Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бөөхүллэ

  1. даҕ., сирэн. Кырдьан эбэтэр ыран-дьүдьэйэн күүһэ-сэниэтэ бараммыт, дьүдьэх, мөлтөх. Дошедший до физической дряхлости, слабости в результате старости или истощения, дряхлый, изнуренный. Бөөхүллэ ат. Бөөхүллэ сүөһү
    Ама кини бэйэлээх …… бырда быстан оһолломмутун иһин, кырдьаҕас бөөхүллэ оҕонньорго өлөртөрүө дуо? «ХС»
    Кини …… саабылатын өрө тутан, атын үҥкүүлэтэ сылдьыан баҕарбыта да, ырбыт бөөхүллэ ат ону сатаабат этэ. Эрилик Эристиин
    Хаалыылаах, мөлтөх, кыаҕа суох. Отсталый, маломощный (напр., о предприятии)
    Сэрэн эрэ! Эн урукку бөөхүллэ холкуос дьонунуун кэпсэппэккин, оройуон биир күүстээх, кэскиллээх холкуоһун дьонун кытта кэпсэтэҕин. Софр. Данилов
  2. аат суолт. Кырдьан эбэтэр ырандьүдьэйэн күүһэ-сэниэтэ бараммыт туох эмэ. Кто-л. дряхлый или изнуренный от старости или истощения
    Бу эн бөөхүллэҕинэн хаһан биэс биэрэстэни моҥоору, сатыы урут ыстаммыттара сөп. «ХС»
    [Вильгельм саллаат:] Биһиги эбии күүһү ыллыбыт, ол гынан баран кинилэр сэриилэһэр дьоҕурдара суох, бөөхүллэлэр. В. Протодьяконов

Еще переводы:

кляча

кляча (Русский → Якутский)

ж. бөөхүллэ ат.

көөхүллэ

көөхүллэ (Якутский → Якутский)

көр бөөхүллэ
Дьэ, кырдьаҕас көөхүллэ, хомуна оҕус! …… Эн биһиэхэ кини ханна саһарын этиэҕиҥ. Н. Островскай (тылб.)

тигитэлээ

тигитэлээ (Якутский → Якутский)

тик I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Болҕойон көрбүтүм: уон устуука сайыҥҥы андаатар халтаҥ бөөхүллэ тириилэригэр уон киис кутуругун биирбиир бэрт сатабыллаахтык хам тигитэлээбиттэр! И. Семёнов

өлбөөрт

өлбөөрт (Якутский → Якутский)

өлбөөр диэнтэн дьаһ
туһ. Ааһар дьыл-хонук күдэнэ ахтыыны өлбөөрдөн барбыта. М. Ефимов
Маннык киллэһик элбэҕэ Герой мөссүөнүн өлбөөрдөр. Баал Хабырыыс
Көҥөөмөҥ. Бөөхүллэ үгэстэри Бөххө быраҕыҥ, Өйү өлбөөрдүмэҥ, Туочуканы, соппутуойу Туоратымаҥ. К. Туйаарыскай

кэлэйбиттии

кэлэйбиттии (Якутский → Якутский)

сыһ. Кэлэйбит быһыынан, кэлэйэ санаан. Разочарованно, разуверившись в ком-чем-л. «Чэ ити, тыллара ити баар…» — Николай кэлэйбиттии антах хайыста. Амма Аччыгыйа
«Оо, дьэ, бөөхүллэлэр буолсугут», — диэн Бэргэн кэлэйбиттии саҥа аллайда. В. Протодьяконов
Дьон кэлэйбиттии ах барбыттара, бастарын быһа илгистэ-илгистэ, чыпчырынан кэбиспиттэрэ. В. Гаврильева

сиики

сиики (Якутский → Якутский)

от үрэх диэн курдук (көр от)
[Хаппар:] «Һэ, бу бөөхүллэ туох буолла?» — диэн иһигэр ытын үөхсэүөхсэ сиикитигэр тиийдэ. П. Тобуруокап
Таня талах кымньыытын санныгар тутан, икки биэрэстэлээх «Атырдьах» диэн улуу ходуһа сиикититтэн ынах хомуйан элээрэн иһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Арай кылыгырыы сүүрдэр сүлбэлэрбит, сыккыстарбыт, сиикилэрбит, дүөдэлэрбит бука барылара хаһан даҕаны, хаһан даҕаны киртийэр, саппаҕырар диэни билбэтиннэр. Багдарыын Сүлбэ

соппутуой

соппутуой (Якутский → Якутский)

аат. Этиигэ сурук быраабылатын быһыытынан туруоруллар сурук бэлиэтэ (,). Запятая
Бөөхүллэ үгэстэри Бөххө быраҕыҥ, Өйү өлбөөрдүмэҥ. Туочуканы, соппутуойу Туоратымаҥ, Хабыычыканы, ускуопканы Хаалларымаҥ. К. Туйаарыскай
Серго суругу бүтүөр диэри болҕойон аахпыта, таарыйа соппутуойдары туруортаабыта. ОТК
Мэ, бу суругу, баһаалыста, түргэнник ыыта охсуҥ эрэ, бэрт түргэнник, чинчийимэҥ, соппутуойдарын ааҕымаҥ! ХКК

күлбүһэх

күлбүһэх (Якутский → Якутский)

  1. аат. Кылтан эбэтэр ат сиэлиттэн оҥоһуллубут тугу эмэ (хол., иһити) аалан сууйар мачаалка. Мочалка из конского хвоста (напр., для мытья посуды)
    Даайа, мэктиэтигэр, сирэйэ кубарыйбыт, иһит сууйа турбут күлбүһэҕин түөһүгэр ыга туттубут этэ. Софр. Данилов
    «Тукаам, хотонуҥ муостатын күлбүһэҕинэн да сууйбутуҥ иһин, миигиттэн ордук ыраастык күрдьүөҥ суоҕа», — дии-дии, иэрийэ күлэрэ. М. Доҕордуурап
    Эргэ кыл илим күлбүһэҕинэн остуолун ньуурун ньылбы анньар, сотор. Н. Якутскай
  2. даҕ. суолт. Бөөхүллэ, ырыган (ат). Заезженный, заморенный (о лошади)
    [Микиитэ] ол тахсан, олус нэһин, холкутун туһугар «Соломуон Муударай» диэн көрүдьүөс ааттаммыт кырдьаҕас күлбүһэх ат үрдүгэр түстэ. Амма Аччыгыйа
    Кулуба сүүрүгүн утары итинник күлбүһэх курдук сүөһүнэн киириэххэ, буору уобуохха диэри умса хоруйуохха сөп этэ дуо? И. Никифоров