1. 1) послелог, упр. осн. п. согласно, по, в порядке; приказ быһыытынан согласно приказу; сокуон быһыытынан по закону; көрдөһүү быһыытынан в порядке просьбы; 2) как; в качестве; киһи быһыытынан как человек; поэт быһыытынан как поэт; пока завуч быһыытынан ананным пока я назначен в качестве завуча; 2. в роли причин, союза так как; поскольку; уурайарын быһыытынан ... поскольку он увольняется...

финансирование долговое

1) фасон, покрой (одежды); былааччыйа быһыыта аныгылыы модный покрой платья; 2) наружность, облик; вид; модьутаҕа быһыы крепкий, здоровый на вид; сирэйин быһыыта черты лица; 3) характер, душевный склад; нравственный облик; сымнаҕас быһыы мягкий характер; оҕолуу быһыы ребячество, несерьёзность; 4) поступок, поведение; куһаҕан быһыы плохой поступок.

фонд (как некоммерческая организация)

аат дьөһ.
1. Сөп түбэһии сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туохха эмэ олоҕуран, тугу эмэ тутуһан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражает отношения соответствия, употребляясь при указании на то, согласно чему совершается действие (согласно, по)
Бу телеграмма быһыытынан сүүрбэ биир сааһыттан сүүрбэ тоҕус сааһыгар дылы саастаах бүрээттэр сэрии тас үлэтигэр тутуллар буолбуттар. Эрилик Эристиин
Сокуон быһыытынан олорор киһи Сэбиэскэй былаастан кыбыстыан сатаммат. С. Ефремов
Петр Федоров дьон көрдөһүүтүн быһыытынан Короленко туһунан хоһоону аахта. Амма Аччыгыйа
2. Буолуу сыһыанын көрдөрөн, хайааһын хайдах-туох оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Характеризуя образ и способ действия, употребляется при указании на предмет, в качестве которого используется другой предмет (как, в качестве)
Коля Рудых оҕо быһыытынан ити подшипнигынан оонньуон баҕарбыта. Н. Заболоцкай
Уолаттар, үлэҕэ чахчы туруммут дьон быһыытынан, тыа диэки дьулуруһа турдулар. Амма Аччыгыйа
Аны мин эһиэхэ холкуостаах быһыытынан үлэлиибин. М. Доҕордуурап
Эн куттаныма, суукка туоһу эрэ быһыытынан сылдьыаҥ. Н. Якутскай
3. Ситим тыл суолтатыгар төрүөт ситиминэн араарыллыбыт бөлөхтөрү уонна төрүөт салаа этиилэри холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза употребляется для присоединения придаточных причины (поскольку)
Николаев радист буоларын быһыытынан, атын собуокка сылдьар, дэҥҥэ көрсүһэбит. Т. Сметанин
Наһаар, буруйун билиммит киһи быһыытынан, чэпчэтии ылбыта. Суорун Омоллоон
Разведка начаалынньыга буоларын быһыытынан, Бурхалей хамандыырга тыллабыр ыытта. Эрилик Эристиин
Өйдөөбөппүн, өйдөөрү Үөрэнэрим быһыытынан, Эн дьэ миэхэ итилэри Этэн биэриэх кэриҥнээххин. Күннүк Уурастыырап
Туох барыта бүтэрин быһыытынан, Болот ууруммут саппааһа кэнникинэн баранан барбыта. Н. Заболоцкай

аат.
1. Тугу эмэ биилээҕинэн быһан кыра өлүүскэлэргэ араарыы; ол араарыллыбыт өлүүскэ. ☉ Отрезок, кусок чего-л.
Мөссүйүөн дьоно сарсыарда ампаалыктаһан тимир куруусканан итии ууну иһэллэр, биирдии быһыы хара килиэби сииллэр. Амма Аччыгыйа
Биир быһыы курсуйбут килиэп. Бу да хаалбат. Өссө туох баарый? Суох. Т. Сметанин
Ол бэлэм чаанньык, быыкаа быһыы килиэп сорох түбэлтэҕэ киһи олоҕун быыһыан сөп! Н. Заболоцкай
2. Үүнэн сиппит, буспут бурдугу сиэрпэнэн хомуйуу. ☉ Жатва зерновых. Иһирик ойуурдаах сайылыгыттан бурдук быһыытыгар тиийэ, торбос күрүөлээх ынаҕын далыттан түптэтин буруотугар тиийэ — барытын Күндэ хомоҕойдук холбообута. Софр. Данилов
[Чокуурап:] Чэ, элбэх кэпсэтиитэ суох, сарсыарда Хаастаахха оруос быһыытыгар баар буол. С. Ефремов
Үрдүк сир бурдуктарын быһыытын бастакы күннэрэ саҕаланна, кураан күннэр буоллулар. М. Доҕордуурап
3. Туох эмэ тас формата, киэбэ. ☉ Покрой, фасон, форма чего-л.
Балаһабалаһа тикпит Балаакка саҕа ырбаахылаах, Быһыыта биллибэт Былааччыйа сыыстаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу дойдуга олорор ураһаларын быһыыта, барытын былаана биирдиҥи буолар. А. Софронов
4. Ким эмэ уопсай тас көрүҥэ (фигурата), сирэйэ-хараҕа. ☉ Внешность, черты лица кого-л.
Күн аайы саҥаттан саҥа, ыраах улуустар дьонноро кэлитэлээн истилэр. Ол дьоннор дьүһүннүүн, быһыылыын, саҥалыын, таҥастыын тус-туспалар. Амма Аччыгыйа
Уолаттар биирдэрэ …… сирэйин быһыытыгар сөрү-сөп нарын муруннаах, биллэ-биллиминэ энньэгэр соҕус сыҥаахтаах. Эрилик Эристиин
[Үүйэ] сарапаана этигэр сыстан, кыыс эдэр-чэгиэн быһыыта, боруонса курдук, кутуллан тахсыбыт этэ. Л. Попов
5. Ким эмэ тутта сылдьыыта, быһыыта-майгыта. ☉ Поведение, поступок кого-л.
Лэглээрин учуутал сэбиэскэй учууталга сөбө суох быһыыларын улуус тэрилтэлэригэр, баартыйа тэрилтэлэригэр уонна үөрэх салаатыгар биллэрэргэ. Амма Аччыгыйа
Саллар сааскыт тухары ханнык баҕарар сидьиҥ быһыыга кыр өстөөх буолуҥ. Софр. Данилов
Саа тээбиринин буорга, киргэ түһэрии булчукка сөбө суох быһыы буолар этэ. Т. Сметанин
6. Тугу эмэ оҥон, дьөлөн ойуулааһын, дьөлөҕөс. ☉ Резьба; долбление чего-л.
Ортоку сэргэлэрэ Ойута быһыы ойуулаах, Чаҥыргыы-чаҥыргыы Чаачыгырыы олорор Өрүтэ даллаахтаабыт Өксөкү кыыллаах эбит. П. Ойуунускай
Түгэҕэ дьөлө быһыы аһаҕас солуурчахха эти буһаран, кырбаан баран, укпут эбит. Суорун Омоллоон
Ойо быһыы хоолдьуктаах Обуй дьарҕаа моонньохтоох, Чопчу курдук оройдоох Тоҕус сул тиит сэргэни Тоҕуоруччу чуоҕуппуттар. С. Зверев
7. Бүттүүн ылыныллыбыт бэрээдэк, үгэс. ☉ Народный обычай, традиция
[Уйбаан:] Бастаан сахалыы быһыынан эдэрдэрбитигэр көтөхтөрдөхпүт дии. А. Софронов
Кырдаанаба дьонтон истэн Кыыһы хайгыы санаабыта. Былыргылыы быһыыттан Быыһанаары, куотаары Көҥүл суолу көрдүүрүгэр Көмөлөһүөн баҕарбыта. Күннүк Уурастыырап
Тыалыы быһыынан сүөһү ииттэрэн, оҕо оҕолотон, Кэлэр түспүтүн түстүүр буоларбыт Үгүһү билбэтэх, үтүөҕэ тиксибэтэх, Үөрэҕэ суох саха оҕолоро. С. Данилов
8. Туох эмэ буолуутун усулуобуйата, хайааһын ханнык быһыыга-майгыга буолара. ☉ Обстоятельство, условие для совершения какого-л. действия
Бу табыгастаах быһыыны куоттардар эрэ, кини сэрии тас үлэтигэр хайаан да барар уонна Мариса буоллаҕына хараҥа хаайыыга сытан хааларыгар тиийэр. Эрилик Эристиин
Аныгы сырыыга Ыйга өрөөн ааһыахпыт, Кини хайдах быһыыга «Өлбүтүн» быһаарыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Урукку үчүгэй саа-сэп суох үйэтигэр булчут үгүстүк араас суоһар быһыыларга түбэһэрэ. М. Чооруоһап
9. эмп. Ыарыыттан көмүскээн эбэтэр ыарыыны мөлтөтөөрү киһи этигэр-хааныгар вакцинаны киллэрии. ☉ Прививка
Ыалдьыбыт дьону эмкэ ыытар, карантин оҥорор, быһыы быстарар, луохтууру таһаарар туһунан ким да кыһаммакка хаалара. Эрилик Эристиин
10. эргэр., хаарты. Хаартыны оонньооччуларга түҥэтии, таһаарыы (хол., остуоска). ☉ Распределение или выведение из игры карт
Суоҕа сайын сыһыыга Ачаа муостаах ынаҕа — Эспит остуос быһыыга Эбиэн сэттэ хараҕа. П. Тулааһынап
11. Туох эмэ буоларын, баарын сибикитэ, бэлиэтэ (үксүгэр тард. ф-гар). ☉ Приметы, признаки наличия, существования чего-л.
Оҕонньорбут [В.И. Ленин] турбахтаата, онтон сиэбин хаһынна, хаһан тохтууллар диэн көһүтэр быһыыта билиннэ. П. Ойуунускай
Михельман ыалдьааччыны аһыммыт быһыыта таһыттан көстүбэт. Амма Аччыгыйа
Доҕоро бэркэ уйадыйбыт быһыытын билэн, Николай Гаврильевич киһитин уоскутардыы аргыый намыын куолаһынан саҥаран унаарытта. П. Филиппов
♦ Быһыы быс көр быс. Киһини үчүгэйдик билбэт эрээри быһыы быһар сыыһа дии саныыбын.
◊ Быһыы килиэп — биир өлүүскэ гына быһыллыбыт килиэп. ☉ Ломоть хлеба. Остуолга быһыы килиэп эрэ сытар

аат.
1. Хайааһын буолуутун усулуобуйата, хайааһын ханнык усулуобуйаҕа буолара. ☉ Обстоятельства, обстановка, ситуация
Хаһан, ханнык кылаассабай быһыы-майгы баарыттан, хайа кэмҥэ туох өс хоһоонноро үөскээбиттэрин быһаарыы — биһиги сэбиэскэй фольклористарбыт уочараттаах соруктара. Саха фольк. Бу маннык быһыы-майгы, маннык балыырбаттал, хаһан уурайыах, суох оҥоһуллуох бэйэтэ буолла?! Күннүк Уурастыырап
Кулаковскай поэтическай айымньытын сүрүн ис хоһооно саха былыргылыы патриархальнай олоҕун-дьаһаҕын дьүдьэх өттүлэрин кириитикэлээн туран, саҥа быһыылар-майгылар, буржуазнай сыһыаннаһыылар үөдүйүүлэрин көрдөрүү буолар. Эрчимэн
2. Ким эмэ тутта сылдьыыта, кэмэлдьитэ. ☉ Поведение, привычки, повадки кого-л.
Оннук баай киһи …… Олоҕо-дьаһаҕа, Аһа-үөлэ, Таҥаһа-саба, Быһыыта-майгыта Хайдаҕый диэтэргит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Никита Петрович кэлин сылларга быһыыта-майгыта биллэ уларыйда. С. Никифоров
Студеннар тус-туһунан личностар курдук, кинилэр быһыыларын-майгыларын үөрэтиэххэ наада. Н. Лугинов

аат. Киһи уопсай тас көрүҥүн тутула (бөгүүрэтэ), киэбэ. ☉ Телосложение, фигура человека
[Ньургун Боотур] Үөһээ өттө Үҥүүбатас курдук, Аллараа өттө Атараарбыйа курдук, Быыра ох курдук Быһыы-таһаа быакаллыбыт. П. Ойуунускай
[Саха Айыыһыта — грек Герата] кинилэр толуу, кэрэ быһыылара-таһаалара маарыннаһарын тэҥэ, функциялара даҕаны чугас уруулуу диэххэ сөп. Эрчимэн
Дьиҥ хос ааттар баһыйар үгүстэрэ киһи быһыытын-таһаатын (Уһун Дьурантаайы, Ордьоох Уйбаан), саҥатын (Кэбигэрэй Миитэрэй, Сэбирдэх Уйбаан), одуу-чинчи быһар суоллартан үөскээбиттэр. ФЕВ УТУ

көр быһыы-таһаа
Хаас-харах хамсатар, Уос-тиис оҥостор, Быһыы-тутуу быакайар, Тыгыл-игил тыынар …… Кыыс оҕо кылаан бэрдэ! Өксөкүлээх Өлөксөй
Олорор быһыыта-тутуута бүтүннүү хайдах эрэ аҕамсыйбыт отчут үлэҕэ үлүһүйэн баран, отуутун айаҕар тахсан холкутук сынньана олороругар маарынныыр. Амма Аччыгыйа
[Үһүс кырдьаҕас:] Манчаарыны сэмээр көрдөхпүнэ, быһыы-тутуу үчүгэй, тилэри тэбэн тахсыбыт өттүктээх, синньигэс соҕус бииллээх, кулуһун курдук көбүс-көнө уҥуохтаах. В. Протодьяконов