Якутские буквы:

Якутский → Якутский

быр

быр бааччы — үчүгэйдик, балай эмэ үчүгэйдик. ☉ Достаточно хорошо, довольно много
[Чаанньык Ньукулай] «Тиэрбэс күрүөнү» дойду ылан, урукку дьиэтин оҥостон, быр бааччы олорон кырдьан өлбүтэ. М. Доҕордуурап
Харыларын күүһүнэн син быр бааччы ыал буолбуттара. В. Протодьяконов
Уораан алааһыгар бүгэн, туохха да уолуһуйбакка, быр бааччы олорбута. И. Федосеев; быр бааччытык — балай эмэ үчүгэйдик. ☉ Довольно хорошо, неплохо, сносно
Син быр бааччытык ыал буолан олорбуппут, ону кэрэх абааһыта буулуурун курдук, Баай Бакыыһа уоппутун умуруорда. Эрилик Эристиин
[Эрэ] мөлтөх булчут да, дьахтар үчүгэй буолан, син быр бааччытык олороллор. Болот Боотур; быр курдук — 1) тиийинэрдик, балачча кыахтаахтык, астаахтык-үөллээхтик. ☉ Довольно богато, зажиточно
Быр курдук, маанытык, дьиҥ куораттыы айгыстан ахан олорор ыал эбит. Н. Габышев
Балачча кырдьык быр курдук аһылык,— Ахмет сөбүлэһэр. «ХС»; 2) балай эмэ, биллэрдик. ☉ Достаточно много, довольно сильно
Балаҕаммыт иһэ кырдьык даҕаны быр курдук итийэ түстэ. Софр. Данилов
Ити түүн кыракый быр курдук итии үүтээннэригэр икки киһи укусуку олорбуттара. А. Сыромятникова
Оһох оттуллуо, оччоҕо түүн быр курдук сылаас буолуо. «ХС»

Еще переводы:

осквернение

осквернение (Русский → Якутский)

с. 1. (по гл. осквернить) быр-таҕырдыы, быртахтааһын, киртитии; 2. (по гл. оскверниться) быртаҕырыы, киртийии.

быыһыгыраа

быыһыгыраа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Кыратык, симиктик саҥа таһааран күл (үксүгэр кыатана сатаан эбэтэр хаадьылаан). ☉ Смеяться сдержанно, тихо, негромко
Кини төгүрүк сирэйин мытырыччы туттан, хараҕын кыараҕастык быһыччы көрөн баран, үксүгэр, күлэн быыһыгырыы сылдьар. Амма Аччыгыйа
«Даайыс барытын билэр. Хата, сүрэҕэ таайар!» — Маша кыыс күлэн быыһыгыраан барда. А. Сыромятникова
Бытыгын быыһынан быр-быр күлэн, быарын тарбаан быыһыгырыы турда. Күн Дьирибинэ

бып-

бып- (Якутский → Якутский)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, был-, быр- диэн саҕаланар олохторго сыстар. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся с был-, быр-
Бып-быллыгырас, Тип-тигинэс, Көҕүс көөнньөр, Ис ииримтийэр, Туох да тохтоппото, Өлүү, өһөс үөскээтэ. А. Софронов
Өр-өтөр гымматым, сымыыт баттыы олорор хараҥаччыны харбаан ыллым. Кутталыттан сүрэҕэ быпбыллыгырас. И. Федосеев
Октябрина дьиэтигэр киирбитэ, ийэтэ оһоҕун оттон, дьиэтэ бып-бырылас, ип-итии. М. Попов
Уунан ититиллэр буолан, дьиэтэ бып-бырылас. Р. Баҕатаайыскай

сэтиэнэх

сэтиэнэх (Якутский → Якутский)

аат. Үүммүтүнэн туран хатан хаалбыт кур от. ☉ Прошлогодняя трава, высохшая трава
Сирбит барыта дулҕа, муох, былырыыҥҥы кылыс от сэтиэнэҕэ, ол быыһа быр-бар курдук уу. Н. Якутскай
Балаҕан кэннигэр өрдөөҕүтэ кии мунньуллубут томторун оҕотугар эрбэһиннэр, абааһы тайаҕын, кучуппа уонна хатыҥ оттор сэтиэнэхтэрэ кубарыһа хаппыттар. Л. Попов
Ходуһа сирэ биэс-алта сыл оттоммотоҕуна сэтиэнэҕинэн, талаҕынан былдьанар. В. Титов. Тэҥн. лаҥха

бааччы

бааччы (Якутский → Русский)

I уст. 1) набрюшник (широкий меховой или ватный); 2) толстая повязка (накладываемая на больное место).
II частица 1) словообразующая, образует нареч. от образн. и звукоподр. слов: бал бааччы а) грубо, топорно; б) перен. открыто, прямо; быр бааччы сытно, в достатке; лоп бааччы аккуратно, как раз; весьма точно; нам бааччы а) смирно, спокойно; б) перен. беспрекословно; ньир бааччы а) основательно, добротно, фундаментально; б) перен. на широкую ногу; тыҥ бааччы очень туго; 2) усил., усиливает знач. нареч.: быһа бааччы наотрез, резко; илэ бааччы совершенно явно; көҥүл бааччы абсолютно свободно; тута бааччы тотчас, тут же; чахчы бааччы воистину; экчи бааччы непременно, обязательно.

муох

муох (Якутский → Якутский)

аат. Сииктээх сиргэ, чычаас күөл бадарааныгар хойуутук тэлгэнэн үүнэр үүнээйи. ☉ Мох
Ол маардарга кус түһүөн сөптөөх ыраас уу суоҕа. Дул ҕа, муох, былырыыҥҥы кылыс от сэтиэнэҕэ, ол быыһа — быр-бар курдук уу. Н. Якутскай
Лука Иванов …… хаһыа да буолан муох хостоон, куурда-куурда, Лоҥкуудаҕа таһаллар. М. Доҕордуурап
Сорох күөллэр оннуларыгар муох бөҕө күөрэйэн таҕыста. «ХС»
♦ Муох курдук кэпс. — олус элбэх, ахсаана биллибэт. ☉ Бесчисленное множество, очень много
Олус сытыы-хотуу киһи. Амурунан устан эргинэр атыыһыттарга куруусчуттаан уонна хаартынан сүүйэн муох курдук үгүс харчылаах этэ. Болот Боотур
Кыыл табалар муох курдук элбэх тэрэ. Туун дараҕа мэччийдэхтэринэ хаар үрдэ харааран иһэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)

бааччы

бааччы (Якутский → Якутский)

I
көр баачы
[Көкөт:] О, кинээс, ити таба бааччыны сыыһа бырахтардыҥ, абыраатаҕына кини абырыа этэ буоллаҕа дии. Суорун Омоллоон
Айталыына иһин хам туттарынар бааччытын сүөрбүтэ, ис ырбаахытынан сыттыгын көннөрө турбута. В. Протодьяконов
II
эб.
1. Буолуу сиһилиилэрин суолталарын күүһүрдэр (аҕыйах тылы кытта тутлар). ☉ Усиливает семантику непроизводных наречий образа действия (употр. с ограниченным кругом слов)
Сонно тута быһа бааччы аккаастаан кэбиспэккэбин. Софр. Данилов
Олор дэбигис бааччы баар буола охсон биэрбэттэрэ чахчы. А. Данилов
Туруйалаах нэлэһийэн-хотоһуйан түһэн, чахчы бааччы үтүөкэн дойду эбит. «ХС»
2. Тыаһы үтүктэр олохтортон, сорох даҕааһыннартан ардыгар даҕааһын суолтатыгар туттуллар буолуу, кээмэй сыһыаттарын үөскэтэр. ☉ От звукоподражательных основ и некоторых прилагательных образует наречия образа действия и меры, которые могут выступать и в роли прилагательных
Бу курдук биһиги кэлэр да өттүгэр ньир бааччы олоруохпутун сөп. И. Семенов. Эрэ Уйбааннааҕар мөлтөх булчут да, дьахтар үчүгэй буолан, син быр бааччытык олороллор. «ХС»
Кыыс мэнээк сарыкынайбакка, лоп бааччытык туттунара, эйэҕэстик мичээрдиирэ. П. Аввакумов
Ордук-хоһу саҥарбат, Оспуордаһыан баҕарбат, Лоп бааччы лоппордуур. «ХС»

маанылаах

маанылаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Дьонугарсэргэтигэр ытыктанар, чиэстэнэр, бочуоттаах. ☉ Уважаемый, почитаемый, почтенный
Маанылаах ыалдьыты күндүлээн көрүстүлэр.  Өндөрөөс оҕонньор бу дэ риэбинэ уруккута биир маанылаах ыала этэ. П. Ойуунускай
2. Ордук, ойуччу тутуллар, бүөбэйдэнэр, таптанар. ☉ Пользующийся особым вниманием, расположением, любовью
Бүтүн аҕа ууһун маанылаах ыччата атаҕастаммыта барыларын үрдүнэн батты гас курдук көстүбүт. Эрилик Эристиин
3. Ордук кэрэ, үчүгэй көстүүлээх (үксүгэр айылҕа сэдэх кыылын, көтөрүн этэргэ). ☉ Доставляющий наслаждение взору (о редких зверях и птицах)
Киһи обургу уодаһыннаах өйүн абыгар-албаһыгар аар тайҕа маанылаах көтөрөсүүрэрэ иҥнэри аспыт күөстүү, киирэн охтон-өлөн испитэ. Далан
Барҕа баайдаах, устата-туората биллибэт киэҥ тыа маанылаах оҕотун [тайаҕы] аһынардыы туттара. Н. Борисов
Ман на хотугу кыраай оҕото туундара маанылаах көлөтүн, таба кырачаан тугутун, көрөн-харайан, бүөбэйдээн улаатыннарбыта. «Кыым»
4. кэпс. Баай, дэлэгэй астаах-үөллээх. ☉ Знатный, богатый угощениями (напр., стол)
Бастыҥ астаах маанылаах остуолу тулалаан Алгыстаах тойугу туойуоҕуҥ. Эллэй
Быр курдук ичигэс балаакка маанылаах остуолугар бырааһынньыктыы олорбуттара. В. Протодьяконов

маанытык

маанытык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Сиэдэрэйдик, киэргэнэрдии (таҥын). ☉ На рядно, опрятно, красиво (одеваться)
Үрдүк уҥуохтаах, маанытык таҥныбыт киһи көмүс иилээх ачыкытын көннөрүм мэхтээтэ. Г. Угаров
Бу лоп бааччы тыл лаах, н ом оҕон, көрсүө майгылаах, маанытык таҥнар …… эдэр киһи бииргэ үлэлиир дьоннору гар сөбүлэтэр этэ. «ХС»
Олох тоохтор бары маанытык таҥныбыт эдэркээн киһини сэргии көр бүттэрэ. АҮ
2. көсп. Тугунан да итэппэт курдук, дэлэйдик, үчүгэйдик (көр-харай, иит). ☉ В довольстве, неге, холе, в полном достатке (содержать кого-л.)
Харатаайап кулубалаах, баай-талым муҥутааннар, баар эрэ соҕотох оҕолорун куһаҕаннык тутуохтара дуо, оҕоттон эрэ ураты маанытык ииппиттэрэ. Н. Якутскай
3. көсп. Кыһалҕаны билбэккэ, баайдык-дуоллук. ☉ Богато, красиво, обеспеченно (жить)
Быр курдук, маанытык, дьиҥ куораттыы айгыстан ахан олорор ыал эбит. Н. Габышев

остуол

остуол (Якутский → Якутский)

аат.
1. Дьиэ ис бараанын (миэбэл) көрүҥэ: үчүгэйдик ыпсарыллыбыт устуруустаах хаптаҕай ньуурдаах, атахтардаах тэрил (атаҕын ахсаана, оҥоһуута араас буолар). ☉ Стол (вид мебели). Сурук остуола. Эбиэт остуола
□ Сибилигин аҕай кэлэн аһаары остуолга олорон эрэрэ. Суорун Омоллоон
Хотуна Баһылайга табах биэрдэ уонна хаҥас остуолга чэй бэлэмнээтэ. Н. Түгүнүүрэп
2. көсп. Кими эмэ анаан ыҥыран күндүлээһин-маанылааһын. ☉ Угощение, застолье
Быр курдук ичигэс балаакка маанылаах остуолугар бырааһынньыктыы олорбуттара. В. Протодьяконов
Киэһээҥҥи остуолбутугар кэлэргитигэр көрдөһүөхпүн баҕарбытым эбээт. Л. Толстой (тылб.)
♦ Остуолла тарт — 1) бырааһынньык, күндү-мааны остуолун бэлэмнээ, күндүлээ. ☉ Накрывать на стол, угощать
Киэһэ дьиэлээхтэр, остуол тардан, хоноһолорун күндүлүүллэр-маанылыыллар. Н. Якутскай
Уобаластар, аэропортар салайааччылара биһигини остуол тардан, айах тутан көрсөллөр. «ХС»; 2) остуолга иһити, аһы бэлэмнээ. ☉ Раскладывать, расставлять блюда на столе.