прям., перен. водоворот; уу бурулҕана водоворот; олох бурулҕана водоворот жизненных событий; ср. буруук .

водоворот, быстрина; буруукка эриттэрбит его закрутило в водовороте; ср. бурулҕан .

образовывать воронку (при водовороте).

ж. 1. (водоворот) бурулҕан, чүөмпэ; ^ 2. (морская бездна) дириҥ далай; 3. (провал в болоте) оборчо; # ввергнуть в пучину бедствий алдьархай айаҕар анньан биэр.

аат. Өрүс, үрэх сүүрүгэ биир сиргэ эриллэ, эргийэ турар сирэ. ☉ Водоворот
Сүүрүк хоту өр гынан тиийиэҥ суоҕа. Аара кутталлаах бурууттар суохтар, мантан өрө бааллар. И. Гоголев

туохт. Биир сиргэ эриллэ, эргийэ тур (үрэх, өрүс сүүрүгүн туһ.). ☉ Кружиться на одном месте, образуя водоворот. Мууска сүһүөҕүн булуна сатыы турар киһини көрө-көрө, уу бурууттуур тыаһын истэ-истэ, Черскэй тугу да гыныан булбакка тэпсэҥнии турда. А. Алдан-Семенов (тылб.)

аат. Дохсун сүүрүктээх уу эргичийэ, ытылла сытар сирэ (хол., өрүскэ, үрэххэ). ☉ Водоворот
Үөһүнэн эргийэн харбаан тахсаары, Афоня, били ытылла, оргуйа сытар бурулҕаҥҥа тартаран, тула холоруктаан эргийбитинэн барда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Урут дириҥ аппа баар сиригэр улахан бурулҕан, уһаат айаҕын курдук аҥайан, халдьыгырыы, бурулуҥнуу сытара көһүннэ. А. Федоров. Чалым уу бастакы тымныыга Тааһыран чакыччы тоҥуоҕа, Бурулҕан ахсынньы да ыйга Бу мөхсө, будулла сытыаҕа. Айталын

1. аат.
2. Оргуйар уу курдук ытыллан өрө үллэн тахсыы, улахан дьалхаан, бурулҕан (үксүгэр уу ньуурун этэргэ). ☉ Бурление (воды); водоворот (на поверхности воды)
   Долгун дэбилгэнэ. 1941 сыл сааһыгар үлэхамнас, Суола үрэҕин дэбилгэнин курдук, өрө күүрбүт. С. Федотов
   Дьон, киһи силиитигэр киирэр тымныы ууну харса суох кэһэ сылдьан, хараабыл түгэҕиттэн өрө бирилиир дэбилгэни тохтото сатыыллар. А. Данилов
3. көсп. Сэргэхсийии, күүһүрүү, тэтимирии. ☉ Прилив, подъем сил и энергии, оживление
   [Өлүөнэ Муустаах муораҕа] Ол дойдуттан Туҥуй ыһыаҕын Тунаҕыттан тутуһан, Дэлэй ыһыаҕын Дэбилгэниттэн тииһинэн Илдьэ киирдим көрдүк. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Хаһан да сүтэримэ Санааҥ бардам дэбилгэнин. С. Данилов
   Оҕонньор туран тыыллаҥнаат, эмиэ муоратын диэки хаамта, аатырар Сочи күнүскү дэбилгэнэ уоскуйан эрэрэ. «ХС»
4. даҕ. суолт.
5. Дохсун сүүрүктээх, үлүскэннээх, ытылҕаннаах (уу ньуурун этэргэ). ☉ Бурливый, с сильным течением (о реке, ручье)
   Үс үөстээх, үллэр дэбилгэн уулаах Өлүөнэ өрүс, уҥуоргута биллибэт холорук ытыйбытын курдук төттөрү-таары чөмөрүйэ бурулуйбут. П. Ойуунускай
   Муора дэбилгэн баалын Баһыйар дуолан күүспүт, Өлгөм быйаҥы кэскиллии Сири-дойдуну симээтэ. А. Бэрияк
   Лена дэбилгэн уута итиччэ [былырыыҥҥы курдук] бырда быстыбытын кырдьаҕастар да өйдөөбөтөхтөрө буолуо. «ХС»
6. көсп. Үгүс барыылаах-кэлиилээх, дьалхааннаах, тэтимнээх. ☉ Оживленный, ускоренный, с высоким темпом
   Үгүс дэбилгэн куораттар Сир үрдүгэр үүннүлэр, Уонунан хаадыат хааннаахтар, Космоска көттүлэр. С. Данилов
   Ол кэнниттэн саҥа сайдыы, саҥа олох дэбилгэн долгунун кытааппыт, баараҕадыйбыт этинэн-хаанынан көрсүбүт кырдьаҕас көлүөнэ киһи олоҕо. В. Яковлев

аат.
1. Силлиэ, буурҕа, холорук тугу эмэ (хол., хаары) өрө сөрөөн, ытыйан таһаарыыта. ☉ Завихрение, круговерть чего-л. (напр., снега) при сильном ветре, в пургу
Бөрө ханна баара ол хаар ытылҕаныгар баһыйтаран көстүбэтэ. Н. Лугинов
Хаар-муус ытылҕана сорох сиргэ ый кэриҥэ сэллээбэтэ. А. Данилов
Силлиэ-буурҕа ытылҕанын тыаһа, муусука ньиргиэрэ — бу барыта испэктээк кырааскатын күүһүрдэр. «Кыым»
△ Уу эргичийэ-эргичийэ, сүүрүгүрэн ытылла сытар сирэ, бурулҕан. ☉ Водоворот
Күрүлгэҥҥэ киһи мэйиитэ эргийиэх ытылҕана эбит. Э. Соколов
Халаан уутун ытылҕана буруу гынан ытыйан, эрийэн күөл кытыытын мууһун көҥү дьөлөр. С. Маисов
2. көсп. Киһи олоҕун тосту-туора уларытар, өрө-таҥнары ытыйар көстүү. ☉ Круговорот событий, беспрерывное течение, изменение чего-л.
Сэрии уоттаах ытылҕанын ортотунан ааһан тыыннаах ордор манан суол буолбатах. Софр. Данилов
Дьылҕа араас ытылҕанын сиэрдээхтик уйбут аҕа саастаах үөлээннээҕин Бүөтүрү ытыктыыра өссө күүһүрдэ. Огдо
3. көсп. Өй-санаа, дууһа өрө күүрүүтэ, өрүкүйүүтэ. ☉ Коловращение идей, мыслей
Бу толкуйум ытылҕаныгар аармаар да бараары гынным, онон туох түмүккэ кэлэбин? Е. Неймохов
Хас биирдиибит сэрии туһунан арааһы ыатаран, санаа ытылҕаныгар ылларан, саҥата суох сөҥөн ылабыт. С. Маисов
Ардыгар киһи дьикти турукка, дууһа ураты уйан ытылҕаныгар киирэн тахсар түгэннэрдээх. Күрүлгэн