саас-үйэ тухары испокон веков, во веки вечные; на века.

1) прост, иметь грязное лицо и опухшие веки (напр. о пьяном); 2) груб. широко расставлять кривые длинные ноги, раскорячиваться.

дьүһ. туохт. Халыҥ халтаһаҕын төһө кыалларынан киэҥник атытан көр. ☉ Приподняв толстые веки, смотреть широко открытыми глазами. Дьэспэйэ сытыйан, кини эмиэ онно баар

сов. что 1. (разъединить сомкнутое) араар, араартаа; 2. (раздвинуть) ас, атыт; ат; разомкнуть ворота олбуор аанын ас; разомкнуть веки халтаһаларгын атыт; 3. воен. арыттаа, тэнит, арыттаан туруор; разомкнуть строй стройу арыттаан туруор.

сыһ. Халтаһата иһэн, дьолтойон тахсыар диэри (хол., ытаабыт). ☉ Так, чтобы опухли веки (напр., от длительного плача)
Төхтүр Мэхээлэ итэҕэйбэтэхтик өспөччү көрөр. Н. Якутскай
Кыламанын үрдүнэн өспөччү Кытарыар диэри ытаабыт. В. Лебедев (тылб.)

дьүһ. туохт. Хараххын аһан-сабан халтаһаларгын үөһэ-аллара хамсат, бытааннык чыпчылыҥнаа. ☉ Медленно опускать и поднимать веки, моргать
Халыҥ халтаһаларын сабыҥнатан, тугу эрэ толкуйдуур, атын сир диэки көрбөхтөөтө. М. Попов

м. 1. (столетие) үйэ; 2. (эпоха) үйэ; каменный век таас үйэтэ; средние века орто үйэлэр; 3. разг. (жизнь) үйэ, үйэлээх саас; на моём веку үйэбэр; 4. разг. (длительное время) үйэ; мы с тобой век не виделись эн биһикки көрсүбэтэхпит үйэ буолла; # в кби веки хаһан эмэ биирдэ; век живи — век учись поел, үйэҥ тухары үөрэн.

саас-үйэ тухары — бэрт өрдөөҕүттэн, хаһан да тохтообокко үйэлэр усталарыгар, куруук. ☉ Вечно, испокон веков; во веки вечные
Саас-үйэ тухары Саха хаан аймаҕар, Кэнчээри ыччатыгар Кэрэ кэпсээн буолар Отут суол олоҥхоттон Оҥоһуллубут олоҥхо. П. Ойуунускай
Саас-үйэ тухары кэхтибэт саҥаны, кэрэни айыахпыт. Эллэй
Саас-үйэ тухары токур хотуур түспэтэх, лаҕыыр лаҥха буолан хаалбыт сирдэр. М. Доҕордуурап

туохт. Бэйэ-бэйэҕэр сыһын, килиэйдэн (туох эмэ). ☉ Склеиваться, слипаться
[Быраас:] Хорук тымырыҥ тэстибит, хайаҕаһа кыра буоллаҕына, баҕар нэдиэлэ курдугунан силимнэһэн бүөлэниэҕэ. Н. Якутскай
Кураан буолан …… бааһына да, сыһыы да буора силимнэспэккэ тоҥмута. «Кыым»
Хаҥас хараҕа эмиэ тугу да көрдөрбөт гына ириҥэнэн хам силимнэспит. С. Курилов (тылб.)
◊ Халтаһата (хараҕа, кыламаннара) силимнэһэр — утуктуур, утуйан барар. ☉ Задремать, погружаться в сон (букв. веки (глаза, ресницы) слипаются)
Мааҕыын бастаан ороҥҥо сытарыгар, көр, хараҕа силимнэһэн испитэ ээ. Софр. Данилов
Вася халтаһата силимнэһэн, ороно сыыйа күөгэҥнээн барар. П. Чуукаар
Сарсыарданан саҥардыы кыламаннара силимнэһэн иһэн …… тойоҥҥо барыахтаахтарын өйдөөн, оронугар олоро түспүтэ. «ХС»

туохт. Кэмиттэн кэмигэр хараххын бэрт түргэнник симэн ыл (эт-хаан ирдэбилинэн). ☉ Непроизвольно опускать и поднимать веки, моргать, мигать
Сөдүөччүйэ, аан тыаһын истэн, күн сырдыгын көрбөт буолбут хараҕынан, чыпчылыйа-чыпчылыйа, олоотуур: — Хайа, бу хайаҕыт киирдэ? Н. Якутскай
Мин уйан дууһалаах, били ырыаҕа ылланардыы чараас чарааһынан чыпчылыйбыт, минньигэс минньигэһинэн мичилийбит …… кыыһы талыам этэ. Далан
Дьиэлээхтэр соһуйан хаалан тыыммакка да, чыпчылыйбакка да Күһэҥэй оҕонньору тобулу көрбүттэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ <Көрөн баран> чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр (икки ардыгар) көр бэтэрээ
Көрөн баран чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр, истэн баран эҕирийиэх бэтэрээ өттүгэр кэлэ оҕуста. Ньургун Боотур
Кини, чыпчылыйыах икки ардыгар таҥна охсоот, таһырдьа сып гынна. С. Никифоров
Бу охсуһуу барыта чыпчылыйыах икки ардыгар буолла. СҮК. Чыпчылыйыах иннинэ — олус кылгас кэмҥэ, хараххын симэн баран арыйыаҥ икки ардыгар. ☉ В мгновение ока, в один миг. Оҕом чыпчылыйыах иннинэ аҕала оҕуста
□ «Чыпчылыйыах иннинэ» — биирдэ чыпчылыйан ыларга сөптөөх олус кылгас бириэмэ. ПАИ СМС
Көрүөх (чыпчылыйыах) түгэнэ көр түгэн II. Тустуук утарсааччытын чыпчылыйыах түгэнигэр тиэрэ хатыйан түһэрдэ. И. Семёнов
Хаартыһыттар уолуйан чыпчылыйыах түгэнэ саҥата суох олорбуттара. И. Гоголев
Чыпчылыйыах түгэнэ буккулла түһэн баран, кырдьаҕастарбыт строй иннигэр тахсан турдулар. И. Павлов
ср. бур. сабшаха, сабшалха ‘мигать’, кирг. жыбыҥда ‘быстро мигать, подмигивать’