сапсый диэн курдук
Мас талкытын туора миинэн олорон табах буруотуттан саһара түспүт маҥан бытыгынан туора-таары сапсыырдаан, имии имитэ олордо. Эрилик Эристиин
Саҕаҕы хаххалыы сабардаан, Салгыны таҥнары сапсыырдаан Күдэрик былыттар көттүлэр, Күһүҥҥү бусхааттар түстүлэр. Болот Боотур

аат. Хаары тибэр, ытыйар күүстээх тыал, тибии. ☉ Метель, пурга, вьюга
Кыыл табалар Күһүҥҥү бурхаан хайа диэкиттэн түһэр да, ол диэки хайыһан бараллар. Кэнниттэн тыал үрэрин кыыл сөбүлээбэт, түүтүн быыһынан киирэр. Болот Боотур
Бурхаан буолан, хаар ытыллар, онон туох да көстүбэт. ДФС КК. Тэҥн. бусхаат

аат. Тохтообокко күүскэ үрэр тымныы тыал. ☉ Непрерывный сильный холодный ветер
Бургунас ынах Муоһа булгуруйар Бусхаата турда, Кулуннаах биэ Көхсө дьөлөрүйэр Күпсүөнэ күүһүрдэ, Кус баһа быһынна, Кута айаҕа тиэрилиннэ. П. Ядрихинскай
[Атырдьах ыйыгар] күөл күһүҥҥү кэм күүстээх күпсүөнүттэн, силбиэтэнэр тыалыттан ордук тэбиэһирэн, чочураан тымныылыын тустар дииллэр. «ХС»

даҕ.
1. Итэҕэллээх, эрэбиллээх, эрэбил. ☉ Надёжный, верный
Тыалга, хаарга, бусхаакка, Ыраах айанныыр булчукка Ыт буолар — Эрэллээх доҕор. Софр. Данилов
[Поэзия] Мин эрэллээх доҕорум, Арахсыбат аргыһым, Үрдүк чиэһим, Бастыҥ дьолум, Дьэбиннирбэт кылыһым. И. Гоголев
Өлөксөйү, эйигин анаан ыҥырбыттар, Үчүгэй эрэллээх аргыстан диэбиттэр. С. Васильев
2. Киһини ыҥырар-угуйар үтүө кэскил. ☉ Светлое, манящее будущее
Ыраах кытыастар кыым курдук ыҥырар эрэллээх буолан, Ыҥырар уоту итэҕэйэр буолан Киһи барахсан кэхтибэт. С. Данилов
Сүрэҕэ өллө да — поэт өлөр, Инники эрэллээх буолуохха, Эрэлэ суох олоруохха — ынырык! С. Руфов
♦ Истиэнэ курдук (тэҥэ) эрэллээх көр истиэнэ
Ханныктарын да иһин — түһэн биэрбэт, истиэнэ курдук эрэллээх дьон. «ХС». Эрэллээх эркин — саарбаҕа суох эрэмньи. ☉ Надёжная верная защита
Миша киһи буоларыгар халыҥ хахха, эрэллээх эркин кини эрэ буолар. Т. Находкина

туохт.
1. Дириҥник тыыныталаан, искиттэн уһун-уһуннук салгынна үрэн таһаарталаа (хол., ыалдьан). ☉ Тяжело вздыхая, делать продолжительный выдох (напр., от боли)
Элбэх киһи үмүөрүһэн тиийбиттэригэр, биэ өрүтэ уһуура-уһуура, төттөрү-таары сиэлэн кынтаһыйда. Күннүк Уурастыырап
[Токоно оҕонньор] Хамсатын хаһан хачыгыратта, Уохтаах табаҕы уурунан, Убаҕас унаар буруону Уһууран таһаарда. С. Васильев
Яков кыайан утуйбата, хата, мөхсөн, уһууран, оронугар эргийбэхтээн киирэн барда. Н. Заболоцкай
2. Буруонан биитэр итиинэн оргуйа олор, сырылаччы үр. ☉ Обдавать паром, жаром
Уот хараҥа халлааны иҥсэлээхтик салаамахтаан, уһуура турда. Софр. Данилов
[Эһэ] бастаан сааны сэрэнэн-сэрэнэн сытырҕалаан көрдө, уотунан-күөһүнэн уһууруо, дэлби ыстанан тыаһыа диэбиттии туттар. Р. Кулаковскай
Бронепоезд субу кэлбит, сурдургуур, бурдургуур, уһуурар. Д. Кустуров
3. Үрэр курдук уһуутуур тыаһы таһаар (хол., тыал). ☉ Поднять гудящий шум (напр., о ветре)
Халыан холорук хаһыыран, Хаҥыл биһикпин хачайдаабыта, Омуннаах буурҕа уһууран, Оттоох уйабын бигээбитэ. С. Васильев
Киэҥ туундараҕа Муустаах байҕал кимиэллээхтик да уһуурар буолар эбит. А. Сыромятникова
Кыыдааннаах тымныынан хаарыйан Бусхаат тыал уһуура да турдун — Ийэлии итиитик айхаллаан Көрсүөҕэ хотугу мин дойдум! П. Ламутскай (тылб.)
◊ <Кутаа уотунан> өрө уһуур — күлүбүрүү умайа-умайа өрө көтөн таҕыс. ☉ Полыхая, взвиться, взметнуться вверх (о пламени)
Маҥнай Везувий үрдүнэн хара буруо халлааҥҥа тиийэ өрө уһууран тахсыбыта. Н. Якутскай
Массыына хара тордох буруонан бургучуйда, онтон эмискэ иһиттэн сүүнэ улахан кыһыл төлөн өрө уһууран таҕыста. И. Никифоров
Аракыаталар тыаһаанууһаан, уот оноҕос буола өрө уһууран, хараҥа халлааҥҥа өрө харбаһан тахсаллара. И. Федосеев
[Кыргыһыы кэмигэр] кутаа уотунан өрө уһууран, дьиэлэр сууллаллара, тыас-уус, буулдьалар быысталы биэрбэккэ чыыбыгырас тыастарыгар киһи арааран өйдүөх буолбатах. А. Бэрияк
ср. тюрк. уч ‘парить’