возвр. от бырааһынньыктаа =.

побуд. от бырааһынньыктаа =.

несов. что и без доп. бырааһынньыктаа.

сов. 1. что бырааһынньыктаа, малааһыннаа, бэлиэтээ; 2. (кончить праздновать) бырааһынньыктаан бүт (аһар).

бырааһынньыктаа диэнтэн атын. туһ. 1948 сыллаахха «Кыым» хаһыат сүүрбэ биэс сылын туолбут үөрүүлээх үбүлүөйэ бырааһынньыктаммыта. ИОВ ЯК

1. бэлиэтээ диэнтэн бэй., атын. туһ. «Тугу, хайдах үлэлээбиккитин бэлиэтэнэн иһиҥ», — диэтилэр бүгүн оскуолаҕа. Софр. Данилов
   [Иван Иванович (кумааҕыга бэлиэтэнэ-бэлиэтэнэ):] Оо, ону баҕас улахан үөрүүнү кытта буоллаҕа дии. Төһө кэмпилиэк наада буолуой? С. Ефремов
   Кутуков планшетын тобугар уурунан олорон, тэтэрээккэ тугу эрэ бэлиэтэнэр. Л. Попов
   Курданарынан ыга туппут хара бинсээктэнэн, хатыҥыра ордук бэлиэтэммит, кыра киһи трибуна икки муннугуттан харбаан ылан баран, «Табаарыстаар!» — диэн күөрэччи ордоотоон кэбистэ... Амма Аччыгыйа
   Кини [Кыһыллаай] кыһамньылаахтык, үчүгэйдик үөрэнэн, дьэ тоһоҕолоон бэлиэтэнэр буолбута. Л. Попов
   Бэлиэтэммит тыллары сыһыаннаһар тылларын кытта устуҥ. ПНЕ СТ
2. Болҕомтоҕо ылылын, үчүгэйинэн дуу, куһаҕанынан дуу биллэр-көстөр буол. ☉ Быть отмеченным, замеченным по каким-л. (плохим или хорошим) приметам
   Дьоллоох хорсун уолаттарбыт Софронов, Гуляев, Кобров бэлиэр бэлиэтэммиттэрин курдук, тииҥи харахха табар кыраҕы харахпытынан [фашистары] чэчэгэйдэрин тэһиэхпит. Суорун Омоллоон
   Үчүгэй хайҕанан бэлиэтэнэн, куһаҕан сириллэн накаастанан иһиэх тустаах. Софр. Данилов. Ханнык эбэһээтэлистибэлэр ылыныллыбыттарын уонна кинилэр хайдах толоруллан иһэллэрин киһи барыта билэр, бастыҥнар бэлиэтэнэллэр, хаалан иһээччилэргэ көмөлөһүллэр. «Ленин с.»
3. Бырааһынньык быһыытынан ыл, бырааһынньыктаа. ☉ Отпраздновать что-л., праздновать
   Быйыл Саха сирэ Нуучча судаарыстыбатыгар холбоһуутун 350 сылын, ону кытта Саха АССР тэриллиитин 60 сылын курдук кэрэхсэбиллээх кэрэ-бэлиэ дааталар бэлиэтэнэллэр. ОГГ СМ

туохт.
1. Туох эмэ бэлиэни оҥор, туохха эмэ ханнык эмэ бэлиэни туруор. ☉ Отметить, пометить, сделать помету на чем-л.
Маһынан-отунан бэлиэтээн, таһаҕаһын манна хаалларан кэбиһэн баран, аҕыйахтык атыллаан, төттөрү ыстанан кэлэн эмиэ харбаан ылла. Амма Аччыгыйа
Хаһан умнар үһүбүт Хаарыаннаахай дьоммутун Хаалларарбыт кээлтигэр Хараастыбыт санааны Харыйаҕа бэлиэтээн — Хастыы охсон ааспыты?! П. Тобуруокап
Аҕам хас мас ахсын ааҕа Өр тохтуур, эргийэ хаамар Аналлаах айа сиһигэр... Эркээйи охсон бэлиэтээн Күһүөрү кэлэн кэрдиэхтээх Хатыҥын силиһин хаһар. Баал Хабырыыс
△ Итий, ириэр; кырыысаттан таммалаа, хаары быһыта сиэ (саас эрдэтээҕи бастакы ириэрии туһунан). ☉ Оттаять, капать с крыш (о первой капели ранней весной и первой оттепели)
Бүгүн халлаан бэлиэтээтэ. Күнүскү аһылык саҕана чигди быһыта сиэһэн барда, дьиэ хоруобуйатын бүүрүгүттэн маҥнайгы таммах кылапачыйан түстэ. В. Яковлев
2. Суруй, сурукка киллэр, суруйан туох эмэ бэлиэни оҥор. ☉ Записать, фиксировать, зарегистрировать письменно
[Бадин (хаартаны көрөр, харандааһынан тугу эрэ бэлиэтиир):] Суолбутун бүөлээри гыналлар. С. Ефремов
Семен Иванович күн аайы ону-маны бэлиэтээн иһэр тэтэрээтигэр суруйда. Т. Сметанин
Аҕатын наадатын барытын суруйар, бэлиэтиир. Н. Якутскай
3. Кими, тугу эмэ чорбоччу тут, кимиэхэ-туохха эрэ болҕомтоҕун уур. ☉ Отмечать, замечать кого-л., обращать внимание на кого-что-л.
Үтүө киһи сүрүн бэлиэтэ — бииргэ үлэлиир доҕотторун үрдэтэ, кинилэри ордук бэлиэтии сылдьар. Амма Аччыгыйа
[Хоодуотап:] Мин үлэбин үрдүкү турар да тэрилтэлэр, улаханнык бэлиэтээн, биэс мөһөөх харчынан бириэмийэлээтилэр. С. Ефремов. Күннүк Уурастыырап саамай сөпкө бэлиэтээбитин курдук, Ленини күҥҥэ тэҥнээһин саха литературатыгар норуот тылынан уус-уран айымньыларыттан силис тардар. «ХС»
4. Ханнык эмэ түбэлтэни, түгэни бырааһынньык быһыытынан ыл, бырааһынньыктаа. ☉ Отмечать, праздновать что-л. Кэм киһи киһини кытта холбоһон, эр-ойох буолан, саҥа дьиэ-уот тэриллэн эрэр диэн бэлиэтээн үөрүөхкөтүөх этэ. П. Ойуунускай
1937 сыллаахха П.А. Ойуунускай айар үлэтин сүүрбэ сылын бэлиэтээтибит. Амма Аччыгыйа
С.А. Зверев (Кыыл Уола) аҕыс уон сааһын туолбутун республика общественноһа үөрэн-көтөн бэлиэтээтэ. Л. Попов
◊ Бэлиэтии көр — тугу эмэ көрөн баран өйдөөн кэбис, өйгөр хатаа; кимиэхэ, туохха эмэ болҕомтоҕун уур. ☉ Заметить, запомнить, обратить внимание на что-л. Оҕонньор чахчы бэлиэтии көрдө: быраактаммыт, уойууга сылдьар кырдьаҕас ат оҕус, иккиһэ ханнык эрэ тиҥэһэ киирэр. Н. Заболоцкай
Кырдьаҕас булчуттар, кырса кыыл майгытын бэлиэтии көрөн, биир да томторооту хапкаана суох хаалларбаттар. Н. Якутскай
Бу, ис-иһигэр киирдэххэ, улахан остуоруйалаах көтөр. Бүлүү сиригэр саҥа өтөн киирэн олохсуйан эрэр. Кинини 1937 с. ыла бэлиэтии көрөр буолан барбыттар. Багдарыын Сүлбэ