Даҕааһын, ардыгар сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, бы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: быры-быакаччы, быры-быгдаҕар, быры-быллаҕар, бырыбылтаҕар, быры-быччаччы. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся с бы-: быры-быакаччы ‘с тонкой талией, очень туго затянутый поясом (человек)’, бары-быгдаҕар ‘со слишком высоко поднятыми плечами (человек)’, бары-быллаҕар ‘очень пухлый (о губах)’, бары-былтаҕар ‘сильно выпирающий, округлый (о щеках)’
Марба буспут алаадьы курдук төгүрүк сирэйэ, быры-былтаҕар уоһа отуу уотугар ордук киэркэйэн көстөллөрүн көрөкөрө, Байбал сүрэҕэ эппэҥниир, хаана оонньуур. Күндэ. Кып-кыһыл, быры-былтаҕар иэдэстэрэ тэһитэ ыстаныах айыылаахтар. Д. Родари (тылб.)

даҕ. Улаханнык тэллэйэ сылдьар халыҥ (уос туһунан). ☉ Толстый и отвислый (о губах)
Сыллай былластыгас уоһугар харандааһы даҕайан ыла-ыла тугу эрэ суруйа олорор. Амма Аччыгыйа
Атен кинээс ойоҕо, былластыгас уостарын үөһэ-аллара сыллаҥната-сыллаҥната ыалдьыттарыгар хардары-таары чэй кутуталаан биэртэлии олордо. Эрилик Эристиин. Тэҥн. быллаҕар

дьүһ. туохт. Кэтит хаптаҕай сирэйгин малаччы тутун (кыылы, сүөһүнү эмиэ этэргэ). ☉ Выставлять широкое плоское лицо, морду (о человеке, животных, скоте). [Күөх Көппө:] Ээ, ньалайа сытыйаҥҥын, баҕар оонньоомо даҕаны… Суорун Омоллоон
Уулаах Уйбаан …… муоһа тутан иһэн, иттэни ньалайан, Кыра Хабырыыстан ыйытта. Эрилик Эристиин
Хонооһой быллаҕар сирэйэ ньалайан кэллэ уонна кэри-куру курдук туттан, үрүүмкэтин эргичиҥнэтэн көрө олордо. «ХС». Тэҥн. ньолой

хараҥар диэн курдук
Сыллай Луха иҥэ хараҥатыйа ыгылынна, араҕас харахтарын үрүҥэр кыһыл тымырдар тарбайдылар, быллаҕар уоһа ханньары тардан барда. Амма Аччыгыйа
«Хаһаайыстыба туһа», — дии-дии Хаһан да харбыалаһыам суох, «Харчы туһа», — дии-дии Хамсаныам, хараҥатыйыам суох. В. Гольдеров
Атырдьах ыйа үүммүтэ. Ардах сотору-сотору түһэр, түүн хараҥатыйар буолбута, күн-дьыл сөрүүтүйэн барбыта. С. Окоёмов

аат.
1. Киһи тириитигэр үөскүүр (үксүгэр хара) чуоҕур, төгүрүк быһыылаах бээтинэ. ☉ Родимое пятно, родинка
Сүөдэр мэҥнэрдээх к уб аҕ а й с и рэ й э барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа
«Пахай-быын, бу туоххунуй», — диибин күлэн чачыгырыы түһээт, уҥа иэдэһигэр суокур хатырыга сыстыбытыныы, хараара сылдьар мэҥин тарбахпынан ыйа-ыйабын. Нэртэ
△ Киһи кыы һырдаҕына, долгуйдаҕына тахсар кыһыл чуоҕур. ☉ Красные пятна, появляющиеся на теле человека в состоянии крайнего возбуждения или волнения
Сыллай баҕыстыгас хоҥуруутугар чуоҕур мэҥнэр тахсыталаатылар, быллаҕар уоһа титирээтэ. Амма Аччыгыйа
Никифоров кинээс сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Куһаҕан адьынат, кэмэлдьи, киһини кэлэтэр көстүү. ☉ Нечто позорное, крайне неприятное
Дэлэкэлээх өссө дэлэгэй олоххо, өссө үрдүк култуураҕа тиийбит буолуохпут этэ дуо, аан дойду иэнигэр фашизм диэн хара мэҥ суоҕа эбитэ буоллар? Амма Аччыгыйа
Соҕотох оҕонньорго эрэ ол хараҥа үйэ мэҥэ сыстан хаалбыт үһү дуо? Н. Заболоцкай
Уопсастыбаҕа туһалаах буолар киһини иитииттэн туора туруу төрөппүттэргэ саас-үйэ тухары хара сууйуллубат мэҥ, ыар моральнай буруй. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥ, уйг. мэҥ, алт. меҥ