I
быстар I диэн курдук. Бу күннэргэ бары да харчынан быһыннылар
♦ Баһа быһынна — өллө. ☉ Сыграть в ящик (умереть)
Буута быстарынан көр буут I. Бөрөм миэхэ эргиллэн да көрбөккө, ойуур диэки буута быстарынан субурус гынан хаалла. Т. Сметанин. Бырда быстыбыт — эстэ сылайбыт, күүһүттэн-уоҕуттан эстибит. ☉ Иссякать, истощаться; выбиваться из сил
Кэлин уһугар бырда быстар, олус диэн утатар, аччыктыыр, олоро түһэр. Суорун Омоллоон. Ойдуоҥ дуу, быстыаҥ дуу — туохтан эмэ улаханнык күһэллэн. ☉ Под давлением обстоятельств, вынужденно (делать, совершать что-л.). Быстыам дуу, ойдуом дуу, барсарбар эрэ тиийдим.
◊ Быстар дьадаҥы — аһары, олус дьадаҥы. ☉ Очень бедный
Аулларыгар биир эмэ сэниэ ыал суоҕа, барыта быстар дьадаҥы ыаллар этэ. Эрилик Эристиин. Быстар уһуга (бараныыта) — ханнык эмэ сир саамай кытыыта, бүтэр уһуга. ☉ Крайняя точка какой-л. местности
Бу сир куорат ыалын быстар бараныыта эбит. Эрилик Эристиин
II
быс диэнтэн бэй., атын
туһ. [Маҥнайгы кыыс:] Биһиги бэйэбит Биир туспа Былаанна Быһыныаҕыҥ! Күндэ
Ол күҥҥэ кыайыыны ыламмыт Уот кыһыл былааҕы аспыппыт. Дьон-норуот иннигэр быстаммыт, Көҥүлү, бу дьолу ылбыппыт. С. Васильев
Кини ойуурга тахсан, уһун синньигэс ураҕас быһынан, ампаар диэки үөмэр былаастаан хааман испитэ. Н. Заболоцкай
♦ Күн <хараҕата> тулунна, күһэҥэ <быата> быһынна — өлөр өлүү кэллэ, өлүү мүччүрүйбэт буолла. ☉ Наступила смерть неминуемая (букв. отлетела закрепа солнца, оторвалось күһэҥэ — металлическая пластина на спине шаманского костюма; по старинному поверью, если во время камлания порвется шнур от күһэҥэ, то шаман должен неминуемо умереть, тут же на месте)
Дьэ... Буо... Күн тулунна, күһэҥэ быһынна; киэҥ көхсүм кыараата, уһун санаам кылгаата; өлүү бөҕө, дьэ, үтүрүөтэ, алдьархай бөҕө, дьэ, ааҥнаата. Ньургун Боотур

ойун-быһын

туохт., кэпс. Кыаххын сүтэр, кыһалҕалаахтык олор (олох ыараханыттан); кыаммат, тиийиммэт буол. ☉ Жить в нужде; становиться несостоятельным, немощным (в результате жизненных неурядиц)
Олох түргэн соноҕоһун Мэҥэстибит, сэгэриэм, Ойдон-быстан соҕотоҕун Олорорбун билэҕиэн? П. Тобуруокап
Өбүгэлэрбит быстар-ойдор күннэригэр үөһээҥҥилэртэн көрдөһөллөрүгэр табаны толук тутталлар эбит. Багдарыын Сүлбэ
Балагыай ийэтин, эбэтин үөлээннээхтэрэ муҥу муннуларынан тыыран, быстан-ойдон, амньырыйан киһи аатыттан ааспыттара. ФЕВ УТУ

туохт. Олус күүскэ илиһин, сэниэҕин эһэ улаханнык сылай, сындалый. ☉ Очень сильно устать, выбиться из сил, изнемочь
Тиийэр сиргэр тиэтэйэҕин, Ыраах баары бу харбаан, Тирииҥ тэстэ тиритэҕин, Ыран-быстан сылаарҕаан. А. Абаҕыыныскай
Күнү быһа хараҥа буолуор диэри ырабыста үлэлээн баран, …… дьахталлар көмүлүөк оһох имик-самык уотугар түүн үөһэ ааһыар диэри иистэнэн кыҥастаһаллара. «ХС»

туохт. Улаханнык илистэн, сылайан, күүһүҥ-күдэҕиҥ мөлтөөн бар. ☉ Беспредельно устать, выбиться из сил, ослабеть
[Булчуттар] арыт уонча да хонон баран, кураанах сылдьан, эстэн-быстан кэлэллэрэ эмиэ баара. Болот Боотур
Оҕонньордоро кинилэри балачча күүттэрэн баран, көлөһүнэ сарт түһэн, улаханнык сылайан, эстэн-быстан сиппитэ. С. Никифоров