сыһыан холб.
1. Этэр санааны, мөккүһэн, утарсан туран, эрэмньилээхтик чиҥэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает уверенное подтверждение высказываемой мысли с полемическим возражением (соотв. конечно, как же, как же иначе, еще бы)
Ама доҕор, мин ырааспын [уорбатахпын ойуун] быһааран биэриэ. Эрилик Эристиин
Бачча үлүгэр уһун [саа], бу бэйэлээх тимир, ама доҕор, тэбэн да унаарытар ини! Амма Аччыгыйа
— Эн [баартыйаҕа киирэригэр] мэктиэлиэҥ дуо? — Ама доҕор, ыччаттартан бастыҥ үлэһиппит, общественнай үлэҕэ да балачча буһанхатан иһэр. М. Доҕордуурап
△ Сорох саҥа аллайыылары кытта ордук иэйиилээх дэгэттэниэн сөп. ☉ Сочетаясь с некоторыми междометиями, может иметь более яркий эмоциональный оттенок
Оо, ама доҕор, Ала Соболоох күөлүн үрдүнэн мутукча ойуур быыһыгар көрдөрүүлээх дэриэбинэни тутан, электростанция уота тырымныы оонньоотоҕуна, онно олох олордоххо дэлэ үчүгэй буолуо дуо. М. Доҕордуурап
2. Саҥарааччы итэҕэйбэт, саарбахтыыр сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает неверие, сомнение говорящего (соотв. едва ли, вряд ли)
— Сууйуох! Баҕар, аны Өссө көстөөрөй? Өссө. — Ама доҕор! Чэ, баҕар, сууйуох даҕаны. Н. Лугинов
— Тииҥи харахха табар олус чэпчэки. — Ама доҕор! — дэһэллэр сынньанааччылар. Н. Габышев
△ Ама оннук буоллаҕай, хайдах оннук буолуон сөбүй (соһуйан, итэҕэйбэккэ уонна дьиибэргээн, сөҕөн этии). ☉ Неужели! Это невероятно! (при выражении восторженного удивления, изумления). Ама доҕор! Хайа ыккардыгар кэлэ охсубут үһүө!

саҥа алл. сыһыан холб. Саҥарааччы сөбүлээбэтин, сэмэлиирин, дьиктиргиирин көрдөрөр. ☉ Выражает недовольство, порицание или удивление говорящего (да ты что, что ты). Бу киһини доҕор, саатын эмиэ соппотох. Бу киһини доҕор, хайдах сүгүн кэпсэппэккин!
□ Һа, бу киһини доҕор! Сүөдэркэни билбэккэ дылы. «ХС»

сыһыан холб. Мөккүһэн утары, оннук буолбатах диэн сөбүлэспэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает полемическое возражение, отрицание с несогласием (да ну, нет уж, как бы не так)
Буолумуна доҕор, маҕаһыын аһыллар кэмигэр аһыллыахтаах, хатанан олорума. В. Ойуурускай
• Эйигин: «Тоҕо булар, туох буолбут киһиний», — диир. — Буолумуна доҕор! Булуохха булуллар буоллаҕа эбээт. Н. Неустроев

сыһыан холб. Утары этэн кэпсэтээччи ханнык эмэ хайааһынын тохтотору көрдөрөр. ☉ Употребляется для приостановки какого-л. действия собеседника путем возражения (ну погоди-ка, ну постой же). Бэйи доҕор, чэйбин ситэ иһэрт. Бэйи доҕор, сынньана түһүөххэ
□ Бэйи доҕор! Утуйар сирбитин булунан баран сэһэргэһээ инибит. Т. Сметанин

1. бэй. солб. аат.
2. Хайааһыны соҕотоҕун оҥорооччуну эбэтэр хайааһыны оҥорууга кыттааччыны көрдөрөр. ☉ Обозначает производителя каких-л. действий
   Бэйэм баран буллахпына, куһаҕан буолуо. Амма Аччыгыйа
   Булбатах да иһин, бэйэ сирэй бара сылдьыбыта, көрдөөбүтэ кэм санааҕа да астык. Н. Заболоцкай
   Куруһуогу «Народная воля» уопсастыба геройдара А. Желябов, С. Перовская бэйэлэрэ быһаччы салайбыттара. П. Филиппов
3. Хайааһын дьайыытыгар быһаччы түбэһэр кими, тугу эмэ көрдөрөр. ☉ Обозначает объект, который непосредственно подвергался какому-л. действию
   Куоракка хомсомуол бэйэни сайыннарар үөрэҕэр улахан мөлтөх бэйэм киниэхэ [Арамааскыга] тиийдэхпинэ, улаханнык сэргэҕэлэтэр киһи буоллум. Амма Аччыгыйа
   «Бэйэҕэ үлэлээбит аччыгый да буоллар минньигэс» диэн эмээхсин тыллара өйүгэр көтөн түстүлэр. Д. Токоосоп
   Уоскуй доҕоччуок, кытаанах да мүнүүтэлэргэ санааны түһэрбэт, бэйэни кыана туттар ордук. П. Филиппов
4. Ким, туох эмэ хайааһыны тастан төрүөтэ, сылтаҕа суох оҥорорун көрдөрөр. ☉ Указывает на то, что лицо, предмет совершают действие сами по себе, независимо от внешних факторов
   Табалар бэйэлэрэ ырааҕынан тарҕанан уччуйбуттара буолуохтара. Амма Аччыгыйа
   Оһох бэйэтэ суулбут. «ХС»
5. тард. солб. аат суолт. Предмет кимиэхэ, туохха эмэ сыһыаннааҕын көрдөрөр, ыйар, туох эмэ бас билиитэ буоларын ыйар. ☉ Свой
   Бэйэ итэҕэһин аһаҕастык билинии — хайҕаллаах суол. Софр. Данилов
   [Юрий Семенович — Егор Кирилловичка:] Хамыыһыйа буоллун, туох да буоллун, барыта бэйэ дьонун анньан иһэҕин. «ХС»
6. даҕ. суолт. Сааһын сиппит, улахан (көтөр-сүүрэр, кыыл тустарынан). ☉ Достигший зрелости, взрослый (о животных). Бэйэ куобах
   □ Оҕонньор буойарын быыһыгар мүччү туттаран, күөрэтэн таллахачытан түһэрбит бэйэ көҕөммүн ылан тамнааттаата. М. Чооруоһап
   Биирдэ көрбүтэ — туһаҕар бэйэ куобах иҥнэн турар. Ф. Софронов
   Бэйэ андаатар, үөскэ күөрэйэн тахсан, нөҥүө кытыы диэки устан сундулуйбута. «ХС»
   ♦ Бэйэ бодоҕун киллэр — дьиҥнээх быһыыгын-майгыгын, хараактаргын көрдөр. ☉ Показывать, проявлять свой настоящий характер
   Өймөкөөннөр үөрэҕэ суох, хараҥа, сэмэй майгылаах, ол эрээри наада кэллэҕинэ, бэйэ бодолорун киллэрэн да ыллахтарына көҥүл, дохсуннуҥу майгылаах дьон этилэр. «ХС». Бэйэ бодоҕун тардын — туох эмэ буоларыгар эрдэттэн бэлэмнэн, оҥоһун, эрдэттэн бэлэм буол. ☉ Заранее подготовиться, быть готовым к чему-л., настроенным на что-л. Ээр-сэмээр кэтэһэ, бэйэ бодотун тардынным: Хоһулана хаары кэһэ хоһууммун дэнэн сананным. С. Данилов
   [Сиэллээхэп] Сиригэр-уотугар чугаһаан, Сирэйдиин-харахтыын сирбиэтэннэ, Бэйэ бодотун тардынан Саҥалыын-иҥэлиин биилэннэ. С. Васильев
   Чобуо Доргуунча Чокуур таас сототун туора көтөҕөн олорон, бэйэ бодотун тардынан, хоммут уоһун хоҥнордо, өрөөбүт уоһун өһүллэ. С. Зверев. Бэйэ бодоҕун түһэн биэримэ — дьиҥнээх, киһилии быһыыгын-майгыгын киртитимэ, чиэскин үрдүктүк тут. ☉ Не ударить лицом в грязь, показать себя как следует
   Биһиги да син эрэй диэни эҥээриттэн тэлэн кэллибит, ол тухары бэйэ бодобутун түһэн, өлөн-охтон биэрбэтибит. Н. Заболоцкай. Бэйэҕин биллэр (көрдөр) — туох кыахтааххын, дьоҕурдааххын толору көрдөр (биллэр). ☉ Показать себя, свои возможности полностью. Бэйэҕин биллэр, ол кэнниттэн кэпсэтиэххэ сөп. Бэйэҕин бэйэҥ билин — тугу гынарбытын бэйэҥ бил, хайдах таптыыргынан сырыт (ким да ыйыытыгар-кэрдиитигэр, салайыытыгар наадыйбакка). ☉ Поступать так, как самому захочется (соотв. сам себе хозяин (господин, голова))
   [Байбал:] Чэйиҥ, аны, оҕолор, эһиги үрүүмкэни атастаһан иһэн бараҥҥыт, уураһан кэбиһиҥ, онтон биһиги, кырдьаҕастар, бэйэбитин бэйэбит билиниэхпит. А. Софронов. Бэйэҕинэн охсума — кими эмэ кимиэхэ эмэ, холобур, тус бэйэҕэ сөп түбэһиннэрэн сыаналыыр сөбө суох (киһи араас буолар). ☉ Не мерить на свой аршин
   Быһыыта, мин суох буолларбын эрэ, ойоҕум киһини мунньара буолуо диэн уорбалыыгын ээ. Киһини эрэ бэйэҕинэн охсума. А. Софронов
   Ким тыллара буоларын сэрэйдим, кини бэйэтинэн охсоро буолуо. Н. Апросимов. Бэйэҕиттэн бэйэҥ хоргут — тугу эмэ оҥорон куһаҕаҥҥа түбэстэххинэ, атын киһини буруйдаайаҕын, бэйэҕин буруйдаар (бэйэм куһаҕаммыттан бу буоллум диэн этии). ☉ Пеняй на себя (не думай, не подозревай в случившемся других)
   Өскөтүн ханна эмэ быктарар күннээх буоллаххына, бэйэҕиттэн бэйэҥ хоргутаар: биһиги кулгаахпыт-харахпыт киэҥ, илиибит уһун. «ХС». Бэйэҕэр тиийин — бэйэҕин бэйэҥ өлөрүн. ☉ Кончать жизнь самоубийством, накладывать на себя руки
   Сорго-муҥҥа сылдьан, икки төгүл бэйэбэр тиийинэн көрөн баран кыайбатаҕым. Д. Таас. Бачча оҕо кыыс хайдах бэйэтигэр тиийинээри гынар муҥай? А. Федоров. Бэйэ икки ардыгар — киһи суоҕар, иккиэйэҕин олорон (эттэххэ), билсэр, уруулуу, доҕордуу дьон быһыытынан (кэпсэттэххэ). ☉ С глазу на глаз, в отсутствие других
   [Баһылай:] Бэйэ икки ардыгар эттэххэ, кийиитим аны кэлэн даҕаны киһи быһыылаахтык олороро суох. А. Софронов
   [Платонова:] Бэйэ икки ардыгар эмиэ тугун күрүчүөктэһиитэй? «ХС»
   Бэйэ икки ардыгар кыраны баран кыҥкыйдаһыллыа дуо? Р. Баҕатаайыскай
   Бэйэ икки ардыгар эттэххэ, элбэх сыл эриллэммин, эргиэн ымпыгын-чымпыгын биллим. Болот Боотур. Бэйэ киһитэ (дьоно) — чугас доҕордуу истиҥ киһи (дьон). ☉ Свой человек (свои люди)
   Сааскыт тухары бэйэ дьонуттан кырбана, абааһы көрүллэ сылдьар аанньа буолуо суоҕа ээ, ону санаан көрүҥ эрэ. Амма Аччыгыйа
   Наталья куолаһа!.. Чахчы киниэнэ!.. Оо, кэрэ да буолар эбит бэйэ киһитин саҥатын истэр. Н. Заболоцкай
   Мин манна эһиэхэ бэйэ киһитэ буоллум, барыгытын урууларым кэриэтэ саныыбын. Н. Габышев. Бэйэҥ баскын бэйэҥ билин — кимтэн да тутулуга суох буол. ☉ Быть самому себе хозяином, быть независимым, самостоятельным. Хабырылла сүөһү эҥин да биэриэ, оччоҕо, баҕар, дьэ бэйэҕит баскытын бэйэҕит билинэр ыал буолуоххут. А. Федоров. Бэйэҥ бэйэҕинэн — өйдүүр, билэр, бэрээдэктээх киһи эрээригин хайдах итинник быһыыланаҕын диэн этии. ☉ Как же вы сами (такой умница, а допустили просчет, наломали дров)
   Сэмэн Уйбаанабыс, ол бэйэҥ бэйэҕинэн хайдах буолан суос-соҕотоҕун оҕоҕун судаарыскайга үөрэттэрэҕиний? «ХС». Бэйэтин билинэн — бэйэтигэр, бэйэтин кыаҕар, күүһүгэр эрэнэн. ☉ Надеясь на себя, не сомневаясь в своих силах, возможностях
   «Ээ, чэ, киириэххэ даҕаны. Бэйэтин билинэн ыҥырда ини», — диэн уоһунтииһин чуубур гына соттубут. П. Ойуунускай. Бэйэтин биллэрдэ — кыахтааҕын биллэрдэ: куттаата, сэрэттэ, кэһэттэ. ☉ Давать жару, задавать баню
   «Мүччү харбата илигинэ, далай иһигэр баар эрдэҕинэ, өрүһүйэн, холобур, бэйэни биллэрдэр сөп буолуо этэ», — диэн баран, сүүһүн көлөһүнүн соттон кэбистэ. Суорун Омоллоон. Бэйэтин иннин эрэ көрүнэр — бэйэтэ туһанарын, бэйэтэ үчүгэй буоларын эрэ саныыр. ☉ Думающий только о своих интересах, эгоистический
   Бэйэтин иннин эрэ көрүнэр киһи бу дойдуга аанньа буолбат. Л. Попов. Бэйэтин туһугар — атыны кытта тэҥнээбэккэ сыаналаатахха. ☉ Сам по себе, безотносительно к кому-л. (напр., о достаточно известной личности)
   Сэдьүк аҕата Олончо оҕонньор бэйэтин туһугар киэҥник биллибит киһи. Н. Якутскай. Бэйэтиттэн аһарынар — буруйтан-сэмэттэн куотаары, айыытынхаратын атын киһиэхэ түһэрэр, көлбөрүтэр. ☉ Валить (свалить) с больной головы на здоровую
   Ити киһи бэйэтиттэн аһарынан буруйун миэхэ түһэрэ сатыыр: хара оҕус кини от тиэйэ сырыттаҕына, доҕолоҥнообута. ГНС СТСДТ. Бэйэ тыына бэйэҕэ харбас көр тыын тыыҥҥа харбас. Бэйэтэ да билбэккэ (өйдөөбөккө) хаалла — тугу эмэ өйгүттэн, көҥүлгүттэн, баҕаҕыттан тутулуга суох оҥор. ☉ Делать что-л. непроизвольно, помимо своей воли
   Яша кыыс диэки хайыһан көрбүтүн бэйэтэ да билбэккэ хаалла. «ХС»
   Ол иһэн оҕустаах дьону ситэн кэлбитин бэйэтэ да билбэккэ хаалла. Д. Очинскай. Бэйэ ыккардыгар көр бэйэ икки ардыгар

бэйи доҕор

бэйи оттон

бэйи эрэ

1. аат.
2. Кимиэхэ эмэ чугас, истиҥ сыһыаннаах, туох эмэ уопсай интэриэстээх киһитэ, атаһа. ☉ Друг
   Доҕор доҕорун алдьархайга хаалларбат (өс хоһ.). Доҕор туһугар уҥуох тостор (өс хоһ.). Доҕорго эрэллээх, Ийэ дойдуга бэриниилээх буолуҥ. Н. Лугинов
   Истиэнэ тэҥэ эрэллээх Истиҥ доҕор буолар дьиҥнээх. Баал Хабырыыс
   △ Ким эмэ таптыыр, сөбүлүүр, чугас бэриниилээх киһитэ; кэргэнэ. ☉ Супруг, супруга; возлюбленный, возлюбленная
   Элэккэй, сайаҕас, Эрэллээх доҕорум, Күөх унаар хонууга Күүлэйдии барыахха. Күннүк Уурастыырап
   Лаана Сережаны олус да өр күүппүтэ, көрдөөбүтэ. Кини ыра санаатын ымыыта гынан, өйүгэр оҥорбут доҕордооҕо. Н. Лугинов. Оо, дьолум, доҕорум, туллугум, Улахан тапталы умнумуох. П. Тобуруокан
3. Уопсастыба олоҕор өйүнэн-санаанан, биир интэриэһинэн кими эмэ кытта биир санаалаах киһи. ☉ Единомышленник; сторонник
   Доҕотторбут сир үрдүгэр үгүстэр, - Кинилэр дьулуурдара Москваҕа түмсэр. А. Абаҕыыныскай
   Саха үлэһит норуотун дьиҥнээх доҕотторо нуучча пролетариата, нуучча бааһынай аймаҕа буоларын ама мин өйдөөбөт үһүбүн дуо? С. Ефремов
4. көсп. Бииргэ сылдьар аргыс киһи. ☉ Попутчик, провожатый
   Айан аргыстаах, суол доҕордоох (өс хоһ.). [Манчаары:] Мин таһырдьа доҕоттордоохпун, олортон биирдэрин ыҥыран киллэриэххэ. Эрилик Эристиин
   Төһө да сырдыгын иһин, оҕонньордоох чугастааҕы ыалларын дьоно куттанан, доҕоро суох таһырдьа тахсыбат буолбуттара. Күннүк Уурастыырап
5. көсп. Өйгө-санааҕа, киһиэхэ олус чугас ким-туох эмэ. ☉ Существо, близкое человеку или привязанное к нему (напр., о животных); что-л. близкое сердцу (напр., о природе)
   Дорооболоруҥ, доҕотторум, хатыҥнар! Төлөһүйбүккүт, тупсубуккут. Баал Хабырыыс
   Каюр сатабыла уонна кини түөрт атахтаах доҕотторун сырата баар буоланнар …… араас нарын-намчы таһаҕастаах сыарҕа эчэйбэккэ, сыыр нөҥүө өттүгэр этэҥҥэ өрө анньыллан таҕыста. Н. Заболоцкай
   Ыраах айанныыр булчукка Ыт буолар - эрэллээх доҕор. С. Данилов
6. көсп. Бииргэ күрэс былдьаһааччы, утарсааччы. ☉ Соперник в состязании; партнер; противник (напр., в боксе). Эйигинниин тутуһар тэҥнээх доҕор көстүө
7. кэпс. Чугас, билэр киһини эбэтэр көннөрү да дьону эйэҕэстик ыҥырыы. ☉ Употребляется как обращение к близкому человеку, а также как доброжелательное обращение к кому-л. вообще
   Хайа, доҕор, бачча өр Ханна сылдьаҥ мэлийдиҥ? Күннүк Уурастыырап
   «Доҕоор, чаанньыкпыт кыынньа эбээт, чэ, чэйдиэх», - диэтэ Байбал. Күндэ
   Кэбис, доҕоттоор, дьиэҕэ киирэн наҕылыччы кэпсэтиэҕиҥ. И. Никифоров
8. даҕ. суолт.
9. Кимниин эмэ өйүнэнсанаатынан биир, чугас, истиҥ. ☉ Близкий, искренний; связанный с кем-л. тесной дружбой, любовью
   Доҕор дьонтон дууһа сырдыыр, өй үөрэр. П. Тулааһынап
   Доҕор кыыс умнубатах тапталын мүөтэ Туоххаһыйбыт сүрэхпин ититтэ. Т. Сметанин
   Доҕоччугуом, өйдүүгүөн Доҕор уолгун кытары Аргыый куустуһа өйөһөн Андаҕайсар тылларгын? И. Чаҕылҕан
10. Аргыс, көмө буолар. ☉ Сопровождающий, помогающий, поддерживающий
    Эн Мишаҕа доҕор киһи анаатыҥ дуо? С. Ефремов

саҥа алл. сыһыан холб. Суланыы-муҥатыйыы көмөтүнэн кытаанах балаһыанньаны бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает сетование, негодование говорящего по поводу сложившегося безвыходного, трудного положения (какое несчастье, какое наказание, вот мучение)
«Туох биһигини быыһыай, абырыай? Дьэ бэрт да өлүү доҕор. Дьэ бэрт да өлүү доҕор», - дии-дии Натаа иэмэ-дуома аһаабыта буолла. Суорун Омоллоон

сыһыан холб. Этэр санааны эмоциональнайдык күүһүрдэн, кэпсэтээччи болҕомтотун тардыыны көрдөрөр. ☉ Употребляется для привлечения внимания собеседника путем эмоционального усиления высказываемой мысли (ну брат, ну и, вишь)
Дьэ доҕор, манна да иһиллибэт. Дьэ доҕор, тымныы бөҕө буолбут. Дьэ доҕор, күүс буолбат дуо!  Дьэ доҕор! Мин эйигин ити курдук быһый буолуо дии санаабатаҕым. Эрилик Эристиин
Дьэ доҕор, олохторун хайаан даҕаны силигин ситэрэн туран оҥостор дьон эбит. Багдарыын Сүлбэ

дьэ бэрт да өлүү доҕор диэн курдук
Бу манан эмиэ иҥэрэн кээспит. Дьэ үчүгэй да сордоох доҕор. А. Софронов

сыһыан холб. Этиллэр санаа эмискэтин уонна буолар күүһүн саҥарааччы экспрессивнэй бэлиэтээһинин, күүһүрдүүтүн көрдөрөр. ☉ Употребляется для субъективного экспрессивного подчеркивания, усиления моментальности и силы проявления того, о чем говорится в высказывании (как вдруг, тут-то вдруг)
Дьэ эбээт доҕор, будулҕан буола түстэ, чүмэчи уотун саба үрэн кэбистилэр быһыылаах. М. Доҕордуурап
Дьэ эбээт доҕор, Арамаан хаһан да куттамматаҕын куттанар. В. Ойуурускай

оттон бэйи

– муҥ да буолар эбит диэн курдук (көр муҥ)
Өлүү эбит доҕор. Сүгүн олорпот киһи үөскээтэҕэ. Болот Боотур

туох аатай диэн курдук
Туох аатай доҕор, барыттан-бары куттана, хайыҥ охсуна сылдьар диэн. Софр. Данилов
Туох аатай доҕор, оннук быһыыланар! «ХС»

саҥа алл. сыһыан холб., көр муҥ да буолар эбит
Оо дьэ, эмиэ сорум эбит доҕор. Хайдах гынан итэҕэттэриэх муҥум буолла! С. Ефремов

сыһыан холб. Быһаччы утарыы, аккаас, олох наадата суох. ☉ Выражает резкое возражение, прямой отказ. Эс суох доҕор, ону мин билэр үһүбүн дуо?!
□ Эс суох доҕор
Тоҕо күнүүлүөм суоҕай, өскө туох эмэ баар эбит буоллаҕына. И. Семёнов

аат., хом. суолт. Кимиэхэ эмэ истиҥ, чугас дьон. ☉ Искренние, близкие люди; люди, связанные с кем-л. дружбой
Туллук-туллук доҕоттоор, Туран-олорон сылдьарга Доҕор-атас туһалаах. А. Софронов
Киһи киһини доҕор-атас курдук иллээхтик, эйэлээхтик көрсүһэр кэмэ кэлэн турар. Н. Якутскай

туох баҕайытай доҕор диэн курдук
«Туох сатанатай, күн аайы ардах да ардах! Күн аайы бэргээн иһэр быһыылаах. Туох сатанатай доҕор, ситэри...» — аны хараҕын кытта үөхсэн «айыыны» этэ сыһан иһэн тохтоото. Д. Таас

n. body, nature, substance; pro. Self [<Evk.]; бэйэ бэйэ pro. each other; бэйэмсэк a. selfish

( pl. доҕоттор) n. friend; атас-доҕор n. friends

I 1) друг; товарищ; саҥа доҕордооҕор эргэ доҕор ордук погов. старый друг лучше нового; 2) разделяющий чьё-л. одиночество; ыппын доҕор оҥостон олоробун собака разделяет моё одиночество; 3) друг, дружище (обращение к близкому человеку, а также вежливое обращение к товарищу, знакомому, встречному); доҕор, хантан иһэҕин ? друг, откуда идёшь?
II частица модальная усил. 1) что за...; ну; туох сүрдээх этиҥэй доҕор ? что за страшный гром?; мин көрөн туруом суоҕа доҕор ! ну, я ему спуску не дам!; 2) усиливает знач. нек-рых модальных слов и межд.: эчи суох доҕор (усиленное отрицание) да нет-нет!; ким билэр доҕор ! а кто его знает!; бэйи доҕор ! ну постой!; ну погоди!; о, сор эбит доҕоор ! ох, что за наказание!; дьэ бэрт доҕор ! ну и ну!; надо же быть такому!; поди ж ты!; ама доҕор а) а как же, конечно; б) неужели; не может быть; тыый доҕоор ! а) как же!; б) что ты!; 3) с прич. прош. вр. выражает внезапное обнаружение чего-л. и вдруг; көрбүтүм доҕоор и вдруг вижу...; испитэ доҕоор а как выпил...; 4) с модальным сл. дьэ выражает и усиливает неожиданность и силу протекания действия: дьэ доҕоор , үөгүү-хаһыы буолбат дуо ! ох, брат, вдруг поднимается такой крик-вопль!