груб, брюхо, утроба; туолбат маҕалай ненасытная утроба.

1) брюхо, утроба; туолбат киэли ненасытное брюхо; 2) анат. матка; 3) разг. вместилище; киэҥ киэли большая ёмкость чего-л.

1) колоть, раскалывать; маһы хайыт= колоть дрова; 2) рвать, разрывать; кумааҕыны хайыт= разорвать бумагу; 3) пороть, распарывать; сүөһү иһин хайыт= вскрыть брюхо животному (забитому); сону хайыт= распороть пальто.

1. аат., эргэр. Ис, маҥалай. ☉ Живот, брюхо
   Биир да киһи куданын толорботум. ПЭК СЯЯ
2. даҕ. суолт. Улахан, киэҥ. ☉ Широкий, вместительный
   Кудан буолбут куртаҕым. ПЭК СЯЯ
   Хордорон оҥорторбут кудан түөлбэ нэлэмэн ходуһаларын Курутар оттоох кудулу баайдар Куйуурдаан-оҕуруктаан Хомунан ылбыттара. П. Тобуруокап
   ◊ Кудан куоҕас түөлбэ. — дьэҥкир тумустаах муора куоҕаһа. ☉ Полярная гагара.
   ср. п.-монг. хоту, бур. хотон ‘желудок, брюхо’

даҕ., эргэр. Улахан төгүрүк истээх. ☉ С большим животом, толстопузый. Түгэҕэ суох тимир көдөө эмээхсин баар үһү (тааб.: сиидэ)
ср. бур. гэдэсүн ‘брюхо, внутренности, кишки’, калм. гөди, халх. хүди ‘делаться выпуклым’

впалый, вдавленный; экигир истээх ат лошадь со впалым брюхом.

тонкий слой жира на брюхе (рогатого скота) # итир былыт перистые облака.

брюшко (обычно рыбы, зверя, животного); балык өрөҕөтө брюшко рыбы (считается лакомством у северных якутов); тииҥ өрөҕөтө бэргэһэ шапка (детская) из беличьих шкурок, снятых с брюшка; өрөҕөтө-уорҕата биллибэт не поймёшь, где у него спина, где брюхо (о беспринципном или скрытном человеке); уол оҕо бүгүн ат өрөҕөтүгэр , сарсын ат уорҕа-тыгар посл. добрый молодец сегодня оказывается под конём, завтра—на коне.

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, кө-, көө- диэн саҕаланар олохторго сыстар: көрү-көлтөгөр, көрү-көөдөгөр. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на кө-, көө-: көрүкөлтөгөр ‘имеющий очень крупную, округлую и неуклюжую фигуру’, көрүкөөдөгөр ‘имеющий выпяченное, отвислое брюхо’
Куул курдук көрү-көөдөгөр Хотун ол дьиэттэн тахсаат да, Аһыҥаһыттан көҥөнөр Адьырҕа кыыллыы часкыйда. Ф. Софронов

аат.
1. Хатыыс хабаҕа. ☉ Плавательный пузырь у стерляди
Кууту илдьиритэн баран буһардахха силим буолар. СГФ СКТ
2. Кууту илдьи сынньан, оргутан оҥоһуллубут силим. ☉ Стерляжий клей, клей из стерляжьего плавательного пузыря
Ала кулугунай балык Аҕыс үөстээх Куута кууттаах …… Көрүлүүр көр муос саатын сулбу тардан ылла. П. Ойуунускай
ср. ороч., ульч. кута ‘живот, желудок, брюхо у животных, рыб’