаах, ыарахан. «ХС»
Куорат тула өттүнэн уот биһилэх буолан куораты төгүрүктээн сытара. Эрилик Эристиин
Кинилэри уонунан бүгүлүүр ахсааннаах, модун техникалаах өстөөх улахан сэриитэ уот биһилэххэ хаайбыта. «ХС»

Якутский → Русский

биһилэх

кольцо; перстень; кыһыл көмүс биһилэх золотое кольцо; биһилэх кутуһуута "колечко" (якутская народная игра).

биһилэхтэн=

возвр. от биһилэхтээ= иметь кольцо, перстень.


Еще переводы:

суумалаа

суумалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Харчыны эбэтэр атын тугу эмэ холбуу ылан, уопсай ахсаанын таһаар. Выводить общую сумму, суммировать
[Бурдугу] ордукпутун чорботоммут, Суумалаан бараммыт, Сэссийэлиисим тутуутугар …… Киллэрэн биэриэхпит. Күндэ
Халаабыт харчыларын суумалаан, үскэ түҥэтэн, биирдии бэйэлэрэ биэс уон аҕыс солкуобайданан, биһилэхтэнэн, чаһыланан дьиэлэригэр тарҕаспыттар. ОАП ИиЭУО

перстень

перстень (Русский → Якутский)

м. таастаах биһилэх.

бриллиантовый

бриллиантовый (Русский → Якутский)

прил. бриллиант; бриллиантовое кольцо бриллиант биһилэх.

бриллиант

бриллиант (Якутский → Русский)

бриллиант || бриллиантовый; бриллиант биһилэх бриллиантовый перстень.

обручальный

обручальный (Русский → Якутский)

прил. илии охсуһар; обручальное кольцо илии охсуһар биһилэх.

алаарыт

алаарыт (Якутский → Якутский)

алаарый диэнтэн дьаһ
туһ. Айымньылаах үлэ күнүн Алаарыта таһаараҥҥыт, Битийбэхтии түмсүҥ эрэ, Биэс дьиктилээх биһилэхтэр [олимпийскай]. Н. Босиков

кистэһии

кистэһии (Якутский → Якутский)

кистэс II диэнтэн хай
аата. Сайылыкка көһөн киирии [бу] үөр сылгылар, тэһииргээн-тэбиэриһэн сырсан тигинэһэ-тигинэһэ, кистэһиилэрэ. В. Протодьяконов
Сылгылар кистэһиилэрэ, ыар ынчыктара, кыайан турбат аттар иҥэрсийиилэрэ-өй мэйдээх тулуйбат алдьархайа. ССС
Аттарбыт тиһэх быраһаайдаһа кистэһиилэрэ тыа баһынан ынырык ой дуораана буолан, сатарыы турда. «ХС»
Биһилэх кистэһии көр биһилэх кутуһуу (кистээһин)
Оччотооҕу маассабай оонньуу үксэ харах симсиитэ, биһилэх кистэһии уонна хаама сылдьан ыллааһын буолара. ВВМ
Ол саҕана ордук таптыыр оонньуубутунан: бырыычыка — сасыһа оонньооһун, кустаах мохсоҕол, биһилэх кистэһиитэ …… буолара. «ХС»

куттарааччы

куттарааччы (Якутский → Якутский)

куттар диэнтэн х-ччы аата
Ити быыһыгар биһилэх, ытарҕа, араас киэргэл куттарааччылар да бааллар. П. Ламутскай (тылб.)

кольцо

кольцо (Русский → Якутский)

с. 1. тиэрбэс; кольцо для ключей күлүүс тылын тиэрбэһэ; 2. (украшение) биһилэх (на пальцах); уст. кылдьыы (на шее); 3. (в стволе дерева) саас; 4. (что-л. похожее на круг) тиэрбэс, төгүрүк; пускать дым кольцами (табах) буруотун тиэрбэс курдук үрэн таһаар.

баараҕадыт

баараҕадыт (Якутский → Якутский)

баараҕадый диэнтэн дьаһ
туһ. Үлэ түбүгэ, кини үтүө түмүгэ киһини баараҕадытар, дьоһун киэлилиир дииллэрэ чахчы эбит. «ХС»
Баттаҕа үүнэн, саһархай хойуу биһилэх буола будьуруйан тахсыбыт; чэчэгэйин бааһа сирэйин бүтүннүү боччумурдубут, баараҕадыппыт. А. Фадеев (тылб.)