Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бэдэрээттэһии

аат. Биригээдэнэн бэдэрээккэ киирии. ☉ Бригадный подряд
Сир анныттан көмүстээх кумаҕы хостооһуҥҥа уонна тутуу үлэлэригэр биригээдэнэн бэдэрээттэһии ньымата киэҥник туттуллар буолла. «Кыым»
Үлэһиттэр мунньахтара, норуот хонтуруола, тутууга биригээдэнэн бэдэрээттэһии көхтөөхтүк туһаныллыахтара. «Кыым»

бэдэрээттэс

туохт. Бэдэрээттээх үлэни толорорго кэпсэт. ☉ Наняться в подряд, подрядиться
Кини буут курдук ыһыллар сирин бу тыаҕа солоон биэриэх буолан, Ньукулай баайга бу кыһын бэдэрээттэспитин толороору үлэлээн хачыктаһара. И. Никифоров
Дьөгүөрсэ кыһыйан-абаран туран бэйэтин харчытыгар үлэһиттэри бэдэрээттэһэн, таҥара дьиэтин тутуутун маһын тастарбыта. Н. Якутскай
Көмүстээх тайҕаҕа күһүн аайы илдьэр сүөһүтүн үөрүн үүрсэргэ кинини «тос» курдук хамнаска бэдэрээттэспитэ. «ХС»

Еще переводы:

бэдэрээттээһин

бэдэрээттээһин (Якутский → Якутский)

көр бэдэрээттэһии
«Аҕыйах ахсаанынан элбэҕи үчүгэйдик тутуохха» диэн девизтээх биригээдэнэн бэдэрээттээһин улам киэҥник олохтонон иһэр. «ХС»

подрядиться

подрядиться (Русский → Якутский)

сов. бэдэрээттэс, бэдэрээттэ ыл.

подрядить

подрядить (Русский → Якутский)

сов. кого-что бэдэрээттэс, бэдэрээттэ биэр; подрядить грузчика куруус-чутта бэдэрээттэс.

тайҕаһыт

тайҕаһыт (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Көмүс бириискэтигэр кэлэр-барар, бэдэрээттэһэр киһи. ☉ Человек, связанный с золотыми приисками, держащий подряд
[Даҥ Баһылай] «Мэнээк барабын, аны дойдубар эргиллиэм суоҕа», — диэн Тайҕаҕа үлэ көрдөһө бара турбут диэн тайҕаһыттар кэпсээн таҕыстылар. Н. Түгүнүүрэп

хааһына

хааһына (Якутский → Якутский)

аат. Судаарыстыба бүттүүн баайа-дуола. ☉ Государственное имущество, казна
Хааһына табаара аны харчыта суох атыыланар буолбут. Болот Боотур
Саҥа турбут дьиэлэри барытын Маппыайабыс сороҕун хааһынаттан бэдэрээттэһэн ылан, үксүн бэйэтин үбүнэн оҥорторон баран, куортамнаан иһэр. Бэс Дьарааһын
Уолуҥ киирии эксээмэннэрин ситиһиилээхтик туттардаҕына, биһиги кинини хааһына суотугар үөрэттэрэллэрин курдук кэпсэтиэхпит. Ойуку

буостук

буостук (Якутский → Якутский)

I
аат., түөлбэ. Чиҥ кырыстаах сиргэ үүнэр үкэргэ маарынныыр эрээри синньигэс кылыстаах, төбөтүгэр туораахтаах элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Кобрезия (трава).
II
аат.
1. түөлбэ. Дьиэ сүөһүтүн (хол., табаны) көрүү-истии, манааһын. ☉ Пастьба, охрана домашнего скота (напр., оленей)
Холобур, билигин хотугу сахалар булка, таба буостугар сырыттахтарына (көс олох саҕана мэлдьи) чуумҥа олороллор. ВМС СДО
2. эргэр. Бытархай бэдэрээтчит, бэдэрээттэһэн үлэлиир дьон салайааччылара. ☉ Мелкий подрядчик
Буостук буолуу диэн маннык бэдэрээтчит …… буостук буолар киһини тэрийэр: харчыны, аттары, табалары, эти, арыыны, бурдугу, эбиэһи иэс диэн биэрэр. Саха сэһ. II
Буостук үлэтин туттарбыт сууматыттан бэдэрээтчит диэн 6–7 % тутан ылар, онон улаханнык барыстанар. Саха сэһ. II

бэдэрээтчит

бэдэрээтчит (Якутский → Якутский)

аат.
1. Бэдэрээттэһэн үлэлиир тэрилтэ, биригээдэ. ☉ Подрядчик (организация, бригада)
Маҥнай тутууну ыытар бэдэрээтчит көстүбэккэ эрэйдээбитэ, онтон, ол-бу тутуу матырыйаала суох буолан, улахан атахтаныылар тахсыталыы сылдьыбыттара. В. Яковлев. Көрүдүөргэ Мылахов Владимир Ниловиһы көрөөт, саҥа аллайа түстэ: «Эҕэрдэ, атас! Хайа, бэдэрээтчиттэр, төһө бэркэ олороҕут?» Н. Лугинов
[Быйыл] бэдэрээтчиттэрбит биэс уон миэстэлээх балыыһа дьиэтин ситэрэргэ кыһаналлар. «ХС»
2. эргэр. Бэдэрээккэ кэпсэтэн үлэлии сылдьар киһи (дьон). ☉ Подрядчик (лицо)
Бэҕэһээ түүн, өлө утуйа сыттахтарына, икки ыҥыыр аттаах киһи тиийэн кэлбиттэрэ. Арыы, сүөһү хомуйа сылдьар айан атыыһыттарабыт, тайҕа кинээһин бэдэрээтчиттэрэбит диэбиттэрэ. Күннүк Уурастыырап
Аттаах дьон тайҕаҕа олохтоох Тиэхэнэп диэн саха баайын бэдэрээтчиттэрэ эбиттэр. Н. Якутскай
Улахан бэдэрээтчит баай Байбааскы хаарты тутар дьиэтигэр Кууһума киирэн кэллэ. Н. Павлов

кэлтэгэй

кэлтэгэй (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Аҥаара суох буолбут, аҥаар эрэ өттүлээх. ☉ Ущербный (месяц), имеющий только одну сторону, один бок (напр., шалаш)
Балаҕан үрдүгэр кэлтэгэй хамыйах сытар үһү (тааб.: ый). Кэлтэгэй отуу аттыгар оллоон, уонна суон бэрэбинэ төрдө баар. Суорун Омоллоон
Саҥа үүнэн эрэр кэлтэгэй ый өлбөөркөй сырдыгар бары-барыта хайдах эрэ улаатан, үллэн-баллан барда. Н. Заболоцкай
2. көсп. Толорута суох, итэҕэс. ☉ Неполный, частичный, ограниченный, односторонний
Кэнэҕэс мин туспунан Кэпсээри гыннаххына, Кэлтэгэй буолан хаалыа. А. Софронов
Мин санаабар, эйиэхэ кэлтэгэй силиэстийэ тахсыбыт быһыылаах. Н. Павлов
Ити син сөптөөх эппиэт да буоллар аһары кэлтэгэй, биир эрэ өрүттээхтик быһаарар. «ХС»
♦ Кэтэһэн-кэтэһэн (кэтэһэрбэр) кэлтэгэй буоллум — олус өр күүттүм, күүтэн эрэйдэнним. ☉ Ждать томительно долго, измучиться (букв. окривел, покосился от долгого ожидания). Кэтэһэнкэтэһэн кэлтэгэй буолбут, манаһан манаһан маҥаас буолбут (өс хоһ.). Кэлбэтэҕэ ыраатта суругуҥ, Кэтэһэрбэр Кэлтэгэй буоллум… В. Гольдеров
Танкистар дьэ кэллилэр! Кэтэһэн кэлтэгэй буоллубут! К. Симонов (тылб.)
◊ Кэлтэгэй кэппиэйкэ кэпс., сүөл. — аҕыйах, кыра харчы; харчы (харчы суолтатын намтатан эбэтэр мыынан этэргэ тут-лар). ☉ Копейка, монета; деньги, гроши (употр. для того, чтобы принизить значение денег или сказать об их неудовлетворительном количестве)
Эмээхсин хаартытын торуойун бэйэтэ харайар, кэлтэгэй кэппиэйкэни да биэрбэт. И. Гоголев
Төһө да үчүгэйдик, барыыстаахтык эргиммитин иһин, кэпсэппит, бэдэрээттэспит үбүттэн ордук эйиэхэ биир кэлтэгэй кэппиэйкэни дук гыныа дуо, саараама! Н. Якутскай. Кэлтэгэй кэппиэйкэ иһин уҥуоҕуҥ салҕалыыр. А. Федоров
ср. монг. хэлтгий ‘кривой, косой’, бур. хэлтэгэр ‘кривобокий’, алт. келтегей ‘половина (целого), один из пары; убогий’

төһүү

төһүү (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ ыараханы олуйан өрө көтөҕөргө туттуллар туох эмэ (хол., ураҕас), олуур. ☉ Приспособление (напр., в виде палки) для поднятия тяжести при помощи меньшей силы, рычаг
    Бүүчээн төһүүтүгэр дылы (өс ном.). Умайан күүдэпчилэнэр бэрэбинэлэри эр бэртэрэ дьон төһүүнэн күөлгэ үҥкүрүтэн киллэрдилэр. Амма Аччыгыйа
    Баай хара тыа туллар тутааҕын курдук логлоһон олорбут баараҕай төҥүргэстэри төһүүнэн өрүтэ түөһэн үллэҥнэттилэр. М. Доҕордуурап
    Араас үлэни чэпчэтэргэ уонна түргэтэтэргэ, ордук улахан ыарахаттары көтөҕөргө уонна сыҕарытарга дьоннор булуогу, төһүүнү, харчаакыны былыр-былыргыттан тутталлара. ПАВ Ф-7
  3. көсп. Кими, тугу эмэ туохха эмэ көҕүлүүр, хамсатар, сүрүннүүр күүс. ☉ Сила, содействующая росту, развитию кого-чего-л., движущая сила, двигатель
    Тэрийэр үлэни тупсарыы былааннаах сорудаҕы толорууга быһаччы төһүү буолар. Дьону үөр. Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын элбэтиигэ уонна хаачыстыбатын тупсарыыга биригээдэнэн бэдэрээттэһэн үлэлээһин сүрүн төһүүнэн буолла. ФП МХ
    Ходуһа уонна мэччирэҥ сирдэрин үүнүүлэрин үрдэтиигэ биир төһүүнэн сааскы өртөөһүннэри сыл аайы тэрээһиннээхтик ыытыы буолар. ДӨАҮөКТ
  4. даҕ. суолт. Туохха эмэ сүрүн күүс буолар, тугу эмэ сүрүннүүр, тутаах. ☉ Побуждающий, движущий к чему-л., основной, ведущий
    «Хоһооннор, поэмалар» диэн кинигэ …… бэчээттэниэҕиттэн Чаҕылҕан саха литературатын биир төһүү үлэһитин быһыытынан киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
    Аныгы көрдөбүлүнэн бырайыактыыр институт төһүү дьонунан бастыҥ архытыактардар буолуохтаахтар. Н. Лугинов
    Бу дойдуга дьиэ кэргэн экэниэмикэтэ инники сайдыыга төһүү күүс эбит. «Чолбон»
ындыы

ындыы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Көлө ыҥыырыгар ууруллар, ыҥыырдыллар таһаҕас уонна ол таһаҕаһы хаалыыр, үксүгэр тирии хаа. ☉ Поклажа, вьюк, перевозимый на спине вьючных животных, а также сума для такой поклажи
Аттары ындыыларын түһэрэн, бууталаан мэччитэ ыыппыппыт. Далан
Маппыр аҕатыттан үс ындыы түүлээҕи ылан, онтун кистии барбыта. Л. Попов
Бу кыракый мусуойга киһи сэҥээрэ көрөрө элбэх: таба ыҥыыра, таба саҥыйах, сайыҥҥы түнэ сон, этэрбэс, түнэттэн тигиллибит ындыы. Болот Боотур
2. Ханна эмэ ханнык баҕарар көлөнөн тиэрдиллэр таһаҕас. ☉ Поклажа, груз, перевозимый на каком-л. транспорте
Артиллерия сэллээтэҕинэ, буомбаһыт сөмөлүөттэр ыар ындыыларын өстөөх төбөтүн оройугар сүөкээбиттэрэ. А. Данилов
Ындыынан саамай наадалааҕы — мээккэ бурдугу, тууһу, кэнсиэрбэлэри эрэ таһаллара, онон ас аччаабыта. В. Ажаев (тылб.)
3. көсп. Ааспат-арахпат ыарык-баттык, сүгэһэр. ☉ Тяжесть, бремя
[Кэргэниэм] Чэпчэтиэҥ дуо хоп ыарыытын, Кырдьар сааһым ыар ындыытын. И. Гоголев
Олох диэн онон түү буолбатах — Ытык, ыар ындыы, сүгэһэр. Эллэй
Эбэтэр сүрэх-быар ындыыта буолбут санаалар суоллара эбитэ дуу? С. Федотов
◊ Ындыы көтөх — таһаҕаһы көтөх диэн курдук (көр көтөх I). Кинээһиттэн уурайан баран, бэдэрээттэһэн, ындыы көтөҕүүтүнэн дьарыктаммыт. Саха сэһ
1977. Тэҥн. ырдыы
ср. др.-тюрк. арчы ‘седельный ранец’; артыҕ ‘одна половина вьюка, противовес’; уйг. артуш ‘навьючивание’