туохт. Чөчөгөйү ытыйан дагда (күөрчэх) оҥор. ☉ Взбивать сливки мутовкой
[Эмээхсин:] Хобороос, оҕобор дагдалаан биэр, үрүҥ аһыттан аһаан бардын. А. Софронов

1) рыхлить; 2) поднимать, вздымать; быылы кебут= поднять пыль; 3) взбивать; бэриинэни көбүт = взбить перину; 4) перен. неодобр, ворошить, поднимать (старее, забытое).

туохт. Туох эмэ көпсөркөйү, чэпчэкини (холобур, оту, муоҕу) үллэҥнэт, бурҕаҥнат. ☉ Взбивать, ворошить что-л. рыхлое, легковесное, пушистое
«Сөксөҥнөтүмэҥ», — диэн этэр, ааттаһардыы туттар. И. Федосеев

туохт.
1. Үрүт үөһэ үлтү ытый, оргут. ☉ Взбивать энергично, вспенить (напр., воду)
[Борохуот] Эрдиитин тарбаҕа кимиэллээн, Долгуну быһыта кырбаата. С. Васильев
2. көсп. Кимиэллээхтик, утарсар бокуой биэрбэккэ саҥар. ☉ Заболтать, говорить, не давая возможности возразить. Үлтү кимиэллээн, кими да сүгүн саҥардыбата

туохт. Күөрчэхтэ ытый. ☉ Взбивать сливки, делать керчэх
Саха ыала хайаан да Күөрчэҕи сиир астына, Ийэм муос ытыгынан Күөрчэхтиирэ сарсыарда. И. Гоголев
Биирдэ ийэм күөрчэхтээтэ Кыһын, тымныы күн этэ. Тэриэлкэҕэ кута-кута Тоҥороору таһаартаата. «ХС»
Ыалтан үүт атыылаһан, бэйэлэрэ күөрчэхтииллэр. «Чолбон»

I 1) соблазнять, завлекать кого-л., кружить голову кому-л.; 2) отвлекать, сбивать с толку; 3) диал. стягивать, затягивать, зашивать (напр. дыру на одежде, вместо того, чтобы поставить заплату) # талаҕынан иирт = сплести что-л. из ивовых прутьев.
II взбивать (сливки, сметану).

I
туохт.
1. Ханнык эрэ сири тула өттүн уунан төгүрүт. ☉ Окружить со всех сторон водой какой-л. участок земли. Бөлүүн эмискэ кэлбит уу кэбиһиилээх оту арыылаабыт
□ Оттон санаан көрүҥ эрэ — Аммабыт саас кими арыылаабытын, кими хатыһан туран «хатаҕалаабытын». С. Федотов
2. Тугу эмэ ситэри бүтэрбэккэ арыы курдук ордор (хол., от охсуутугар, бааһына хорутуутугар). ☉ Оставлять нетронутым, островком (напр., при косьбе, пахоте)
Ходуһаҕа хаалларбыт хотуурбун ылан, икки гааттан ордук кэриҥэ сири арыылаан кэбистим. Ф. Софронов
Саабыска түргэн, Уйбаан баран иһэрин арыылаан кэбистэ. Хотуура сыыбырҕаан, Кыыс Хотуҥҥа субу утары кэлэн истэ. А. Сыромятникова
[Саха оҕонньотторо] Ол кыракый солооһуннарыгар, Оруу-түөрэ сатаан баран аккаастаан, Улахан хара төҥүргэстэри Тумнан, арыылаан ааһаллара. С. Васильев
II
туохт.
1. Арыыны сыбаа (хол., килиэпкэ). ☉ Намазывать масло (напр., на хлеб). Уол килиэби халыҥнык арыылаата
□ Үрдүгэр кыракыра арыылаан, Өлүү-өлүү уурталыыр. С. Васильев
Кини [Мэкчэ] үҥүү угуттан тарбаҕым халтарыйыа диэн, арыылаамаары, кэргэнэ Мукуча быһан биэрбит этин ытыһын көхсүгэр уурдаран ылан сиирэ. Далан
2. Сүөгэйи иирдэн арыыта астаа. ☉ Взбивать масло (из сметаны)
Ийэтэ эрэйдээх Эдэр ынаҕын этэттээн, Аҕам ынаҕын арыылаан Куоратчыт киһиэхэ кутунан Саҥа ырбаахылаан сарахачытта, Даба баккылаан тарахачытта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бургунаһын сүөгэйин мунньан, Хобороос аан маҥнай арыы арыылаата. И. Гоголев
3. эргэр. Кымыска, аһыйбыт үүккэ арыыта кут, ук. ☉ Положить или наливать масло в кумыс, кислое молоко
Аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар, Аҕыс сиэллээх кэриэн ымыйаны Араҕас арыынан Адаарыччы-будаарыччы арыылааҥҥыт, Айахта тутуҥ! Ньургун Боотур
[Аҕам дьахтар киһикэм] Үгүйүк чороон иһитин Ньолҕооруччу умунуохтаан, Тооромостуур арыылаан Тоһуйа тутан кэбиспит. С. Зверев
Анды сымыытын курдук Аллыр-баллыр арыылаан, Кырылыы көөнньүбүт Кыдьымахтаах кымыһы [куттулар]. П. Ойуунускай

I
туохт.
1. Таба суолтан туоратан бутуй, булкуй. ☉ Вводить в заблуждение, сбивать с толку, запутывать
[Ньукулай:] Арай мин сонунум диэн аҕам оҕонньор миигин үҥэн нэһилиэги иирдэн эрэр, бүгүн дьүүллүүр күннэрэ. А. Софронов
Онуоха эбии тойоно иирдэн кэбиһэн, көрүөҕүн да көрдөрбөт, саныаҕын да санаппат буоллаҕа үһү. Н. Заболоцкай. Холкуос тойотторун иирдэҥҥин холкуоһу үрэйтэрэргэр тиийбит үһүгүн. А. Федоров
2. сөбүлээб. Бэйэҕин сөбүлэтэн, таптатан, кими эмэ сиэри-майгыны кэһэргэ угуй. ☉ Влюбить в себя кого-л., соблазнять, вскружить, морочить голову кому-л.
Арай биирдэ, Быстахов эдэр кыыһы иирдибит диэн сурах институт иһигэр өрө үллэ түспүтэ. Н. Лугинов
Ыал олоҕун алдьатарга тиийдэ, кэргэннээх киһини иирдэн эрэр. М. Попов
Ол үөннээх иирпитин, эрбин былдьаан эрэрин ордугун собус-соруйан мин хааммын хамсатан, эйигин аны мунньах аайы хайгыырыгар күөмэйэ бүтэр буолбат дуо? Дьүөгэ Ааныстыырап
II
туохт. Сүөгэйи күүгэннириэр, хойдуор диэри ытыгынан булкуй (арыы оҥороору). ☉ Взбивать масло из сливок или сметаны
Биир сарсыарда туран, Таал-Таал эмээхсин икки ынаҕын сүөгэйин долбууруттан ылан, иирдэн талыгырата олордо. Саха фольк. Кэл, сүөгэйгин аҕалан иирт, тымныйан хаалыа. А. Софронов
Ити икки ардыгар ийэм сүөгэйин иирдэн бүтэрдэ. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Убаҕас тугу эмэ (хол., чөчөгөйү, кымыһы) хойуннараары, ытыгынан күүскэ эргичиҥнэтэн булкуй. ☉ Круговыми движениями сбивать что-л. (напр., сливки, кумыс) мутовкой
Ыстапааһа чорооҥҥо кымыһы сүөгэйдээн ытыйан, Ньукууска аҕалан биэрдэ. Күндэ
Өрүүнэ оһох хаҥас сыҥааҕар көбүөр ытыйа турар. Н. Түгүнүүрэп
Маарыйа эмээхсин хаҥас остуолга хатыҥ ытыгынан күөрчэх ытыйан күрдьүгүнэтэр. С. Маисов
2. Тугу эмэ өрө сөрөөн таһаар, салгыны күөрчэхтии эргит, үөһэ өрүкүт (силлиэни, буурҕаны, холоругу этэргэ). ☉ Закрутить, закружить, взвихривать, поднять клубами что-л. (о ветре, пурге)
Сотору-сотору аарыма холоруктар маһы-оту сөрөөн, өрө ытыйан суугунаан аастылар. Н. Якутскай
Ол холорук уу түгэҕиттэн балыктары ытыйан таһааран, кумахха бырахпыта. Т. Сметанин
Бөртөлүөт көй салгыны күөрчэхтии ытыйан, көтөн күпсүйэн иһэр. «Чолбон»
3. кэпс. Тугу эмэ өрө-таҥнары ыскайдаа, ыһан, бурайан кэбис, үлтү сүргэй. ☉ Приводить в беспорядок, разбрасывать что-л. Саллааттар дьиэ тээбиринин барытын үлтү ытыйан көрөллөр. В. Протодьяконов
Дьиэбитин дьэҥдьийэн үлтү сүргэйдилэр, өрө-таҥнары ытыйдылар. И. Федосеев
Биэчэргэ бэлэмнэнии түбүгэ, таҥныы-симэнии, оҥостуу-хомунуу хос иһин ытыйан кэбиһэр. П. Аввакумов
4. көсп. Үлтү булкуй, бутуйан-ыһан кэбис (хол., өйү-санааны, нус-хас олоҕу). ☉ Взбудоражить, взбаламутить (напр., сознание, спокойную жизнь)
Албынкөлдьүн дьахтар тыла-өһө Ньургуйаана өйүн-санаатын өрө ытыйан тумаҥҥа муннарда, бутуллан хаалла. У. Ойуур
Өйдөөх да киһи өйүн сыыһын ытыйыах үлүгэрэ биһигини тулалыыр дии. Венера
Тоҕо Витя мин уу долгураҥ олохпун үлтү ытыйда? ДС ААА
ср. эвенк. итык-ми ‘взбивать, смешивать (мутовкой)’

туохт.
1. Сахсатан биэр, көпсөркөй гын (туох эмэ чиҥи — үксүн буору). ☉ Рыхлить, разрыхлять, делать неплотным (напр., почву)
Уу кутара, сыыс от ыраастыыра, буор көбүтэрэ. И. Федосеев
Ото саҥа бытыгырыырын кытта, эрээттэр икки ардыларынааҕы буору көбүтэллэр. КВА Б
2. Тугу эмэ (хол., быылы) хамсатан өрүкүт, өрө көтүт. ☉ Поднимать, взметать, вздымать вверх (напр., пыль)
Быылы көбүттэ. — Кураанах уһаат тиҥкинээн-таҥкынаан, Көстөөх сиртэн көҕөнү көтүтэн, Көппөҕү көбүтэн, Суол дьонун соһутан, суостаах сурахтанан, Сулукучуйан истэ. В. Чиряев
Аҥыр бадарааны көбүтэр. Р. Кулаковскай
3. Оргууй охсуолаан, өрүтэ тутан, көпсөтөн, сымнатан биэр (хол., сыттыгы). ☉ Легкими ударами взбивать, делать мягким, пышным (напр., подушку)
Эн турар буоларыҥ мин таспар, Тайанар этиҥ мин кырабааппар, Сыттанар сыттыкпын көбүтэриҥ, Саптынар суорҕаммын көннөрөрүҥ. Л. Попов
Хаҥас диэкиттэн утуйар бэриинэтин аҕалан, уҥа ороҥҥо көбүтэн тэлгэттэ. Күндэ
«Айаа-айа!» — диэтэ уонна оронугар саппырдаан тиийэн, сыттыгын көбүтэ түһээт, улаҕа диэки хайыһан сытта. П. Аввакумов
4. көсп. Күөдьүт, күүһүрт (туох эмэ умуллан, умнуллан, мөлтөөн эрэри). ☉ Разжигать, усиливать (что-л. остывающее, гаснущее, потаенное)
Өһөн эрэр чоҕу көбүттэ уонна күөттээн эрэр курдук үрэн сирилэппитинэн барда. Р. Кулаковскай
Саха топонимикатыгар Томскай учуонайа К.Ф. Гриценко кандидатскай диссертацияны көмүскээн, олохтоох ааптардар интэриэстэрин өссө ордук көбүттэ. Багдарыын Сүлбэ
Саһыарбыт тапталбын көбүтэн Ыраахтан суруйа сатыырым, Эстибит эрэлбин көҕүтэн Илэ да, түүлбэр да саныырым. Дьуон Дьаҥылы
5. көсп. Көҕүт, төрүттээ, үөскэт. ☉ Вызвать, возбудить, породить
Кокцидиоз диэн биир килиэккэлээх микроорганизм көбүтэр ыарыыта. ДьСИи
Айылҕаҕа анаммыт сүрэҕи-быары сайан киирэр дьоҕус лоскуйдар сырдык иэйиини, дириҥ чувствоны көбүтэллэринэн ордук тиийимтиэлэр. ФЕВ УТУ
Идиэйэтигэр муҥура суох бэриммитэ бэрдинэн бэйэтигэр ытыктабылы киһиэхэ көбүтэр. Л. Толстой (тылб.)
6. көсп., сөбүлээб. Урут буолбуту, умнуллубуту эмиэ хат сөргүтэн, эргитэн таһаар. ☉ Ворошить, вновь поднимать старое, забытое
Холкуоһу куорҕаллаан, холкуос үбүн ыһан, дьон бөҕөнү сэрии саҕана аччыктаппыт, сутаппыт киһи. Оннук киһини көбүтэргэ ким эһигини киктэ? Далан
Онон былырыын көрүллүбүт барадабыастар дьыалаларын, быһаарыллыбытын быһыытынан, хат көбүтэр наадата суох. «ХС»
Кэлэн хас да хонон баран, Дубровскай дьыаланы көбүтэн көрүөн баҕарбыта. А. Пушкин (тылб.)
◊ Көбүтэр мас булт. — муҥха ийэтигэр баайыллар обургу хаптаһын, лоппунуок. ☉ Большой деревянный поплавок, прикрепляемый к верхней части мотни невода.