Якутские буквы:

Якутский → Русский

былах

1) бот. белая ива; 2) тальниковые и берёзовые ветви (заготовленные на корм скоту).

алах-былах

местами, кое-где, изредка.

Якутский → Якутский

былах

аат. Сүөһү сииригэр анаан быһыллыбыт иирэ талах, хатыҥ намчы лабаата. Мелкие тальниковые и березовые ветки (заготовленные на корм скоту). [Оҕолор] күһүн ичигэс кэмҥэ сопхуостарыгар былах быһан биэртэрэ
Оту булан оттоомуна кыра дьон биир-икки сүөһүлэрин былаҕынан аһата сатыы олорон, сутатан эстэн хаалыылара бэрт маассабай буолбута. Эрилик Эристиин
Ыксал кэллэҕинэ, быстарыы тирээтэҕинэ, ону (дулҕаны) кыдыйан киллэрэн чаан алгыйдарга буһаран ыскытыахтара, былах быһыахтара. Н. Заболоцкай
Былах сохсо — кылыытын оннугар сайын быһыллан хатарыллыбыт былаҕынан иитиллибит сохсо. Западня, пасть на зайца, настороженная срезанной летом, сушеной березовой веткой
Бу киэһэ Силтэһиннээххэ улахан үөрүү буолла: аҕалара былах сохсолорун кэрийэн, икки бүтэй бүөрдээх куруҥ куобаҕын аҕалбыта. Күннүк Уурастыырап

алах-былах

сыһ. Онон-манан, онно-манна; хам-түм, хаа-дьаа. Местами, кое-где, изредка
Ол куһаҕан таҥастаах дьон быыһыгар алах-былах сукуна, шевиот торуойкалаах, чаһылаах, ачыкылаах дьон хаамсаллар, солко дьууппалаах хотуттар да бааллар. Эрилик Эристиин
Алах-былах былыттаах халлааҥҥа сулустар элэҥнэһэллэр. ФВС К
Алаас саҕатыгар Алах-былах сырдатан, Айан суолун Будулҕан хараҥаҕа Булларар буоларым. А. Софронов
Алах-былах өйдүүбүн. Ганя Федоров уонна ким эрэ баржа трюмун иһигэр киирэннэр, табаардаах дьааһыктары алдьатан эрэллэрэ. В. Ойуурускай
Кыыллаах арыы Кэтириинискэй харчылаах, Алах-былах алтаннаах, Көҥүл-бааччы көмүстээх, Быһа бааччы быйаҥнаах, Кэккэлэспит ыаллардаах. Саха нар. ыр. I


Еще переводы:

ивняк

ивняк (Русский → Якутский)

м. 1. (заросли) үөт ойуур, үөт белкой; 2. собир. (прутья) талах лабаата, былах.

былахчыт

былахчыт (Якутский → Якутский)

аат. Былах быһааччы. Заготовитель тальниковых и березовых веток (на корм скоту). Хас биирдии былахчыкка тостубут хотуурдары биэрбиттэрэ. Былахчыттар чараҥҥа кэлбиттэрэ

кучулаа

кучулаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кураан сылларга сүөһүгэ сиэтээри кучуну хомуй. Собирать кипрей узколистный на корм скоту (в засушливые годы)
Мантан инньэ кучулуурга, былах быһарга быһаарыммыттара. М. Доҕордуурап

ходуйус

ходуйус (Якутский → Якутский)

ходуй диэнтэн холб. туһ. Күһүнүн хаар түһүөр диэри күөл хомуһун, боруутун ходуйсан, былах быһан …… нэһиилэ сыл таһаарар-таһаарбат оту булбуппут. Г. Колесов

былахтааһын

былахтааһын (Якутский → Якутский)

аат. Сүөһү аһылыгар анаан былаҕы (талах, хатыҥ намчы лабааларын) быһыы. Заготовка березовых и тальниковых мелких веток (на корм скоту)
Отордооһун уйгутун, Былахтааһын быйаҥын Умнар эрэ буолаайаҕыт, Уһата тэнитэ тураарыҥ. П. Ядрихинскай

култугур

култугур (Якутский → Якутский)

даҕ. Сарбыллыбыт, быһа охсуллубут курдук көрүҥнээх. Укороченный, обрезанный
Култугур кутурук Куттаҕас Куобахха, Уопсай мунньах Уураах таһааран, Быстыбыта бэрт диэн Былах сыыһа анаабыттар. Күн Дьирибинэ
ср. тув. кулдугур ‘съежившийся, сутулый; узкий’

быалый

быалый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Иит, улаатыннар, киһи оҥор, араҥаччылаа, көмүскээ. Воспитать; охранять, оберегать, покровительствовать
Хамсыктаах Былаҕай Хара тойон Миигин быалыйбыта. Д. Говоров
2. Анаа, дьаһай (дьылҕаны быһаарар айыы туһунан этэргэ). Предназначать, предопределять, предначертать (будущее, судьбу)
Аан дайды Хайатын иччитин Төрдө буоллун, Аркыыбаҕа анньан, Быалыйбыппыт баара. Д. Говоров

быртах

быртах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Киринэн-дьайынан, куһаҕанынан сутуйар, буортулуур кыахтаах. Нечистый, грязный, поганый, скверный. Быртах быһыы. Быртах тыл
    Киһини итэҕэйбэт буолуу бу, дьиҥэр, киһи бэйэтин ис быртах өйө-санаата таһырдьа быгыалаан тахсыыта буолар. Р. Кулаковскай
    Хаарты аата хаарты — быртах оонньуу, уонна эн мэлдьи сүүйтэрэҕин. «ХС». Маҥнай тохтообут сирбит дьэ быртах сир, барыта уу уонна бадараан. Саллааттар с.
  2. аат суолт. Буортулуур, куһаҕаны оҥорор кыахтаах кир-дьай. Грязь, нечисть, погань
    Баайдар сидьиҥҥэ силбээн, быртахха былаан Чэлкэҕинэн тибиирэллэрэ, Уонна кинилэр үөстэрин тартаран, Абааһылыы алларастыы күлэллэрэ. С. Данилов
    Бүтүн аармыйа сэбин илдьэ иһэр эбиккин дии!!! Дьэ, оччоҕо биһиги ол-бу быртахтары кытары кэпсэтиэхпит. С. Никифоров
    [Ап Чарай:] Ап төлөрүйдэ! Эмиэ көҥүл куйаара көтүөм, Сир үрдүгэр эмиэ сидьиҥи, Куһаҕаны, быртаҕы ыһыам! И. Гоголев. таг
    тюрк. быртак, пыртак, монг. бурБЫРТАХ-БЫЛАҔАЙ аат. Киһи сиргэнэр сидьиҥ быһыыта; кирдээх-дьайдаах өлүү быһылаана. Мерзость, гадость, скверна
    Уопсастыба түүнүктээх дьуоҕаларыгар саас-үйэ тухары мунньуллубут кир-дьай, быртах-былаҕай көөнньөн-көймөстөн тахсыыта буоллаҕа фашист сидьиҥ майгыта-сигилитэ. Амма Аччыгыйа
    Бу биһиги дьон, күлүгэ көстүбэт ыраас күндүл маҥан халлаан олохтоох буолан баран, быртах-былаҕай бэйэлээҕи кытта охсуһуохпут дуо? ПЭК ОНЛЯ I
    Оннук быртах-былаҕай аһылыктаах, хара санаалаах, хара түөкүттэр, Чуопчаан ууһа ханнык аанньа дьон буолуоххутуй? ХИА КОВО
быыһаныы

быыһаныы (Якутский → Якутский)

быыһан II диэнтэн хай
аата. «Доҕоччуок, саллаакка тутууттан быыһаныы буолбут!» — диэн Бүөтүр Уйбааҥҥа үөгүлүүр. Амма Аччыгыйа
Быыһаныы бу күнүн килбиэнин Былаҕай былыта саппыта. Күннүк Уурастыырап
Бүгүн быыһаныы знамятын күөрэччи көтөхпүт кыһыл гвардеецтар этэрээттэрэ эн түөрт өттүгэр кэлэн тураллар. П. Филиппов. Тэҥн. быыһабыл

оһоҕуй

оһоҕуй (Якутский → Якутский)

туохт. Олус аччыктаа, аас-туор. Оголодать, отощать
Тайаһыйан барда — утатан өллө. Оһоҕуйан барда — хоргуйан өллө. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ойуукам [ынах аата] Отунан быстаран, Оһоҕуйан хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Аны атын ыар кыһалҕа Адаҕыйда бу ыалга: Оһоҕуйда икки ынах — Ончу мэлийдэ от, былах. Ф. Софронов
ср. бур. хүсэгүй ‘тощий’