иттэнэ диэн курдук
Тулуйбатым, иттэннэри түһэн сыттым. Суорун Омоллоон
Кууһума туран кэлбитэ уонна инитэ иттэннэри түһэн утуйа сыттаҕына, үрдүгэр ыстанан тахсан, үлтү лигийэн биэрбитэ. Күннүк Уурастыырап
Толя эмиэ аҕатын ахтыбыт быһыылаах: түһэҕэр төкүнүйэр, иттэннэри тиэлийэр, тураолоро дьороһуйар. И. Данилов

туохт. Күүскэ аал (хол., сирэйгин). ☉ Сильно тереть, растирать (напр., лицо)
Биһиги эмиэ, хаайтаран хаалбыты өрө тарпыттыы, саҥа таһааран ытыы-ытыы, ийэбит түһэҕэр сирэйбитин ньуххайабыт. П. Аввакумов
«Тыраахтары сиэбиккит, арыгыһыт!» — Айняри үөгүлүүр, уһугуннараары тырахтарыыс сирэйин хаарынан ньуххайар. А. Кривошапкин (тылб.)

түһэхтии түс — түһэххэр тугу эмэ уураары гыммыт курдук чохчойон олор. ☉ Сесть на корточки
Абааһы уола кыыһы көтөҕөн ылаары түһэхтии түһэр. Суорун Омоллоон
Акыым уҥа диэки тиийэн улахан хааһаҕы үҥкүрүҥнэттэ, онтон түһэхтии түһээт тигэн тирдиргэтэн барда. А. Сыромятникова

эрбэй диэнтэн атын
туһ. Эрбэллибит сырдык төбөлөөх оҕо Серго түһэҕиттэн сыыллан түһэн убайдарын эккирэппитэ. Ойуку
Эрбэллибит баттахтаах Элэккэйдик үөрбүт Куукалкабын таптаатым, Кууһа-кууһа суулаатым. А. Бродников
Аайка аҕатыгар көмөлөһөн, эрбэллибит баттаҕа сахсыллар. В. Иванов

чиҥэт диэн курдук
Эйэ сиргэ олохсуйар: Доҕор дьону туругурдар, Иллээх илин чиҥэргэтэр. П. Тобуруокап
Санаабын кинигэ иһигэр этэ сатаатым. Арай, биир тутаах суолу өссө төгүл чиҥэргэтиим. Багдарыын Сүлбэ
«Лоп курдук оннук», — кини ити этиитин чиҥэргэтэн биэрэр курдук, икки түһэҕэр бүк түһэ былаан олорон боҕулдьуйан ылла. «ХС»

туохт. Оҕоҕор (оҕоҕо) эмиийгин биэрэн эмтэр. ☉ Кормить ребёнка грудью, давать грудь
Аан хаҥас өттүгэр таба бэргэһэни тууна бааммыт эмээхсин дьахтар түһэҕэр биир оҕону эмиийдэтэ олорор. А. Софронов
«Хайа, тоҕойуом, туох буоллуҥ, аччыктаатыҥ дуо?» — дии-дии оҕотун ылан эмиийдэтэн, умса туттан сукуллан олордо. Н. Заболоцкай
Кини [ийэ-кутуйах] оҕолорун эмиийдэтэ сыппыта. В. Бианки (тылб.)

туохт.
1. Тугу эмэ ортотуттан иҥнэр гына мииннэри уур, бырах. ☉ Положить или повесить что-л. длинное поперек чего-л. так, чтобы свисало
Түһэҕэр иэҕилиннэрэн, Түөһүгэр биллэҕиннэрэн, Көрүөх иннинэ көтөҕөн таһааран Көбүөргэ уурарын …… Сөрү диэн сөхпүтүм, Бэри диэн бэркиһээбитим. Болот Боотур
Көҥүл тустууга хайа талбыт хамсанан илиинэн, атаҕынан, куорпуһунан тардан, анньан төһүүлээн, биллэҕиннэрэн, көтөҕөн, сүгэн, садьыйан быраҕалыырга бөҕөс бэйэтигэр сөп саҥа албастары айан кэбистэҕинэ да көҥүлэ. Е. Неймохов
2. Уһун тугунан эмэ (хол., ураҕаһынан) тугу эмэ туора сырбат. ☉ Ударять длинным предметом (напр., шестом) поперек чего-л. «Истиэххин баҕардаххына — бу баар!» — Борукуоп, кыбдьыгырыы түһээт, Бүөккэни сискэ биллэҕиннэрдэ. В. Протодьяконов

сыһ. Күнү быһа, сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ Весь день, с утра до вечера
Кэлбит дьон бүгүн күннүктээн лааппы табаарын аахтылар, бэрэбиэркэлээтилэр. Болот Боотур
Оҕом урут күннүктээн түһэхпэр олорор буолара. Аттыбар оонньоон букунайара. И. Гоголев
[Оҕонньор] дьиэҕэ киирэн күннүктээн утуйан таҕыста. Р. Кулаковскай
♦ Күнү күннүктээн (күннээн) — сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ С утра до вечера
Улахан, лэҥкэйбит төбөлөөх хатыҥыр баҕайы Сидор күнү күннүктээн кинигэҕэ умса түһэн олорор буолааччы. П. Филиппов
Күнү күннүктээн сыбары, лааҥкыны кэспит, сүгэһэргэ ньохчоччу баттанан илистибит дьон күөс буһарын, чэй оргуйарын кэтэһэн …… олоробут. Сэмээр Баһылай

туохт. Ырбаахыҥ сиэҕин эбэтэр ыстааныҥ сототун тиэрэн өрө таһаар. ☉ Засучивать рукава рубашки или штанины брюк
Кини иннигэр кыһаллыбакка, холкутук Фёдор Иванович ньыппарыммыт суон быччыҥнардаах илиитин өттүк баттанан, табахтыы турара. Далан
Хаҥас диэки уот иннигэр Өрүүнэ эмээхсин, түһэҕин ньыппарынан баран, ситии хатар. Күндэ
Кеша маайканан турар, бүрүүкэтин тобугар диэри ньыппарыммыт, атах сыгынньах. Н. Габышев
◊ Харыгын <илиигин> ньыппа- рынан — үчүгэйдик оҥостон, кыһалланмүһэллэн туран. ☉ Проявляя максимальную готовность к действию, засучив рукава
Дьэкиим, хомуһуолун устан, харытын ньыппарынан, оҥостон олорон саҥата суох суруйбутунан барда. Болот Боотур
Сэрии, оһол уота умуллан, Ойбон бааспыт оһоруллан, Илиилэрин ньыппарынан, Үлэ дьонноро турдулар. Эллэй
Кини харытын ньыппарынан ылыстар эрэ, тугу да тулуппат бараа быччыҥнанар, дуулаҕа күүстэнэр, дуолан санааланар. П. Аввакумов

дьүһ. туохт.
1. Сымнаҕас үчүгэй гына оҥорон биэр (хол., уйаны). ☉ Делать мягким, тёплым, утеплять, укреплять что-л. (напр., гнездо)
Кутуйахтар сороҕор уон икки оҕону төрөтөллөр. Оҕолоругар анаан тэллэх оту сып-сымнаҕас гына ньээкэлииллэр. Е. Макаров
2. Кыра оҕону көр-харай, улаатыннар. ☉ Ухаживать за младенцем
Иэримэ дьиэни иччилээбитиҥ да иһин, Ньирэй оҕону Ньилбэккэр ньээкэлээмээр. П. Ойуунускай
Ийэ оҕотун түһэҕэр көтөҕөн олорон ньээкэлээбит буоллаҕына, кырдьан олорон ырыа да айан ыытыа. «Кыым»
3. көсп. Өй, санаа ыарыыта оҥостон илдьэ сырыт. ☉ Хранить в глубине души, лелеять (что-л. сокровенное)
Ким да билбэт дууһатын саамай түгэҕэр ньээкэлээн илдьэ сылдьыбыт иэйиитэ эмискэ биирдэ күлүм гына кыыһы бүтүн бэйэтин саба сүүрбүтэ. Далан