нареч. вниз; внизу; аллара түс = спускаться вниз; аллара тур = стоять внизу; аллараттан снизу; алларанан понизу; низом.

находящийся внизу, нижний; алларааҥы куулу таһаар достань нижний мешок; ср. аллараа .

1) стлаться, расстилаться, тянуться; алларанан түптэ буруота налыйар внизу тянется дым от дымокура; налыйбыт уһун платье очень длинное платье; 2) перен. ходить, двигаться тихо, плавно; хааман налый= идти шагом, не торопясь.

нареч. 1. (с нижней стороны, с изнанки) анныгар, алын өттүттэн, ис өттүттэн; 2. (внизу) аллара, алын өттүгэр; 3. (по направлению к верху) аллараттан; 4. (со стороны масс) аллараттан; критика снизу аллараттан критика; # смотреть на кого-л. снизу вверх ытыктаан сыһыаннас; снизу доверху аллараттан үөһээҥэ диэри.

сыһ. Сир диэки өттүгэр; намыһах өттүгэр. ☉ Вниз; внизу. Аллара тур. Аллара түс. Аллара көр
□ Күнүн көрөр
Көрбүтэ, күнэ үөһэ тахсыбатах, өссө аллара түспүт. Суорун Омоллоон
Кини илиитин-атаҕын босхо ыытан, төбөтүн улам аллара куоҕатан, бэйэтэ бүтүннүү аллара диэки сыҕаллан истэ. Амма Аччыгыйа
Күөрэгэй барахсан тугу гынаахтыай? Үөһэ көтүөн кыната суох, аллара тимириэн уһуга суох. Т. Сметанин

даҕ. Туох эмэ аллараа өттүнээҕи. ☉ Находящийся внизу, нижний
Андаҕайабын Алларааҥҥы адьарай амырыыннаахтарынан, Ымыылаах аан дойду ыраас ытыга туох баарынан. Өксөкүлээх Өлөксөй
Алларааҥҥы улахан мутук, соһуйбут курдук, сүгэн турар көһөҥө хаарын мүччү тутан кэбиһэн баран, күөгэс гына хамнаан ылла. Амма Аччыгыйа
Үөһээҥҥи даҕаны Өҥөйөн түспүтүн көрбөтөхпүт, Алларааҥҥы даҕаны Көбөн күөрэйбитин истибэтэхпит. П. Тобуруокап

дьүһ. туохт. Ыраах аллара диэки дириҥник сытар буол (туох эмэ төгүрүйэн көстөрү — хол., күөлү этэргэ). ☉ Находиться, располагаться глубоко внизу (о чём-л. округлой формы, напр., об озере)
Куоҕастаах — Күндүл алын өттүгэр, чабычах түгэҕин курдук дьөлө чоҥоруйа сытар эмиэ сүрдээх дириҥ уонна балай эмэ улахан тыымпы. Күннүк Уурастыырап

сов. 1. (лечь надолго) сыт, сытын; медведь залёг в берлоге эһэ арҕаҕар сыппыт; залечь спать утуйаары сыт; 2. (притаиться) саһан сыт; разведчики залегли в кустах разведчиктар ыарҕа быыһыгар саһан сыттылар; 3. геол. сыт, баар буол; руда залегла здесь неглубоко руда манна чычаастык сыппыт; 4. перен. (расположиться внизу) тэлгэн, тэлгэнэ сыт; город залёг в котловине куорат хотоолго тэлгэнэ сытар; 5. перен. (глубоко запечатлеться) иҥэн хаал; 6. (о морщинах и т. п.) сурулун, мыччыһын.

1) лежать; ложиться; ороҥҥо сыт = лечь на кровать; кинигэ остуолга сытар книга лежит на столё; ыарыһах өйө суох сытар больной лежит без памяти; утуйаары сыттылар они легли спать; 2) быть, находиться; хаайыыга сыт = находиться в заключении; отууга сыт= находиться в шалаше; 3) перен. простираться; анныбытыгар күөх тыа тэнийэ сытар внизу простирается зелёный лес; 4) в сочет. с деепр. на =а. основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает продолжающееся действие: ааҕа сыт = продолжать читать; истэ сыт = слушать всё время; кэпсэтэ сыт = разговаривать беспрерывно; мин эппиппин этэ сытыам я буду говорить то, что сказал раньше.

I
ымыы диэн курдук
Толбон көмүс дуй буолан Окко-маска түспүтэ, Көччүйэр дуолун булан, Көлүөс үөһэ көппүтэ. Күннүк Уурастыырап
Харыйа Көмүс хаар төбөтүгэр Күнүм мэлдьи оонньуур. Күөх куйаар лабаатыгар Көлүөс мустан ыллыыр. Таллан Бүрэ. Ырыа чыычаахтартан уобараска литератураҕа күөрэгэй ордук үгүстүк киирэр. Кини кэнниттэн — туллук, татыйык, көлүөс уо. д. а. КНЗ СПДьНь
◊ Көлүөс балык түөлбэ. — Саха сирин хотугу оройуоннарын күөллэригэр үөскүүр горбушаҕа маарынныыр кыһыл эттээх балык. ☉ Рыба семейства лососевых, похожая на горбушу, обитающая только в северных озерах Якутии
Онуоха күөл быраҥааттатын, кыһыл эттээх көлүөс балыгы, тылга ууллар күөл чыырын эбэн кэбиһиэҕиҥ. Баһаам аһылык буолбат дуо? С. Тумат
русск. клёст
II
даҕ. Аллараа өттүнэн кэҥээн түһэр (үксүн бүрүүкэ, былааччыйа). ☉ Расширенный книзу, с широким раструбом внизу (брюки, юбка)
Көлүөс бүрүүкэ. — Даарыйа эмээхсин, дьарыйа үөрэммит куолаһынан күө-дьаа саҥарасаҥара, көлүөс ырбаахыта күөлбэриҥнээн үгэххэ киирдэ. Айталын
русск. клёш