см. букунай=.

букунай диэнтэн холб. туһ. Оҕолор, сырсан сэрбэкэчиһэн кэлэннэр, хааһах үрдүгэр түстүлэр, хараҥаҕа быатын сүөрэ сатаан букунастылар. И. Гоголев
Аллахов тахсан сыарҕатын аттыгар кэлиитигэр Баабыр ыттарын көлүнэн букунаһа сылдьара. Н. Заболоцкай

туохт. Мииннэ буһар (этинэн эбэтэр балыгынан). ☉ Варить суп (из мяса или рыбы)
Сарсын тилигирэс соболору күөстээн оҕолорбутугар сиэтиэхпит. Софр. Данилов
Дьиэ иһигэр соҕотох эмээхсин күөс күөстээн букунайа сылдьар эбит. Н. Якутскай
Ийэм хаары уулларан чэй өрдө, эт күөстээтэ. Н. Түгүнүүрэп

бурулҕалаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар Халдеев Ваня куһаҕан сыананы ылбытыттан хомойон бурулҕалаһаары гыммыттарын, кыргыттар саба саҥардылар. Далан
«Борубостуой бурулҕалаһаммын, хор, куоттардым эбээт. Дьэ, үчүгэй аҕайдык ыатараллара буолуо. Мин саҕа куһаҕан киһи баар үһү», — дии саныы-саныы, Лука үлэлээн букунайа сылдьар. М. Доҕордуурап

б. күрүс тыас туохт. Кыаҕыҥ муҥунан сүүрэн букунайан тыаһаа (кыра оҕону этэргэ). ☉ Производить лёгкий топот, семеня ножками (о маленьком ребёнке)
Саас бу оргуйа турар туман суох буолуо, оччоҕо биһиги манан сиэттиһэн баран хаамсыахпыт, оттон эһиил эн бэйэҥ сүүрэн тутугунуоҥ. М. Попов

туохт., кэпс. Хайа эмэ диэки бар, айаннаа, салалын (үксүгэр ыйытар суолтаҕа тут-лар). ☉ Направляться куда-л. (обычно употр. в вопр
предл.). «Хайа, доҕоор, бу ханналаатыгыт?» — дии тоһуйда ыалдьытын Түүлээх Уллуҥах. Суорун Омоллоон
Хотонун иһигэр букунайа сылдьар ийэтигэр ханналыырын эппэтэ. И. Гоголев
[Үчүгэй Өрүүнэ:] Баччааҥҥа диэри олоро сатаан баран, бу ханналаатыҥ? Пьесалар-1978.

сыһ. Күнү быһа, сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ Весь день, с утра до вечера
Кэлбит дьон бүгүн күннүктээн лааппы табаарын аахтылар, бэрэбиэркэлээтилэр. Болот Боотур
Оҕом урут күннүктээн түһэхпэр олорор буолара. Аттыбар оонньоон букунайара. И. Гоголев
[Оҕонньор] дьиэҕэ киирэн күннүктээн утуйан таҕыста. Р. Кулаковскай
♦ Күнү күннүктээн (күннээн) — сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ С утра до вечера
Улахан, лэҥкэйбит төбөлөөх хатыҥыр баҕайы Сидор күнү күннүктээн кинигэҕэ умса түһэн олорор буолааччы. П. Филиппов
Күнү күннүктээн сыбары, лааҥкыны кэспит, сүгэһэргэ ньохчоччу баттанан илистибит дьон күөс буһарын, чэй оргуйарын кэтэһэн …… олоробут. Сэмээр Баһылай

аат. Киһи тобугун үөһээ өттө, ньилбэгэ. ☉ Передняя часть ноги выше колена (у человека)
Оҕом урут күннүктээн түһэхпэр олорор буолара, аттыбар оонньоон букунайара. И. Гоголев
Арыйаан кинини көтөҕөн ылан түһэҕэр олорто уонна, харытыгар кэдэрги түһэрэн, өр баҕайы уоһуттан уураата. Л. Попов
Киһитэ, кумааҕытын түһэҕэр уурунан олорон, суруйуохча гынан иһэн тохтуур. С. Никифоров
◊ Түһэх баттан — илиигинэн ньилбэккэр тайан. ☉ Опираться рукой (руками) о колено (колени)
«Таһырдьа сыарҕаҕа ыйааһын баар буолуоҕа, ону киллэриҥ эрэ», — диэтэ Охонооһой оҕонньор түһэх баттанан олорон. Күндэ
Аҕам түһэх баттанан, ыадастан турда. И. Семёнов
ср. др.-тюрк., тюрк. тиз ‘колено’

I
дьүһ. туохт. Олус намыһах эбэтэр кылгас уонна кэтит буолан ордук кэтирээн, туораҕын кытта тэҥнэһэ сыһар курдук көһүн. ☉ Из-за низкого роста или из-за небольшой длины казаться слишком широким, почти квадратным
Балаҕан айаҕар эриэн торбуйах тириитэ тахтайа сытарын көрөөт, эмээхсин киэр хайыста. Амма Аччыгыйа
Тахтайа таппыт Татым бүрүүкэлээх …… Кыра соҕус уол. И. Эртюков
Улахан баҕайы киһи аттыгар тахтайа сытыйбыт кып-кыра оҕонньор букунайар, илин-кэлин түһэр. Ыҥырар ыл.
ср. алт. тектей ‘деревянная кадка для хранения зерна’
II
аат., харыс т. Эһэ баппаҕайа. ☉ Медвежья лапа
Аҕата уолчаанын абааһылартан араҥаччылаан, биһик үрдүнэн аарыма эһэ тахтайын хатаран ыйаабыта. И. Гоголев
[Эһэ] киһи куйахатын сөрүү тардар үлүгэрдик часкыйталыы-часкыйталыы уҥа тахтайын тыҥырахтарынан хаанырбыт хаҥас бүлгүнүн …… тырыта тыыппахтаата. Н. Борисов
Хардаҥ эһэ курдук Хатаннык часкыйа-часкыйа, Хоргуйан охтоору Тахтайгын салыы сырыт! И. Алексеев

туохт.
1. Туох эмэ хоччорхойу тугунан эмэ баттаан, охсон, эрийэн имит, сымнат. ☉ Надавливая, отбивая, выкручивая чем-л. твёрдым что-л. жёсткое, делать его мягким, мять. Тириини талкыйар. / / Тиискинэн элбэхтэ ыстаан илдьирит. ☉ Разжёвывать, размельчать зубами
«Оттон күтүөт буут биэрбит дуу, кинини эһэ сиэбит дуу?» — диэн харабыл начаалынньыга …… бөлтөччү уоппут этин ыстаан талкыйа-талкыйа, холкутук ыйытта. А. Сыромятникова
Весовщиков улахан хортуоппуйу ылбыта, биир быһыы килиэби өлгөмнүк тууһаммыта уонна холкутук, бытааннык …… ыстаан талкыйан барбыта. М. Горькай (тылб.)
2. Наар биири хатылаа. ☉ Повторять одно и то же
Хата, бэйэҥ лахсыйаҕын, Хаалар суолу талкыйаҕын! «Чолбон»
Хаһан сатыыр [тустуу албаһын], хаһан таптаан оҥорор буолуохтарыгар диэри талкыйар баҕалаах. ССТ
Валентина …… судьуйа эбэтэр силиэдэбэтэл ыйыттаҕына, бу курдук эппиэттээр диэн бэрт өр талкыйбыта. А. Гайдар (тылб.)
3. Тугу эмэ анньыалаан-тардыалаан, баттаталаан, букунай. ☉ Суетливо толкать, дёргать, двигать что-л. взад-вперёд
Оҥочо иннигэр сытар харабыыны сулбу тардан ыллым. Сомуогун туруораары хаста да талкыйан көрдүм даҕаны, хамсаабата. «Саха с.». Кэбиинэтин аанын аһан, собуоттуур токур дэгиэ тимирин ылан, массыына иннигэр кэлэн собуоттуурга аналлаах дьөлөҕөс устун укта, талкыйан көрдө. Түһүлгэҕэ т. Мин кыра эрдэхпинэ бу хомуһу оонньуур оҥостон дэлби талкыйаммын, эргэрэн, кэлин тыаһа мөлтөөбүт этэ. ЧАИ СБМИ
Көхсүм саалла быһыытыйдаҕына, таһырдьа тахсан хаама түһэбин. Онтон киирэн, эмиэ пианинобын талкыйбытынан барабын. «ХС»
4. Бэрт өр бодьуустаһан, элбэхтэ эрчийэн үөрэт. ☉ Обучать кого-л. чему-л., долго и упорно занимаясь с ним
Кини соноҕоһун, айаас соҕус сүөһүнү талкыйан сылгы киэнэ мааныта оҥордо. Н. Заболоцкай
Биллэн турар, сааһырбыт дьоннору сатаан үөрэтии методиката эҥин диэн өйдөбүл оччолорго суоҕа. Көннөрү үрүт үөһэ хос-хос этэн, талкыйан алпаабыты, биир, икки сүһүөхтээх тыллары аахтаран муҥнаналлара. «ХС»
♦ Тылынан талкыйар — мээнэ, онуманы саҥарар. ☉ Заниматься пустой болтовнёй. Туйаара сиилиирдии төбөтүн кыҥначчы тутунна: «Эн, кырдьык, тылгынан талкыйарга дьоруойгун!» «ХС»