аналлаах кээмэйдиир тэриллэр (атылыы дэтээллэр биир эбэтэр хас да уратыларын мээрэйдииргэ аналлаах оноһуктар.)

көрүҥнэн диэнтэн хай
аата. Куттала суох харамайдар тигээччилэри уонна дьааттаахтары кытта атылыы көрүҥнэниилэрин мимикрия диэн ааттанар. ББЕ З

туохт. Быыбарынайынан үлэлээ, быыбарынай дуоһунаһыгар олор. ☉ Работать в качестве выборного, занимать должность выборного (см. быыбарынай)
Быыбарынайдаан олорон төһө баттаабыккын билэҕин дуо? Билигин атылыы буоллахпыт, өссө мантан антах биһиги үчүгэй күммүт өрө күндээрэн кэлиэ. Н. Түгүнүүрэп

кик диэнтэн холб. туһ. Иккиэн чуулааҥҥа киирэн тугу эрэ кигистилэр. И. Гоголев. Бэй, эһиги киксибиккит дуу! А. Федоров
◊ Киксибит курдук (киксибит кэриэтэ, киксибиккэ дылы) — бары тэҥҥэ, атылыытык. ☉ Все одновременно, одинаково (букв. как будто сговорились)
Бука бары киксибит курдук тиэрэ түһэн хаалаллар. Н. Якутскай
Дьон даҕаны, киксибиккэ дылы, …… ыйыппатахтарына табыллыбаттар. Н. Лугинов

1. аат. Хатыыс кырата. ☉ Мелкий осетр
   Остуол араас астаах: сибиинньэ, ынах эттэрэ, кэтилиэт, хомпуот, кээчэрэ. Р. Баҕатаайыскай
   Эмээхсин …… туоска сууламмыт, буспут кээчэрэлэри отуутун отуттан хостоото. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Атылыы предметтэри кытары, тэҥ кыра, дьоҕус кээмэйдээх (предмет). ☉ Мелкий по размеру (предмет — обычно из ряда аналогичных предметов)
   Икки өттүбэр биир тэҥ кээчэрэ мас дьиэлэр сэлэлииллэр. И. Федосеев
   Ньукулай тэҥ кээчэрэ дьарҕаалары туттартаата. И. Федосеев

туохт. Кимнээҕи эмэ утары сэп-сэбиргэл тутан охсус, сэриилэс. ☉ Бороться с кем-л. с оружием в руках, воевать
[Дьүөгэ Дьөгүөр:] Атыыр оҕустан иккитэ тириитин сүлбэттэр, тиис тиискэ, хаан хааҥҥа буолуоҕа… Кулут сылдьан, кумалаан буолан өлүөхтээҕэр, өргөстөһөн өлбүт быдан ордук. П. Ойуунускай
Иитиллибит Ийэ дойдутун көҥүлүн көмүскээн өстөөхтүүн өргөстөһөр сэбиэскэй патриот героическай уобараһа уонна олоҥхо бухатыырын мөссүөнэ бэйэ-бэйэлэригэр атылыылар. «ХС»

аат эб. Атылыы предметтэри түмэн, холбоон, барыта төһө, хас буоларын бэлиэтиир, көрдөрөр. ☉ Выражает собирательность с оттенком множественности, указывая на общее количество одинаковых предметов, в общей сложности
Уопсайа сүүс сүүрбэ биэс га буолан таҕыста. М. Доҕордуурап. [Дүҥүр холлоҕос] уопсайа — тоҕус муостаах. ЧАМ СБМИ

дьүһ. туохт., поэт. Арылыччы мичилий (сырдык сэбэрэлээх, киэҥ сырдык харахтаах кыыс туһунан хоһуйан этиигэ). ☉ Улыбаться широко и радостно (о светлой, большеглазой девушке — в поэз.). Мин атас доҕорум, Мичиҥниир көмүһүм, Алардыыр наҥначаан, Артыаллаах Ааныкчаан П. Ойуунускай
Аламай маҥан күн Атылыыта буолбут Ала тыргыл харахтардаах эбит Алардыыра барахсан. Өксөкүлээх Өлөксөй
Алардыыра Мичилигим, Күлүмүрдүүр кутуккам Көмүстээҕэр күндүкэй Алтаннааҕар араҕас, Күннүк сиртэн күлүмнүүр, Күл-көмөр сыстыбатах Күлүмкириэс иэдэстээх. С. Зверев

аат. Биир көрүҥнээх, атылыы уон икки предмет аата. ☉ Дюжина (двенадцать предметов)
Дьабадьы [киһи хос аата] куорат атыыһытыттан биир дьууһуна үрүҥ көмүс ньуосканы атыылаһан аҕалыахтаах. Саха сэһ. I
Солко [киһи хос аата] оргууй баран ааҕан көрдө: уон икки тииҥ - биир дьууһуна! Н. Заболоцкай
«Үтүө айылаахтар дьууһуна унтуулаахтар дии. Хап-хара, хаар маҥан, сиэдэрэй сиэрэй, элэмэс эҥин», - Бурҕаачай Боскуо бокуойа суох, хоһоону ааҕан эрэр курдук субурутта. В. Протодьяконов

1. сыһ. Маарынната, атылыы (иһиллиитинэн, тас көрүҥүнэн, быһыытынан-майгытынан о. д. а.). ☉ Схоже, похоже, подобно (по звучанию, внешнему виду, характеру и т. д.)
   Киэҥ үрүйэ кытыытынан сайбарыйа үүммүт бэрдьигэс бэстэри кини үнүрүүн холкуос ходуһатыгар үлэлии киирэн иһэр эдэр кыргыттарга дьүөрэлии көрбүтэ. Амма Аччыгыйа
   Мин кыыһым дьүөрэлии буолуохтун Кыыс Амма кэрэтин кытары. В. Гольдеров
   Кини Дьөгүөссэ бачыымын уонна Доҕойдооноп ыйыытын дьүөрэлии тутан саныы-саныы үөрүүтэ-көтүүтэ ордук күүһүрдэ. «ХС»
   2
   көр дьүөрэ. [Өс хоһооно] дьүөрэлии тылынан оҥоһуллар, үксүгэр аллитерациялаах буолар, арыт рифмалаах да буолар. Саха фольк. Катюк, эн сүрэххэр, бу бүгүн түһэр хаар курдук сырдык, бэйэҕэр дьүөрэлии ыраас, күүстээх да таптал уйаламмыт эбит. Э. Соколов