бобуонньуктаа диэнтэн бэй. туһ. Нина тууна бааммыт былаатын сүөрэн, бобуонньуктанан кэбиһэр. ОСИ ОУу

сыһ. Эрийэн аҕалан, сөрүү (баай). ☉ Наматывая, обвивая (повязывать — платок)
Бобуонньуктуу бааммыт чараас былаатын аннынан хара баттаҕын сүүмэхтэрэ түһэн тириппит сүүһүгэр сыстыбыттар. Тулхадыйбат д. Бобуонньуктуу бааммыт маҥан сиидэс былаатын хааһыгар чарапчылыы тардыммахтаата. «ХС»

тардын диэнтэн тиэт
көрүҥ. Омунугар аҥаар илиитинэн ыстаанын өттүгүттэн өрүтэ тардыммахтаата. Амма Аччыгыйа
Бобуонньуктуу бааммыт маҥан сиидэс былаатын аллараа — хааһыгар чарапчылыы тардыммахтаата. «ХС»

аат., эргэр. Урут Кытайтан аҕалыллар, үксүгэр күөх өҥнөөх, халыҥ солко таҥас. ☉ Китайка (ткань)
Кийиит кыыһы Байбаралаах кытаайка ырбаахылаан …… Арыалдьыт кыргыттар аҕалан Күтүөт сэргэ олортулар. Саха нар. ыр. IV
[Чуукаарга] кытаайка торҕо билигин да баар баҕайыта ини. Л. Попов
Суон Даарыйа …… кыһыл кытаайка солко былаатын бобуонньуктуу бааммыт. М. Доҕордуурап

сыһ. Чарапчы курдук, чарапчыга майгынныырдык. ☉ Подобно козырьку, козырьком (напр., приложить руку ко лбу)
Эмээхсин, уу-хаар баспыт ньылбараҥ хараҕын ытыһынан чарапчылыы тута-тута, сэрэммиттии оргууй аҕай били киһи диэки бакаалаата. Д. Таас
Чарапчылыы түспүт сүүнэ баҕайы муос куондардаах хортуустаах уол ыллаан көбдьүөрдэ. И. Никифоров
Бобуонньуктуу бааммыт маҥан сиидэс былаатын хааһыгар чарапчылыы тардыммахтаата. «ХС»

I
туохт. Тустуһунан сылдьар элбэх кыырпах буолан көһүн (хол., хаары этэргэ). ☉ Виднеться как множество отдельных частиц (напр., о снежинках). Хаар кыырпахтара бырдьыгынаһаллар. А. Федоров
II
даҕ. Бэрт элбэх бытархай өлүүскэлэртэн турар. ☉ Состоящий из множества мелких частей; зернистый
Бытархай көтөр Бырдьыгынас буолла, Кыра көтөр Кырдьыгынас буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саҥардыы охсуллан эрэр ходуһа, суораты ыспыт курдук, бырдьыгынас сибэккилээх күөх ото хараҥа түүн халыҥ суорҕанынан сабыллан эрэр. Күндэ
Чорооҥҥо бырдьыгынас арыылаах кымыһы кутакута тарҕата турар. М. Доҕордуурап
Таня үрүҥ бырдьыгынас ойуулаах күөх крепдешин касыыҥкатынан бобуонньуктуу баанна. «ХС»

даҕ.
1. Тааһынан бүрүллүбүт, кутуллубут (хол., суол); таас. ☉ Покрытый камнями, щебнем, каменистый (напр., о дороге)
Уллуҥаххын бытархай таастаах хаппыт суол тулуппат. Амма Аччыгыйа
Таастаах кумах кытыынан, Уһуу бааллар, дьалкыллыҥ. Күннүк Уурастыырап
△ Таас хайа тулалаабыт, хайалаах (сир, дойду). ☉ Гористый, окружённый горой (о местности)
Таастаах хайа хаххалаах, Таалар хонуу олбохтоох Улуу хочом көҕөрдө Унаар-тунаар долгуйда. П. Ойуунускай
2. Өстүөкүлэлэммит, өстүөкүлэнэн, дьэҥкир тааһынан бүрүллүбүт, сабыллыбыт. ☉ Покрытый стеклом или другим прозрачным материалом, остеклённый
[Саҥа дьиэ] Аалай чаҕыл киирдин диэн Алта таастаах түннүктээх. Эллэй
Уҥа уһук хоско Уоттаах күҥҥэ оонньуур, Чаҕылыҥнас, кэрэ, Таастаах ыскаап турар. Күннүк Уурастыырап
Кирилл Васильевич суруйар остуолугар эдэр дьахтар саһара барбыт хаартыската таастаах муос араамаҕа угуллан турар. Н. Габышев
Көп хаастарын сабыччы тутунна, күлүмүрдэс таастаах ачыкытын нөҥүө ыраас харахтара уоттанан кэллилэр. П. Филиппов
3. (Күндү) тааһынан киэргэтиллибит. ☉ Украшенный (драгоценными) камнями. Алмаас таастаах биһилэҕи сыбаайбаҕа кыыска бэлэхтээтилэр
□ [Куорат кыыһа] Бөдөҥ таастардаах Бөҕөх көмүһүнэн Мөлбөрө-дьолуо харытын Бобо куустарда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тарааныллар уһун суһуох, Таастаах күндү кырыбыайка, Үрүҥ таҥас былааччыйа, Үҥкүү — өлбүт суоллара. Күннүк Уурастыырап
Суон Даарыйа …… «үтүөлэргэ» сырыттаҕына киэргэнэр таастаах кэһиэччигин кэппит, кыһыл кытаайка солко былаатын бобуонньуктуу бааммыт. М. Доҕордуурап

I
туохт.
1. Хамнаан, саахынаан маҥнайгы туруккунааҕар кэбирээн бар (хол., тутуу, массыына эҥин). ☉ Расшатываться, расстраиваться, прийти в негодность (обычно о строениях, механизмах)
Айгыраабат алаһа дьиэтэ туттуҥ, аҕыраабат аал уотта оттуҥ. Эрилик Эристиин
Харатаайаптар бэйэлэрэ олорор дьиэлэрэ даҕаны хайдах эрэ айгыраабыт, онон-манан сыбаммыта эргэ таҥаһы абырахтаабыт курдук самалыктанан көстөр. Н. Якутскай
Төттөрү-таары ыраах сиринэн эргийэргэ тыраахтара даҕаны улаханнык айгырыыр. «ХС»
2. Кырдьыыттан, ыарыыттан, оһолтон мөлтөө (доруобуйа туругун, ис-тас уорганнар тустарынан). ☉ Расслабляться, расшатываться от болезней, травм, старости (о состоянии здоровья, различных органов)
Көхсүн уҥуоҕа көтүллүбүт тымтай курдук Көҥүрүйбүт быһыылаах, Арҕаһын уҥуоҕа Алдьаммыт холуода курдук Айгыраабыт быһыы-лаах. С. Васильев
Тымныы салгын кини тыҥатыгар кутуллан киирэн айгыраабыт этинсиинин чэбдигиртэ. Н. Лугинов
3. көсп. Сатарый, алдьанан-кээһэнэн бар (уопсастыбаҕа араас көстүүлэр тустарынан). ☉ Расстраиваться, приходить в упадок (об общественных, социальных и других явлениях)
Уобалас үрдүнэн 1916 сыллаахха улахан кураан буолан, дьон-сэргэ олоҕо олус айгыраабыта. П. Филиппов
Эдэр салайааччы айгыраабыт артыалы сүһүөҕэр туруорарга үгүстүк сыраласпыта. «ХС»
II
дьүһ. туохт.
1. Дэлэйдик, сиэдэрэйдик намылыйан түс (хол., үүнээйи хойуу сэбирдэҕин, симэх эҥин туһунан). ☉ Свисать, ниспадать (напр., о роскошных кронах деревьев, богатых украшениях)
Үрдүк тиит мастар сэдэх-сэдэхтик үүнэн лиҥкинэһэн, хойуу мутукчалара таҥнары айгыраан, бөдөҥ хатырыктара күн уотугар саһарымтыйан көстөллөр. Н. Заболоцкай
Мин ыллыахпын баҕарабын, — Арыт санньыйар курус күҥҥэр, Ыллыыр ырыам сырдык тыла Ахтар алааһыҥ чараҥа буолан Айгырыы хамныы түһэр гына. С. Данилов
Сибэкки ойуулаах былааты бобуонньуктуу бааммыт, айгыраабыт кыһыл көмүс ытарҕалаах, төгүрүк маҥан сирэйдээх толуу дьахтар буолускай сылабаартан чэй кутар. В. Протодьяконов
2. көсп. Дьоһумсуй, ыараа, дархаһый; оргууй дьоһуннук дархаһыйа хамсаа. ☉ Быть важно медлительным, гордым; важно, гордо колыхаться, тихо шевелиться
Аллара — аҥааттан, айгыраан, Элиэнэ сүүрүгэ күүрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Кини [хотун], хааман айгыраан киирэн, сиргэммит курдук туттанхаптан, уҥа ороммут дуомугар олорон кэбиһэрин кытта, мин хотоҥҥо түһэн хаалбытым. Р. Кулаковскай
Аҥаатта нусхайар айылҕа силигэ Айгырыы ситэрин тухары биһиги Өргөйө туруохпут, өрүү баар буолуохпут. М. Ефимов. Тэҥн. айгыһын