уст. бумажный (сделанный из хлопчатобумажной ткани); кумааһынай кур яркий бумажный пояс.

рулон; кумааҕы рулона бумажный рулон, рулон бумаги.

м. 1. (сказочное чудовище) моҕой кыыл; 2. (игрушка) змей; бумажный змей кумааҕы змей.

бумага || бумажный; суруйар кумааҕы писчая бумага; суу кумааҕыта обёрточная бумага; кумааҕы харчы бумажные деньги; кумааҕы уххана, мунньах сүпсүгэ погов. поток бумаг, суета собраний.

даҕ., эргэр. Хлопок таҥастан оҥоһуллубут. ☉ Хлопчатобумажный
[Өлүөскэ] илбирийбит баата сонун таһынан кэтит кумааһынай курун курданна. Эрилик Эристиин
Кумааһынай уонна лүөн таҥастар кирдэрэ атын таҥастардааҕар баран биэрээччитэ суох. Дьиэ к. Тойон Киһи сиэбиттэн кумааһынай былаатын ылан сүүһүн, моонньун сотунна. «ХС»
ср. русск. прост. бумажный ‘хлопчатобумажный’ (ср. гумага)

только мн. харчы; бумажные деньги кумааҕы харчы; наличные деньги тута харчы; # ни за какие деньги! туох да иһин!

I уст. старинная синяя или зелёная ткань; кумааҕы торҕо бумажная ткань; солко торҕо шёлковая материя, шёлк # торҕо күөх яркая зелень; торҕо тэһиин уст. узорчатый повод.
II : торҕо сэлии быстрая рысь (вид аллюра).

1) деньги; кумааҕы харчы бумажные деньги; харчы ахсааны сөбүлүүр (или таптыыр ) погое. деньги счёт любят; 2) копейка; биир харчы одна копейка; уон харчы десять копеек; алтан биир харчыга турбат гроша медного не стоит; 3) монета; устээх харчы трёхкопеечная монета; биэстээх алтан харчы саҕа размером с пятак; уоннаах көмүс харчы серебряная монета в десять копеек, гривенник # харчы уҥуох коленная чашечка; харчы уҥуоҕун үлтү түспүт он разбил коленку.

1. аат.
2. Суруйарга, бэчээттииргэ, уруһуйдуурга, онтон да атыҥҥа туттуллар мастан, өрбөхтөн оҥоһуллубут чараас хачыгырас матырыйаал. ☉ Бумага
   Суруйар кумааҕы. Хаһыат кумааҕыта. — Маайа лэппиэскэ тоһута тутан кумааҕыга суулуур. Н. Якутскай
   Лоскуй-лоскуй кумааҕылары иннигэр уурда, харандааһын таһаарда. Т. Сметанин
   Остуол үрдүгэр суруктаах кумааҕылар бэрээдэгэ суох ыһылла сыталлар. М. Доҕордуурап
   Биһиги эрабыт үйэтигэр кытайдар кумааҕыны айбыттара: кумааҕыны өрбөхтөн, хатырыктан уонна бамбуктан оҥороллоро. КФП БАаДИ
3. Дьыала суруга, докумуон. ☉ Документ
   Сургуус бэчээттээх кумааҕыны Кууһума суруксут бэрт өр ааҕар. Н. Якутскай
   «Эйигин оройуон киинигэр манна хааллардым. Бирикээһиҥ бу баар», — диэн баран, лоскуй кумааҕыны Алексаҥҥа уунна. Р. Кулаковскай
   Хайыамый, бу үөһэ тэрилтэҕэ барар кумааҕы, онон хайаатар да хос бэчээттээтэххинэ табыллар. С. Ефремов
4. көсп. Кумааҕы харчы. ☉ Бумажные деньги
   Эдэр киһи... үөрүүтүгэр өрө өндөҥөлөөн кэбиһэ-кэбиһэ, биэс сүүстээх кумааҕыны хондуукторга биэрдэ. Амма Аччыгыйа
   Мундербек сиэбиттэн улахан кумараанньыгы ылан барыта уоннуу солкуобайдаах сүүрбэ кумааҕыны ааҕан оҕонньорго илтэ. Эрилик Эристиин
   Кумааҕынан сүүрбэ аҕыс солкуобай, биэс солкуобайдаах кыһыл көмүс харчы баара. М. Шолохов (тылб.)
5. даҕ. суолт. Кумааҕыттан оҥоһуллубут. ☉ Бумажный
   Кини икки кумааҕы суулаах бэлэҕи харбаан ылла. Суорун Омоллоон
   Ити туохтара чөмөхтөһөн сытар буоллаҕай? Кумааҕы кууллар. В. Гаврильева. Төбөтүгэр үс муннуктаах кумааҕы бэргэһэлээх. П. Павленко (тылб.)
   ♦ Кумааҕыга <эрэ> хаал (баар) калька — туолбакка хаал, олоххо киирбэккэ хаал (хол., суруллубут былаан). ☉ Оставаться (лишь) на бумаге
   Били дьыалабыт кумааҕыга эрэ хаалла дуу? — Үчүгэй, кэскиллээх былаан хотоннору механизациялааһыҥҥа оҥоһуллубута. Ол үксэ кумааҕыга хаалла. «ХС»
   Ол аата, бурдук үүннэрэр звенолар тэриллиилэрэ диэн — харах баайыыта, кумааҕыга эрэ баар көрүнньүк дьыала. П. Егоров. Кумааҕы курдук — хаана суох, кубархай (сирэй туһунан). ☉ Бледный, бескровный, белый как бумага (о лице)
   Симон сирэйэ кумааҕы курдук маҥан. Л. Попов
   Тэтэркэй бэйэлээх иҥэ кумааҕы курдук, кубарыйан хаалла. М. Доҕордуурап. Кумааҕыны <эрэ> (кумааҕы сирэйин) марайдыыр калька — туох эмэ интэриэһинэйэ, туһата суоҕу суруйар. ☉ Марать, пачкать бумагу
   Итинник ымпыктары-чымпыктары, була-була муспут киһи, бука, хас да лиис кумааҕы сирэйин марайдыа эбитэ буолуо. Күннүк Уурастыырап
   Сүрэҕиҥ уулла таптаабат, …… Сүрэҕиҥ дьолго таласпат, Төлөннүрбэт буоллаҕына — Кумааҕыны марайдаама. С. Данилов. Кумааҕы үрдүгэр түс сөбүлээб. — тугу эмэ гыныахтааххын оҥорбокко суруйбутунан, аахпытынан бар. ☉ Взяться за перо, за чтение вместо того, чтобы заняться чем-л. более важным
   «Тукаам, кэллэ кэлээт, кумааҕы үрдүгэр түстэххиний, ийэҕэр көмөлөс эрэ», — диэтэ Дайыыла кыыһа кинигэ тутуурдааҕын көрөн. Софр. Данилов
   ◊ Хара кумааҕы кэпс. — сэриигэ сылдьар буойун өлбүтүн туһунан төрөппүттэригэр, аймахтарыгар биллэрэр сурук. ☉ Официальное извещение родным о гибели военнослужащего, похоронка
   [Ийэ:] Үнүрүүн дьукааҕым Балбаара эмээхсин уола өлбүтүн туһунан хара кумааҕыны тутта. И. Гоголев
   Хара кумааҕылар — көмүү кумааҕылара кэллэхтэринэ, онно аилга биир күн икки-үс дьиэҕэ ытааһынсоҥооһун, кырыыс-таныар ыҥсалыйара. Ч. Айтматов (тылб.)
   русск. диал. гумага