прил
1. Направо (направление) - уҥа. 2. Правильный (у кого правда) - кырдьыктаах, кырдьык 3. Правая половина (сторона) - бороҕон

аакайдаа диэнтэн хай
аата. «Аакайдааһын» Саха сирин чопчу киин улуустарыгар: Бороҕоҥҥо, Дүпсүҥҥэ, Байаҕантайга, Намҥа төрүттэммит. ВМС СДО
Аакайдааһын — дайды, хатыыр, салыыр, сэриин, мэккиэр, элиэр диэн курдук саҥарыы сорох оройуоннарга билигин да ордук аҕа көлүөнэ кэпсэтэр тылыгар киэҥник туттуллар. ПНЕ СТ

туохт.
1. Күүгэн таһаар. ☉ Вспенивать, вызывать появление пены. Үүтү ытыйан күүгэннээ
2. көсп. Омуннаан, эбэн кэпсээ. ☉ Преувеличивать, раздувать, привирать
[Күөрэгэй:] Дьэ эмиэ ону-маны кэпсээн күүгэннээн ахан эрэллэр. Бэҕэһээ Айаалы, түрмэттэн куотан, тахсан Бороҕоҥҥо тиийбит үһү диэбиттэрэ. Суорун Омоллоон

аат. Үтүө тыл, өйөбүл, сүбэ-ама. ☉ Доброе слово, словесная поддержка, совет
Хаҥалас улууһа күүһүн түмэн таҕыстаҕына — бороҕон дьуоттулар аҥааттар алаастара кыргыс мэҥэлэрин туйахтарыттан ынчыктаатаҕына, ураһалара оҕуннаҕына, суртара суулуннаҕына, хаанынан ытаатахтарына, сүбэ-таҥха, ил-эйэ тугун билиэхтэрэ. Далан

туохт. (дэҥҥэ тут-лар). Уустугур, эрэйдээх буол. ☉ Стать более трудным, сложным, затруднительным
Сорох волостарга, холобур, Мэҥэҕэ, Бороҕоҥҥо, уо. д. а. партийнай ячейкалар суохтарыттан үлэ ордук күчүмэҕэтийэрэ. «Ленин с.». Ас уонна таҥас сыаната, күнтэн күн аайы ыараан, көстөрө күчүмэҕэтийэн испитэ. «ХС»
Биһиги сепаратнай эйэни түһэристэхпитинэ даҕаны, Германия өрөбөлүүссүйэтин объективнай төрүттэрэ олох да күчүмэҕэтийиэхтэрэ суоҕа. В. Ленин (тылб.)

сыһ. Туох эмэ үтүөнү, сырдыгы, үйэлээҕи олохтуур гына, инникигэ кэскиллээхтик. ☉ Предусматривая дальнейшее развитие, перспективы
Амма, Таатта, Бороҕон, Мэҥэ, Нам, Хаҥалас, Бүлүү сахалара бэйэлэрин национальнай бырааһынньыктарын — ыһыаҕы үтүө төлкөлөөхтүк атаардылар. А. Олбинскай. Суруйааччы Николай Якутскай «Төлкөтүгэр» — үтүө төлкөлөөхтүк саҕалаабыт айар үлэтин биир бастыҥ айымньытыгар уус-ураннык, дьулусханнык хамсатан улуу Өлүөнэтин ойуулаабытын курдук, кини олоҕо эмиэ салгыы устар. «ХС»

туохт. Биир сиргэ мустан олор, олохсуй. ☉ Жить компактно, располагаться в определённой местности
ХVII үйэ саҥатыгар сахалар сүнньүнэн Саха сирин киин өттүнэн түөлбэлээн олорбуттара биллэр. Багдарыын Сүлбэ
Чараҥ уҥуоргута көстүбэт остуол ньуурун курдук көнө киэҥ хонуутун ортотугар түөлбэлээн олорон илии-атах оонньуутун көрөрбүт. КНЗ ОО
Сибилигин бороҕоннор улуу уустар ортолоругар туһунан, төгүрүччү түөлбэлээн бу олордохторо. «Чолбон»

ыыт диэнтэн холб. туһ. Лабааһап быйыл саас хас да күөлгэ андаатары ыытыспыт дьонтон биирдэстэрэ эбит этэ. С. Маисов
Сэргэй Баһылайап төрөөбүт Бороҕонун улууһугар сир түҥэтигин ыытыһа, бастакы холкуостары тэрийсэ тахсыбыта. ОГГ СМ
Дьон бэйэ-бэйэлэригэр сурук, тэлэгирээмэ ыытыһалларыгар өссө да үөрэнэ илик. «Чолбон»

аат., балык. Куйуур иэҕэн оҥоһуллубут мас иитэ. ☉ Ободок рыболовного сака
[Уу иччитэ] Чэлгиэннээх тэлгэһэлээх Чэҥ муус тэлгэхтээх, Куойа, маҥкы тутуурдаах Куйуур, тымтай сүгэһэрдээх. П. Ойуунускай
Маастардар бэйэлэрэ толкуйдаан оҥорбут элэктэриичэскэй «оһохторугар» инструменнар иилэрин, куойаларын иэҕэллэр эбит. «Кыым»
♦ Куойатыгар-маҥкытыгар оҕустарбат — кыһаллыбат, аахайбат, болҕомтотун кыратык да уурбат. ☉ Не обращать внимания на кого-что-л. [Куорат баһылыктара] Куойаларыгар-маҥкыларыгар оҕустардахтарына, Бороҕон кырдьаҕастара Болҕомтолоругар ыллахтарына, Суотту суола солонуоҕа. С. Васильев
ср. монг. гуя ‘рама’

I
аат., түөлбэ. Бурдук сирэ, бурдугу ыһар хорутуллубут сир, бааһына. ☉ Поле, пашня
Урууп буолатын биир баһыгар тиийэн баран оҕуһун эргитэн: «Һаай», — дии-дии, саҥа суолу таһааран, оҕуһун хаамтаран саллырдатар. Күндэ
Муруку [моҕотой] тыа сиригэр буолаҕа киирэн бурдугу сиир. И. Данилов
[Бурдук сирин] Тааттаҕа, Томпоҕо, Чурапчыга солуок, сонуок дииллэр. Ньурбалар, Сунтаардар буоллаҕына буола дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Саас биирдэ аҕата арай кинини буолаҕа илдьэ барда. Суорун Омоллоон
II
аат., кэпс. Бэйэ баһын билинэн көҥүлүнэн тутта сылдьыы. ☉ Воля; своеволие
Бороҕон кулубата кэлбитин — Буолабын бэриммэтим: «Богдо баҕас тоҕо модунай?» — диэммин. Саха нар. ыр. II
Мунду балык курдук дуу Мунньустаахтаан тураммыт, Буолабытын буллубут, Молодуойдуур доҕоттор! Саха нар. ыр. III