ж. I. бытарытыы; 2. мед. грануляция (баас оһуутугар саҥа үүнэн иһэр кыра быдьыгынас тканнар).

аат. Киһи этигэр тахсар чуоҕур курдук быдьыгынас кыһыл ымынахтар. ☉ Сыпь
Бу оҕо көхсө итиик бөҕө буолбут.  Ыалдьар диэн салгын ыарыыта буоспа диэн баар, итииктээх. Багдарыын Сүлбэ

даҕ. Биир тэҥ нуоҕаҥнас, долгулдьугас (хол., хойуу сибэккилээх хонуу туһунан). ☉ Равномерно колышущийся (напр., о цветочной поляне с густой растительностью)
Ол үрэх анараа өттө эмиэ сибэкки долгурас муората: наар халлаан күөҕэ, быдьыгынас сир симэҕэ киэптии аспыт. Суорун Омоллоон

туохт. Туохха эмэ таста оҥор, тастаах гын. ☉ Крыть, покрывать что-л. чем-л.; приделывать обложку к чему-л.
Быдьыгынас өҥү таптыыр, сонун кытта оннук тастыыр. Р. Баҕатаайыскай
Оҕо эрдэҕинэ кинигэ тастыыра. М. Горькай (тылб.)

аат.
1. Күһүн муус быдьыгынас хабахтардаах, ситэ кытаата тоҥмотох, киһини уйумуон сөп сирэ. ☉ Пузырчатый осенний лёд в озёрах, который ещё недостаточно окреп
«Өйөмү» диэн баар. Мууска киирэн истэххинэ, эмискэ түбэһиэххин сөп. Собо хатырыгын курдук быдьыгырас гына тоҥмут буолааччы. А. Сыромятникова
2. Өрүс, үрэх кыһыннары тоҥмокко сиикэй турар сирэ (итии дьүүктэ тахсарыттан). ☉ Незамерзающая зимой полынья в реках (в местах выхода горячих ключей)
«Бу аата өйөмү диэн, — диэтэ Сэмэн. — Өйөмүлэр сир аайы бааллар. Аҥаардас бу үрэх сүнньүгэр үстүөрт өйөмү баара буолуо». Н. Апросимов
Эн [Индигиир] кыһын, сорох сирдэринэн, үрүҥ күүгэнинэн үллэ-салла, тоҥмокко турар сиикэй уулаах (өйөмүлээх) буолаҕын. Н. Абыйчанин
Тоҥмокко сытар өйөмүлэри, тарыҥнары тумнан айаннаатылар. «ХС»
ср. эвенк. эйум ‘полынья’

туохт.
1. Кыһыылаах ымынаҕынан ыарый. ☉ Болеть чесоткой
Ымынаҕырбыт таба түүтэ үксэ түһэр, бааһыттан олус эмсэҕэлэнэр буолан, сотору бириэмэнэн ырар. МСИ ТЫ
Ынах ымынаҕырар кэмигэр түүтүн төрдө тааҕытыйар, тириитэ кытаран итийэн тахсар. МСИ ХСИи
Сүөһү ымынаҕыран ыалдьар сибикитэ түүтүгэр ымынах клеһэ киирбитин кэннэ икки нэдиэлэ буолан баран биллэр. СИиТ
2. Кыһыйар быдьыгынас кыһыл ымынаҕынан бүрүлүн. ☉ Покрываться мелкой зудящей сыпью
Сымыыт үрүҥүн сиэтэҕинэ сорох оҕо ымынаҕырар. Оччоҕо сымыыты сиэтэри ууратыллар. Дьиэ к. Кыһыл оҕо тириитэ олус чараас, намчы буолар
Бэрт кыраттан сылтаан бааһырыан, быһыта сиэһиэн, ымынаҕырыан эҥин сөп. Дьиэ к.
3. т.-х. Буор сыстыбытын курдук бөлтөгөр хара эбирдэринэн бүрүлүн (хортуоппуй ыарыытыгар). ☉ Покрываться тёмными пятнами в виде бородавок (напр. о клубнях картофеля)
[Хортуоппуй] хаҕа ымынаҕырар уонна баалаттаҕына лабах курдук бааһырар. ФНС ОАҮүС

аат.
1. Ханнык эмэ ыарыыттан (хол., бэтэрээҥкэ, аллергия) киһи, сүөһү этигэр тахсар быдьыгынас итиик, хатаал. ☉ Мелкие пятнышки или прыщи, появляющиеся на теле при некоторых болезнях (напр., ветрянке, аллергии), сыпь. Куор ымынаҕа
□ Сороҕор оҕо моонньугар ымынах тахсааччы, оччоҕо кинини маргааҥка суурадаһыныгар сөтүөлэтэр сөп. ГЛИ ЭИС
Ыарыы иккис кэрдиис кэмигэр киһи этэ ымынах курдук бырдьыгынаан тахсар. АЛР ВЫаХ
2
көр кыһыылаах ымынах. Киһи сууммакка кирдээхтик сырыттаҕына, тириитин быыһа бүөлэнэн хаалан ымынах, модьуун эҥин буолан барар. П. Филиппов
Ынах сүөһү, таба уонна сибиинньэ иитиитигэр сыстыганнаах ымынах элбэх ночооту аҕалар. МСИ ХСИи
Сэллик, одуруун, кумахы, ымынах курдук ыарыылар сир ахсын бүрүүкээбиттэрэ. АНХ СС
3. Хортуоппуй хаҕа бааһыран ыалдьар ыарыыта. ☉ Болезнь клубня картофеля, парша, фитофтороз
Бактыарыйалар хаҕа бааһырбыт уонна ымынах ыарыылаах хортуоппуйга өтөн киирэллэр. ФНС ОС
Хортуоппуй аһыгар уунан да суурайдахха барбат хара ымынахтар үөскүүллэр. ЛПМ ХХ
◊ Кыһыылаах ымынах — киһи, сүөһү тириитин ис араҥатыгар олохсуйар кыһытар быт көмөтүнэн көбөр, тарҕанар сыстыганнаах тирии ыарыыта. ☉ Кожное заболевание, вызываемое клещами, характеризующееся сильным зудом, чесотка
Ньургуһуну сүөгэйгэ булкуйан кыһыылаах ымынаҕы эмтииллэрэ. МАА ССЭҮү
Хотугу таба кыһыылаах ымынаҕын көбүтээччинэн тирии ис араҥатыгар олохсуйааччы кыһытар быт (клещ) буолар. ТСА ТС
Ымынахтаах тиип көр тиип I. Аны араҥ ыарыы, уоспа, ымынахтаах тиип, титириир курдук ыарыылар суох буоллулар. «ХС»
ср. якут. ымый ‘гнить’, ног. йиби ‘мокнуть, размокать’