мундуйдаа диэнтэн холб. туһ. Бүрээттэр православнай итэ ҕэли ылыммакка мундуйдаспыттар. Эрилик Эристиин
Үлэлиирбитинээҕэр оон ньуурбутун ордорорбут, ол иһин үгүс түк сүрэҕэлдьээн мундуйдаһарбыт. Далан

сыһ. Маарыннаһардык. ☉ Похоже, подобно
Дабыыт тыаҕа олорон унаардаах уһун түүннэр, атылыытык элэҥнэһэр күннэр усталарыгар сыаналаабыта-сыымайдаабыта баһаам. У. Нуолур
Элэһин — кумах, бэл диэтэр, бүрээттэр уонна биһиги фольклордарбытыгар кытта атылыытык киирэ сылдьар. Багдарыын Сүлбэ

аат., э. ахс. Татарстан сүрүн нэһилиэнньэтэ буолар норуот, ол норуот дьоно. ☉ Татары
Манна араас омуктар бары бааллар: нууччалар уонна сахалар, татаардар, бүрээттэр, украинецтар, белорустар онтон да атыттар. Суорун Омоллоон
Биригээдэҕэ нууччалар, татаардар үлэлииллэр. А. Фёдоров

аат. Бүрээттэр, эбэҥкилэр төгүрүччү сылдьан ыллыы-ыллыы толорор үҥкүүлэригэр маарыннатан, сорох сахалар оһуокайы ити курдук ааттыылар. ☉ Некоторые якуты так называют свой национальный танец осуокай, уподобляя его бурятскому, эвенкийскому хороводному танцу ехор
Биһиги аллаах газикпыт Дьуохар тэбэр дьулҕаннаах, Оттон тыйыс суоппарбыт Лаама курдук тулуурдаах. С. Данилов. Дьуохар бүппүтүгэр дьон аймана түстүлэр: «Ити баар, сахалыы оонньуубут сүттэ диэбиккит, һуу, айа-айа!» Э. Соколов
Дьулустаан дьуохарга сааһыттан иилиҥкэй буолара. «ХС»

аат.
1. Туох эмэ ис дьиҥин көрдөрөр ситэри, толору этиллибит санаа. ☉ Понятие о чём-л.
Дьоҥҥо кырбый чыычааҕы сиир диэн сыыһа өйдөбүл баар. Далан
Былыргы бүрээттэр өйдөбүллэринэн, бөрө улуйар эбит куһаҕан, иэдээн, алдьархай буолаары гыннаҕына, ону биллэрэн. Багдарыын Сүлбэ
Биир даҕаны наука бүтүн бэйэтинэн биирдэ үөскээн хаалбат, кини өйдөбүллэрэ, ньымалара, тээбириннэрэ бастааҥҥыттан бэлэм буолбаттар. ДИМ
2. Туох эмэ ис дьиҥин билии. ☉ Понимание существа вопроса
Билиҥҥи киһи өйдөбүлүгэр сэрии, кыргыһыы сөп түбэспэт, киһи айылҕата ону утарар. Суорун Омоллоон
Норуот олох уонна киһи туһунан өйдөбүлүн дириҥник арыйарынан бу айымньы философскай хабааннаах. СЛ-8

аат дьөһ.
1. Сөп түбэһии сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туохха эмэ олоҕуран, тугу эмэ тутуһан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражает отношения соответствия, употребляясь при указании на то, согласно чему совершается действие (согласно, по)
Бу телеграмма быһыытынан сүүрбэ биир сааһыттан сүүрбэ тоҕус сааһыгар дылы саастаах бүрээттэр сэрии тас үлэтигэр тутуллар буолбуттар. Эрилик Эристиин
Сокуон быһыытынан олорор киһи Сэбиэскэй былаастан кыбыстыан сатаммат. С. Ефремов
Петр Федоров дьон көрдөһүүтүн быһыытынан Короленко туһунан хоһоону аахта. Амма Аччыгыйа
2. Буолуу сыһыанын көрдөрөн, хайааһын хайдах-туох оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Характеризуя образ и способ действия, употребляется при указании на предмет, в качестве которого используется другой предмет (как, в качестве)
Коля Рудых оҕо быһыытынан ити подшипнигынан оонньуон баҕарбыта. Н. Заболоцкай
Уолаттар, үлэҕэ чахчы туруммут дьон быһыытынан, тыа диэки дьулуруһа турдулар. Амма Аччыгыйа
Аны мин эһиэхэ холкуостаах быһыытынан үлэлиибин. М. Доҕордуурап
Эн куттаныма, суукка туоһу эрэ быһыытынан сылдьыаҥ. Н. Якутскай
3. Ситим тыл суолтатыгар төрүөт ситиминэн араарыллыбыт бөлөхтөрү уонна төрүөт салаа этиилэри холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза употребляется для присоединения придаточных причины (поскольку)
Николаев радист буоларын быһыытынан, атын собуокка сылдьар, дэҥҥэ көрсүһэбит. Т. Сметанин
Наһаар, буруйун билиммит киһи быһыытынан, чэпчэтии ылбыта. Суорун Омоллоон
Разведка начаалынньыга буоларын быһыытынан, Бурхалей хамандыырга тыллабыр ыытта. Эрилик Эристиин
Өйдөөбөппүн, өйдөөрү Үөрэнэрим быһыытынан, Эн дьэ миэхэ итилэри Этэн биэриэх кэриҥнээххин. Күннүк Уурастыырап
Туох барыта бүтэрин быһыытынан, Болот ууруммут саппааһа кэнникинэн баранан барбыта. Н. Заболоцкай

I
аат., фольк. Саха норуотун номоҕор кэпсэнэр ханнык эрэ соҕуруу дойдуттан Саха сиригэр кэлэн олохсуйа сылдьыбыт монгуол тыллаах биис ууһун аата (э. ахс. тут-лар). ☉ По якутским преданиям, название монголоязычного племени или рода, прибывшего откуда-то с юга и поселившегося на территории Якутии
Хоро кыыһа хороонноох (тааб.: хараҥаччы; хараҥаччы уйата). Хоролор, бүрээттэр төрүт дойдулара Байкал кэтэҕэр эбит! Багдарыын Сүлбэ
Үһүйээҥҥэ кэпсэнэр хоролор монгуоллуу тыллаахтара билигин топонимикаттан көстөр. «ХС»
◊ Хоро салаҥ (киһи) — тугу да сатаабат, кыайбат (киһи). ☉ Ничего не умеющий, неспособный (человек)
Мэхээлэ бастыҥ уус, Киргиэлэй хоро салаҥ. Амма Аччыгыйа
Хоро салаҥ киһиттэн хара тыа маһа ытыыр. Баал Хабырыыс
Эдэр сааһыгар, хоро салаҥ буолан, сүгэтин наар туора дьон уктаан биэрэллэрэ. В. Иванов. Хоро сирэ (дойдута) — соҕуруу барар көтөрдөр кыстыыр сирдэрэ, соҕурууҥҥу итии дойдулар. ☉ Южные тёплые края, места зимовки перелётных птиц
Хоҥор көтөрдөр Хонуктаабыт сирдэриттэн Хоролорун дойдутугар хоҥнон Субуллан эрэллэр. Саха фольк. Кынаттаах кыылбыт Кытай сириттэн кэлэн кыттыста, Хотоҕойдоох кыылбыт Хоро сириттэн кэлэн холбосто. Саха нар. ыр. II. Хоро табык — бүтүн тириини хатаран, тиирэн оҥоһуллубут табык көрүҥэ. ☉ Растянутая цельная шкура крупного рогатого скота, использующаяся как один из видов музыкального ударного инструмента, табык
[Табыктар] ааттара манныктар: кыырай табык, көй табык, лөкөй табык, кэрэ табык, хоро табык. «ХС». Хоро тойуга — өйдөммөт, биллибэт атын тыл. ☉ Непонятный, неизвестный язык (букв. песня хоро)
Хоро тойуга доҕоор! (өс хоһ.). Хотон кэннигэр Хоро тойуга айманна Сэттэ уоннаах Симэхсин эмээхсин Сүүрэн иһэн Умса баран түстэ. С. Васильев
монг. хоро ‘племя хори’, эвенк. горо ‘даль, далёкий’
II
аат. Көмүлүөк оһох турбатын балаҕан үрдүттэн быган турар өттө; ураата. ☉ Наружная (выступающая над юртой) часть трубы камелька
Сорох дьиэлэр оһохторун хоротуттан тэтэрэ көҕөрөр буруолар субуллаллар. И. Гоголев
Биир да бүтүн олбуор, бүтүн дьиэ суох, арай оһохтор хоролоро эрэ хороһон тураахтыыллар. А. Данилов
Балаҕан үөһэ, оһох кубарыйбыт хоротугар, сылгы чыычааҕа туохтан эрэ айманан, …… чырыптыы олорор. Тулхадыйбат д.
ср. тув. хоорҕа ‘труба’
III
сыһ. Элбэхтик, хотуулаахтык; дэлэйдик. ☉ Много, в большом количестве; обильно
[Байбал:] Мин хааннаах хара көлөһүммүттэн хоро таттаран туһаммытыҥ балай эмэ буолуо. А. Софронов
[Ревизор] …… холбоһук баайбытын хоро таһар Хороонноох аймахтаргын хорҕото сылдьарын Хомолтолоох суол. Р. Баҕатаайыскай
Улуу дойдуну ньүөлсүтэр Уу бөҕө хоро түстэ. В. Чиряев
Айылҕаны алдьатыы — судаарыстыба баайын хоро таһыы курдук ыар буруйга тэҥнэниэхтээх. «ХС»