ытаа-соҥоо диэнтэн холб. туһ. Дьиэҕэ тар хааһыларын сии-сии, онтуларыгар буккулла-буккулла, оҕолор ытаһаллар-соҥоһоллор. Күндэ
Оҕолоро ардыгар ытаһаллар-соҥоһоллор, ньмалаһаллар. Р. Кулаковскай
Сыаҥкаҕа оонньооччулар ытаспаттарсоҥоспоттор, ыһыытаспаттар-хаһыытаспаттар. АҮ

суортаа диэнтэн атын
туһ. Хортуоппуй сиэмэтэ барыта буккуллан иккиһин суортанна. «Кыым»
Хамбаайын бурдуга хаста да суортанар уонна аналлаах сиргэ куурдуллар. ЭБТ

1. аат. Туох эмэ бэрээдэгэ ыһыллыбыта, булкуллубута; булкуллуу, ыһыллыы. ☉ Нарушение порядка чего-л., беспорядок, разбросанность, хаос. Бутукаай, буккуллуу бөҕө буолбут. Барыта бутукаай буолан хаалбыт
2. даҕ. суолт. Дөбөҥнүк булкуллар, булкуллумтуо. ☉ Легко поддающийся путанице, путаный. Иитэ-саҕата биллибэт бутукаай дьыала эбит

көр пахай
Ким эрэ кэллин да, Кэлтэччи Киһиргээччи, …… Эбэтин эрэйдээччи, Ийэтин эрийээччи… Быһаччы эттэххэ Паапыс ээ, маннык! К. Туйаарыскай
Күнүн аайы чоппууска Буккуллар буорга-сыыска. Паапыс, Паапыс! Тумсун өҥө туттунар, Туой охсуһан сотуһар. Паапыс, Паапыс! В. Башарин

аат. Киһи-сүөһү, кыыл-көтөр таһаарар убаҕастара. ☉ Моча
Баҕа иигэ далайга эбиилээх [эмтээх] (өс хоһ.). Оҕо сааҕар буккуллубут, Кыра сыптараҥар сыстыбыт, Ньирэй иигэр биһиллибит. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Саһыл иигэ (ииктээбит) эргэр. - кустук. ☉ Радуга (букв. лисья моча).
◊ Иик тымыра - бүөр тэһиинэ диэн курдук
Киһи икки бүөрдээх. Бүөрдэртэн иик тымырдара бараллар. МЛФ АҮө
Иик тымырдара иик хабаҕар түһэллэр. ББЕ З
тюрк. сидик

арыт. тыас. туохт. «Чол-чол-чол» диэн курдук тыастаахтык биир тэҥ чаастатык бөдөҥ таммахтарынан ууга таммалаа. ☉ Издавать равномерные булькающие звуки, всплески (о крупной капели)
Таммах чоллургуур тыаһын Учуутал ааҕа сатаан баран буккулунна. И. Гоголев
Дьиэлэр хоруобуйаларын хаара ууллан, таммах буолан чоллургуур. В. Протодьяконов
Куукунаҕа ситэ сабыллыбатах кыраантан уу чоллургуур. «ХС»

ылын I диэнтэн х-ччы аата
Иккис симиэнэҕэ хаалан үлэлииргэ соруйдулар. Бастаан ити дьаһалы ылынааччы аҕыйах этэ, ол да буоллар, син бары сөбүлэһэн, сөптөөх үлэ барда. БГП ДьТ-СК
Реакция сыллара бүрүүкээбиттэрэ, идиэйэни буккуллуу саҕаламмыта. Таҥараны ылынааччылар, атын да араастар көстүтэлээбиттэрэ. «ХС»

туохт.
1. Туохха эмэ (хол., киргэ-хахха) биһилин, киртий. ☉ Мараться, пачкаться
Мэлдьи кини буорга буккуллар, мэлдьи чалбахха билкиллэр. Таллан Бүрэ. [Лаана:] Уолаттар баҕайылар …… күнү быһа сэлээркэҕэ, бэнсииҥҥэ билкиллэн бараннар, биэрэстэлээх сиртэн аҥкылыһан кэлэллэр. И. Семенов
2. көсп., кэпс. Буруйу оҥорууга кыттыһан, куһаҕан дьыалаҕа эрилин. ☉ Заниматься каким-л. неприятным или неблаговидным делом, принимать в нем участие
Дьэ дирээн дьыалаҕа билкиллээри гынным. Николаев тылын истэн. Истиэ суох баара. А. Кривошапкин (тылб.)

с. 1. (животного, птицы) чуучала (мончуук); 2. (пугало) чуучала, далла; огородное чучело оҕоруот даллата; 3. (о человеке) чуучала (киргэ-хорго буккуллубут, куһаҕан таҥастаах киһи).

I
сыһ. Хамсыыимсии, үөмэхтэһэ (түс). ☉ Оживленно, всполошенно (зашевелиться, засуетиться)
Станция турар хапчаанын сатарытан ыраах паровоз гудога иһилиннэ, пуойас түннүктэрэ элэгэлдьистилэр. Станцияҕа дьон аамы-саамы буола түстүлэр. Ч. Айтматов (тылб.)
II
1.
көр аамсаам. Ол кэнниттэн аамы-саамы аһаан бүп-пүт дьиэлээхтэр урукку кэпсэтиилэ-рин салҕаатылар. И. Никифоров
2. Дьалбаатык ыһылла-бутулла, аймана-буккулла (түс). ☉ Беспорядочно, хаотично, сумбурно
Аамы-саамы айманан, Айаннарын салҕаатылар — Үрүҥ көмүс дьириминэн Кынаттара күлүбүрээн Үрдүк халлаан дириҥигэр Кыччыы иҥэн мэлийдилэр. Күннүк Уурастыырап
Киһи-сүөһү элбээбит, кэлии-барыы үксээбит, Ат-атыыр алыстаабыт, Аамысаамы буолбут. Күннүк Уурастыырап