сов. 1. (стать крепче) туттарылын, кытаат, бөҕөргөө; 2. (стать более сильным, здоровым) бөҕөргөө; 3. (прочно установиться) бөҕөргө, кытаат, олоҕур; 4. воен. бөҕөргөтүн; батальон укрепился около моста батальон муоста таһыгар бөҕөргөтүммүтэ.

даҕ. Сэриигэ бөҕөргөтүнүү оҥостуммут. ☉ Укрепленный оборонительными сооружениями. Бөҕөргөтүнүүлээх куорат
□ Үрүҥнэр бастакы бөҕөргөтүнүүлээх сирдэрин тоҕо астараат, хос-хос турар баррикадаларынан уонна сир очурунан-чочурунан хаххаланан, куоппуттара. Эрилик Эристиин

1. бөҕөргөтүн диэнтэн хай. аата. Санааны бөҕөргөтүнүү
2. Сэриигэ өстөөхтөн көмүскэнэргэ оҥоһуллар анал мэһэйдэр, мэһэй тутуулар уонна оннук оҥоһуллубут сир. ☉ Оборонительное сооружение и место с такими сооружениями, укрепление. Өстөөх бөҕөргөтүнүүтүн ылыы
   □ Афины баайадуола улахан общественнай дьиэлэри уонна куорат модун бөҕөргөтүнүүлэрин тутар кыаҕы биэрбитэ. КФП БАаДИ
   Комсомолецтар куорат тулатынааҕы бэһи кэрдиигэ, тоҥ буорга окуопа хаһыыга уо. д. а. бөҕөргөтүнүүлэри оҥорууга бастакы кэккэҕэ сылдьыбыттара. В. Чиряев

1. бөҕөргөт диэнтэн хай. аата. Үлэ дьиссипилиинэтин бөҕөргөтүү. Экэниэмикэни бөҕөргөтүү
2. Тугу эмэ бөҕөргөтөр оҥоһук, тэрил. ☉ Предмет, сооружение, с помощью которого что-л. укрепляется. Чымадаан муннугун бөҕөргөтүүтэ
   3
   көр бөҕөргөтүнүү. Дьокуускай куорат тула бөҕөргөтүүнэн иилэннэ. Амма Аччыгыйа

сыһ. Аччыгыйдык, дуона суохтук; аҕыйахтык, биллэр-биллибэт гына; кылгас кэмҥэ. ☉ Мало, немного, слегка
Мин баҕардым Бэрт кыратык, кыратыык-кыратык Тохтоон, тулабын көрүнүөхпүн. С. Тарасов
Көхсүбүнэн түспүппүн, санным уҥуохтара кыратык ыалдьаллар. Т. Сметанин
Төһө да бөҕөргөтүнэ санаатар, Костя кыратык долгуйан ылла быһыылаах. Н. Заболоцкай
Лааҥкы устун кыратык барбахтаат, охто сытар улахан көҥдөй, суон мас аттыгар тохтоото. С. Никифоров

прил. ер кэмнээх, ер; долговременное отсутствие ер суох буолуу; долговременное укрепление воен. ер кэмнээх бөҕөргөтүнүү.

1. цитадель (кириэппэс иһинээҕи бөҕөргөтүнүү); 2. перен. (твердыня, оплот) кириэппэс, тирэх.

туохт. Тулуурдаахтык мөккүс, утарылас; саҕалаабыт дьыалаҕын тиһэҕэр тириэрдэргэ дьулус. ☉ Упрямиться, противиться, сопротивляться; стремиться довести начатое дело до конца
«Чэ, бэйи, дьирээлэһэ түһэр баҕайым ини, күн да уһун», - диэн бөҕөргөтүнэ санаата түмүгэр [оҕонньор бэрэссэдээтэли кытта мөккүһэргэ сананан]. Н. Заболоцкай
Өстөөх, маҥнай эрэ дьирээлэһэн иһэн, туһа тахсыа суоҕун билбиттии, атахха биллэрбитэ. Тулхадыйбат д. Мин кинилэри үтүктэн, эмиэ олорор-турар диэни билбэккэ, уһун күн сэниэм эстиэр диэри өсөһөн туран дьирээлэһэбин. «ХС»

I
туохт. Туохтан эмэ тардылыктан, хойутаа, бытаар. ☉ Задерживаться, медлить
Мүлгүн Бөҕө утуох киһи буолбатах, дьэ, сааллан-санньылыйан, иһиирдэн-куһуурдан аҕай истэ эбээт! ПЭК ОНЛЯ III
Ити кэнниттэн утаабакка, икки будка тимир оһоҕо тэҥҥэ лиҥкинии умайда. Н. Заболоцкай. Строд этэрээтэ бөҕөргөтүммүт кирбиититтэн тахсан биэриэ суоҕун билэн баран, Пепеляев кыһыллары утаабакка атаакалыырга быһаарыммыта. Ленин с.
ср. тув., алт. уда, с.-юг. ота ‘медлить, запоздать’
II
дьөһ.
1. Кэм сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ханнык эмэ кэм бүтээтин кытта тута буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении момента времени, сразу после которого совершается действие
Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии бүттэҕин утаа Саха драматическай тыйаатырыгар саҥа салайааччы баар буолла. Софр. Данилов
Таисия Захаровна маҥнай кэллэҕин утаа сахалары дьиктиргии, сөҕө көрөр этэ. Л. Попов
Мичил маҥнай утаа чуҥкуйуох курдуга, онтон үлэҕэ үлүһүйэн, бу сир туспа кэрэтигэр абылатан, үөрэнэн хаалбыта. И. Федосеев
ср. др.-тюрк. уд ‘следовать’

с. 1. (по гл. укрепить) туттарыы, кытаатыннарыы, бөҕөргөтүү; укрепление забора подпорками соппулуоту тирээбиллээн бөҕөргөтүү; 2. (по гл. укрепиться) туттарыл-лыы, кытаатыы, бөь,өргөөһүн; 3. воен. бөҕөргөтүү, бөҕөргөтүнүү; береговые укрепления биэрэктээҕи бөҕөргөтүнүүлэр.