пронзительно кричать, вскрикивать; визжать.

("й" носовой) 1) визжать; ыт ыйылаата завизжала собака; 2) свистеть; буулдьалар ыйылыыллар свистят пули.

туохт. Муннугунан чуолкайа суохтук саҥар, хоҥсуолаа. ☉ Говорить невнятно в нос, гнусавить.
ср. монг. ганших ‘визжать (о собаке)’

туохт. Уһуннук, тохтообокко часкый. ☉ Пронзительно и долго вопить, визжать
Эһэни көрсөн, Өлүөскэ часкыытаат, төттөрү ыстанна. Н. Габышев
Кыылым часкыытыычаскыытыы субу сүүрэн күөдэллэхтэнэн иһэр. Хомус
«Ок-сиэ, часкыытаан түһэн, сүрдээх киһигин, доҕоор», — диэтэ [дьахтар]. СҮК

тыаһы үт. туохт. Наһаа хатаннык хаһыытаа, кылан. ☉ Пронзительно кричать, вскрикивать; визжать, вопить
Айыы Куо часкыйбытынан дүҥүргэ умса кэлэн түспүт. П. Ойуунускай
Уол часкыйбытыттан өмүттүбүт Дьэкиим, киһи эрэ буоллар, …… аллара төҥкөйөн көрдө. Н. Заболоцкай
Хагдаҥ эһэ сүүнэ үлүгэрдик часкыйбыта. Н. Абыйчанин
ср. калм. цашки ‘свистеть, шипеть; щебетать, чирикать’

туохт. Олус улахан хатан үһүүрэр курдук тыаһы таһаар биитэр оннук саҥар. ☉ Издавать громкий, режущий слух, пронзительный звук или говорить таким голосом
«Эн аҕыластаан кэлэн итии салгыны хамсатан хаспахпын суулларбыт эбиккин дии! Киэр буол!» — киһи куйахата күүрүөх чускуйда. Куорсуннаах. Тэҥн. чыскый
ср. бур. сашха ‘визжать’

тыаһы үт. туохт. Ибигирэс хатан тыаһы таһаар (хол., төлөпүөн туһунан этэргэ). ☉ Издавать дрожащий, вибрирующий звон, звенеть; трещать (напр., о телефоне)
Бөтөс Тэппэйдиин тэлэбиисэр көрө олордохторуна, киирэр аан звонога тырылаабыта. Далан
Уу чуумпуга эмискэ төлөпүөн тыаһа өрө тырылыы түстэ. Н. Лугинов
Төлөпүөн эмиэ тырылыы түстэ. Ыл, тукаам, буой, тырылаан хааллаҕай! М. Доҕордуурап
ср. тув. тырыла ‘вибрировать, производить вибрирующий звук’, кирг. тырылда ‘трещать’, хак. сырла ‘ржать (о жеребёнке); визжать (о ребёнке)’, тырла ‘жужжать (о насекомых); гудеть (о машине)’

1. тыаһы үт. туохт. Биир күдьүс, тохтоло суох, уһуннук «чаррр» диэн эрэр курдук тыаһы таһаар (хол., чычаас сиринэн сүүрүгүрэр уу тыаһын этэргэ). ☉ Производить монотонный шум быстрым течением, журчать (напр., о воде, мелкой речке, ручье)
   Чуумпуну үргүтэн, эймэтэн, Усталлар үрэхтэр чарылыы. И. Федосеев
   Таас үрэх чарылыыр куланнаах Сүүрүгүн батыһа көрөрбүт. И. Эртюков
   Үрүҥ сап курдук өрүү сыыйан Үүт ыаҕаска чарылыыр. И. Чаҕылҕан
2. көсп. Синньигэс куоласкынан тохтоло суох саҥар, хаһыытаа. ☉ Кричать тонким голосом. Кукаакы чарылыыр
   ср. монг. чарлах ‘кричать, орать; визжать, реветь’

туохт. Өлөр саҥаҕын таһааран хаһыытаа, кылан, ытаа (киһини этэргэ), орулаа (сүөһүнү, кыылы этэргэ). ☉ С отчаянием кричать, вопить (о человеке), реветь (о животном)
Григорий дьонуттан арахсымаары, дьиэтиттэн барымаары …… аан боруогуттан тэбинэтэбинэ сарылаабыта. А. Бэрияк
Эһэ туох да буолбатах, киһибэр ойдо, киһим эһэ тиийэ илигиттэн сарылаабытынан охтон түстэ. Т. Сметанин
Моойтоон [ыт] эрэйдээх сарылаабытынан аллара диэки күөлэһийдэ, онтон абыратаары иччилэрин диэки ойдо. Е. Макаров
Бу ыарыы улаханнык баалаатаҕына, сибиинньэлэр …… мэйиилэригэр оҕустараллар, охтон түһэ-түһэ сарылыыллар. МВИ ССАР
ср. др.-тюрк. чарла, туркм. чырламак ‘сильно, громко плакать’, монг. чарлах ‘кричать, орать; визжать, реветь’, перс. зар ‘плачущий’

туохт.
1. Сүр чуордук ыраахха диэри чуолкайдык иһиллэр гына эт, саҥар (үксүгэр кэҕэ этэрин туһунан). ☉ Издавать громкий, звонкий крик так, чтобы разнеслось и было слышно далеко (обычно о кукушке)
Тыа иһигэр өрүһүспүт курдук, мэктиэтигэр кэлэҕэйдээн ыла-ыла, кэҕэ этэн чоргуйар. Л. Попов
Алааһым уҥуор Маҥнайгы кэҕэ чоргуйара. Оччоҕо доҕорум саҥатын истибиттии үөрэрим. И. Гоголев
Кэрэ дьүһүннээх кэҕэ кыылым киэһэлэри, сарсыардалары этэн чоргуйар буоллаҕа. «Чолбон»
2. Чуор хатан куоласкынан күүрээннээхтик саҥар. ☉ Говорить высоким звонким голосом вдохновенно или возбужденно
[Күкүр Уус:] Аны эйиэхэ олоҥхолоон чоргуйа олорууһукпун дии. Суорун Омоллоон
Көрүдүөргэ остуорас эмээхсин саҥата соһумардык чоргуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
«Сөпкө этэр!» — оҕонньор чуор саҥата чоргуйа түстэ. «ХС»
ср. эвенк. чорги-ми ‘журчать, шуршать’, монг. чорги ‘петь, кричать’, коми чиргыны ‘визжать, кричать резким, пронзительным голосом’