даҕ. Силиитин тулата уулаах, уу быыстаах. ☉ Водянистый (о костном мозге)
Улахан уҥуоҕа быдаҥы эрэ. ПЭК СЯЯ

уст. даба (хлопчатобумажная ткань синего цвета, распространённая среди якутов до революции); даба ырбаахы платье из дабы дабаны сууйбут уу курдук очень жидкий, водянистый (о супе); слабый, спитой (о чае).

I 1) имеющий воду, с... водой, =водный; водянистый; уулаах биэдэрэ ведро с водой; уулаах сир сырая местность; элбэх уулаах өрүс многоводная река; 2) беременная (обычно о самке домашних животных); уулаах ынах стельная корова; уулаах биэ жерёбая кобыла; 3) уст. имеющий примесь меди (о серебре, золоте); уулаах көмүс серебро с примесью меди # уулаах былыт дождевое облако; тяжёлая туча; уулаах отон брусника.
II сонный, сонливый; уулаах киһи сонливый человек; уулаах турбут он ещё сонный (не выспался); ср. уук.

I
дьүһ. туохт. Очоруттан-чочоруттан, тэҥэ суох ньуурдаах буолан көһүн. ☉ Иметь неровную поверхность
Үрэҕи былаһын тухары тартаран бурдук сирэ оҥостуммуттар. Билигин сопхуос эт-үүт хайысхатыгар киирэн, ол сонуоктар тиэтэллик быраҕаллыбыттар. Инньэ гынан тартарыллыбытынан быллыгыраһан сыталлар. Далан
II
даҕ.
1. Сүрэҕэ долгуйан, үөрэн, куттанан күүскэ, чаастатык тэбиэлиир. ☉ Быстро, учащенно бьющийся (о сердце)
Сүрэҕэ бып-быллыгырас. Кэргэним сүрэҕэ быллыгырас, төбөтө уокка баттаабыт курдук ипитии, сөп-сөп дириҥник тыыммахтыыр. С. Никифоров
2. Саас хаар анна ирэн уу буолбут, уутуйбут. ☉ Водянистый (о снеге, под слоем к-рого образовалась лужа). Хаар анна быллыгырас уу буолла. А. Федоров

даҕ., кэпс.
1. Уута олус элбэх, аһара убаҕас (ууга буспут аһы этэргэ). ☉ С большим количеством воды, очень жидкий, водянистый (напр., о каше)
[Балыыһаҕа] күнүһүн урут сирэр тэриэлкэ быһаҕаһа судураай мииммин сыбырҕатабын. Н. Габышев
Ыйга биирикки килиэби сиэтэххэ сүрдээх сонун кэпсээн оҥостоллоро, үксүн судураай хааһынан үссэнэн сылдьарга тиийиллэрэ. «ББ»
Интэринээт иитиллээччилэригэр хараҥа күннэр үүммүттэрэ, астара-үөллэрэ татымсыйан, уу судураай хааһыларын да күҥҥэ биирдэ сиир буолан барбыттара. Кустук
2. көсп. Биир тэҥэ суох олохтоох, буккул-тэккил; албын-көлдьүн буолбут (киһи). ☉ Непутёвый, запутавшийся; нечестный (о человеке)
Кини хара албын, судураай киһи эбит. С. Никифоров
Биһиги сахалар биир олоххо олорор, оччо судураайа суох көнө, көрсүө дьоммут. «ХС»
Сорох дьыл сүүйэн, сорох дьыл сүүйтэрэн киирэр судураай киһи. «ХС»

1. даҕ.
2. Аһара чычаас, чалыар (уу). ☉ Небольшой по глубине, мелкий (о воде)
   Таптыыгын дуу чалбах Чалым-чулум уутун. С. Данилов
   Оттор быыстарынан чалбах курдук тэйиччи чалым-чулум уулар сыталлар. В. Гольдеров
   Иннибитигэр дулҕа быыһыгар чалым-чулум уулары көрөн, испэр мыына санаабытым. И. Сосин
3. Уута элбэх, олус убаҕас (хол., хааһыны этэргэ). ☉ Жидкий, водянистый (напр., о каше)
   Аһаталларыгар биэрэр быһыы хара килиэби кытта чалым-чулум хааһы дуома. Е. Неймохов
4. сыһ. суолт. Чалымныыр тыастаахтык. ☉ Издавая слабый плеск
   [Чупчуруйдаан ол онно] Чомполонон сордонно, Чалым-чулум ойуолаата. Эллэй
   Кыыс Ньукулай кэнниттэн саппай уобуста, талахтары быыстарынан маардары чалым-чулум кэһэн бардылар. Е. Неймохов
   Чалбах таҕыста, Чалым-чулум уһунна. ДВ О

эргэр.
1. аат. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай таҥас (үксүгэр халлаан күөҕэ өҥнөөх - өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ ордук тэнийбит). ☉ Грубая хлопчатобумажная ткань, похожая на бязь, чаще синего цвета, даба ' (распространенная в дореволюционное время)
[Сайсары:] Оҕобор биир тараахта уонна үс арсыын дабата. Суорун Омоллоон
Кинээс оронун улаҕатыттан биэс арсыын дабаны ылан уунна. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай матырыйаалтан тигиллибит (таҥас). ☉ Сшитый из дабы, да 'бовый (об одежде)
Эмээхсин даба ырбаахытын тиэтэллээхтик кэтэн сарымтахтанна. Амма Аччыгыйа
Кини билигин күөх даба ырбаахылаах, ынах олооччулаах. Л. Попов
Нэкээ оҕонньор ураһатын иһиттэн эргэ даба халааты таһаарбыта. Н. Якутскай
◊ Дабаны сууйбут уу курдук - наһаа убаҕас, уутуҥу, болоорхой, амтана барбатах (миин, чэй). ☉ Жидкий, водянистый, безвкусный (о супе), плохо заваренный, слабый (о чае).
русск. сиб. даба 'китайская бумажная ткань'

1. даҕ.
2. Хойуу буолбатах, уутуҥу (хол., суорат, миин). ☉ Жидкий
   Ситэ хойдо илик сып-сылаас убаҕас көбүөр икки дьабадьытынан сынньылыйда. Софр. Данилов
   Убаҕас аһылык, көөнньөрбө оҥорор кормо-сыахтар оҥоһуллаллар. СДК
   Кэргэнэ кыһана сатыыр, сарсыарда аайы убаҕас хааһы буһаран сиэтэр, ол туһалаах диир. К. Симонов (тылб.)
3. Хойуута суох, сүөгэйэ аҕыйах (үүт). ☉ Нежирный, с низким содержанием жира, жидкий (о молоке)
   Уопуттаах сылгыһыт кэпсииринэн, эдэр биэ үүтэ аҕыйах, убаҕас. ДВР САЗС
   △ Амтана суох, амтан киирэ илик, сымсах. ☉ Содержащий излишнюю влагу, водянистый; некрепкий, ненасыщенный, жидкий
   [Сынаҕы Баай:] Кырдьаҕас бөрө! Собулҕа эккинэн, Убаҕас кымыскынан мэҥиэлээн, Биһигини үөҕээри, кырбаары Соруйан ыҥырбыт эбиккин. И. Гоголев
   Егоровна убаҕас диэн Чэйбин кыратык сирдэ, «Килиэпкин бытарытан Быһыма», — диэн үөрэттэ. Т. Сметанин
   Иһим иһигэр эрдэххиттэн — Убаҕас бутугаһынан угуттаабытым, Иҥиир этинэн эрчийбитим. С. Васильев
4. Сыата-арыыта суох, көпсөркөй, барбат мииннээх, амтана суох (хол., көтөх эт, балык туһунан) ☉ Не имеющий вкуса, нежирный, постный (о костлявой рыбе, постном мясе). Убаҕас эттээх балык.
   □ Эккит-арыыгыт убаҕаһыттан Эчикийэ ис ыарыы буоллум. П. Ойуунускай
5. Хойуута суох, чэпчэки, көтүмтүө (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Негустой, неплотный, легко рассеивающийся, жидкий (напр., о тумане, дыме)
   Арай, тыаны үрдүнэн өрө дьурулаан тахсыбыт убаҕас буруо өргө диэри көстө турда. Амма Аччыгыйа
   Күөл үрдүнэн чэпчэки буруоҕа холоонноох убаҕас туман көтөн эрэр. У. Нуолур
6. Ситэ кытаата илик, чиҥэ суох; көпсөркөй. ☉ Рыхлый, «жидкий» (о теле, мышцах)
   Кини Уһун курааннарга Убаҕас куҥнаннар даҕаны, …… Элгээн, иэримэ дьиэлэнэн испитэ, Үрэх хочолорунан Үксээн, үөр сүөһүлэнэн барбыта. С. Васильев
   Баҕар, Оҕолообут оҕом Уйан киэптэммит, Убаҕас Уу ньулдьаҕай эттэммит, Кырдьар-хаалар Кыһалҕалаах күммэр Өйүүр Үрүҥ көмүс үҥүү буолуо суох диэн, Хотун ийэ Хомойон Хорҕолдьун хараҕын уутун Хороммута буолуо. С. Васильев
7. Быыһа суох элбэх, хойуу буолбатах, сэдэх, чачархай (хол., тыа, баттах туһунан). ☉ Редкий, не часто расположенный (напр., о растительности)
   Сотору кини [Витя] убаҕас тыа, аппа, быллаар быыстаах сирдэринэн киирэн, хаамарын түргэтэтэн биэрдэ. Н. Заболоцкай
   «Хата бу сөп этии», — Семён Табунанов диэн кырдьаҕас оҕонньор сөбүлэһэн убаҕас бытыгын убахтаата. М. Доҕордуурап
   Туллукчаана туруоруллубут бугуллары кэриччи көрдө. Бугуллар убаҕастара. «ХС»
8. Аҕыйах, хам-түм көстөр буолар, сэдэхтик хатыланар. ☉ Повторяющийся, появляющийся через большие промежутки времени, редкий, немногочисленный
   Тэйэ соҕус мантан пиэрмэ, Кэлии-барыы убаҕас. Баал Хабырыыс
   [Сүөдэр] булт убаҕаһыгар тэптэрэн, хас да сыл сааламмакка, бултаабакка сылдьыбыта. КН ТДь
9. аат суолт.
10. Кытаанах буолбатах, иһиккэ куттахха иһит киэбин ылынар уутуҥу туох эмэ. ☉ Жидкость
    Көҕөрүмтүйэ, кытарымтыйа көстөр убаҕастаах дьоҕус аампыланы туппутунан өр да өр олордум. Г. Угаров
    [Хааны] өһөҕө сөҥмүтүн кэннэ, дьалкыппакка эрэ, сэрэнэн убаҕаһын баһан ылан атын иһиккэ кутуллар. Ону субай диэн ааттыыллар. Дьиэ к. Тиит хатырыгын бытарытан баран оргуттахха, чэй курдук өҥнөөх убаҕас буолар. НБФ-МУу СОБ
11. харыс. т. Киһи-сүөһү бүөрэ оҥорон таһаарара, иик. ☉ Моча
    «Тоойуом, Миичикэ хараҕа ыалдьан сабылынна. Эмп гыныах этэ, манна ииктээ эрэ», — диир. Аккаастаһабын да, ол убаҕас убайбын Миичикэни харахтыах тустаах үһү. Р. Кулаковскай
    Үчүгэй хаба ортотуттан ону-маны туойан бардыҥ. Эргэ тахсан оҕо убаҕаһыгар миккиллиэххин ыксаабыт буоллаххына, кубул-дьибил буолбакка көнөтүнэн эт. Э. Соколов
    [Харытыаналаах Хаппытыан] хааннарын, силлэрин, хойууларын, убаҕастарын анаалыска туттардылар. Б ЭБ
    ♦ Убаҕас мэйии (мэйиилээх) (кэпс.) — улаханы кыайан өйдөөбөт, сыппах өйдөөх. ☉ Недостаточно сообразительный, неумный, глуповатый (букв.: жидкие мозги)
    [Өргөстөй:] Умуннахпына убаҕас мэйиим былыык бадарааҥҥа Тордуйалаах тардыы, тохтон хааллын! И. Гоголев
    Эбэтэр уораан тымныы кыһарыйыан Убаҕас мэйиитэ сэрэйбэккэ Акаарытыгар былдьаттарбыт Аҥала сордоох эбит дуу? [Кыстыы хаалбыт тураах]. В. Гольдеров
    Мин, убаҕас мэйиилээх бэдик, ол күндү баайы умнантэмнэн, от-мас төрдүн ахсын ыһыталаан кэбиспиппин. Ф. Постников
    Хойуутугар бөппүт, убаҕаһыгар чачайбыт көр бөт II. Хойууларыгар бөтөннөр, убаҕастарыгар чачайаннар олоҥхо саха киһи төрдө буолан олорбуттар үһү. Саха фольк. Хойуугар бөтөҥҥүн, убаҕаскар чачайаҥҥын, баайгар бардамнааҥҥын, Сыллай түөкүн, киһиттэн чиэски тылламмыккын, урааҥхайтан утары майгыннаммыккын! Амма Аччыгыйа. Хойуутугар быһахтаммыт, убаҕаһыгар хамыйахтаммыт — хамыйах салааччы, ньылаҥнаан аһааччы буол. ☉ Стать прихлебателем у кого-л. (букв.: схватиться за нож на твёрдое, схватиться за ложку на жидкое [на пищу])
    Ол усталаах туоратын тухары Урааҥхайдар биһиги — Омук-өһүк Убаҕаһыгар хамыйахтамматахпыт! Хол дойду Хойуутугар быһахтамматахпыт! С. Васильев
    ср. чув. шевек ‘жидкий’

1. аат.
2. Саас хаар ууллуута тахсар уу. ☉ Превращение снега в воду во время весенней оттепели
   Сайын уу-хаар тардыыта, Харатаайап кулуба Бүлүү куоратыгар ыҥыыр атынан киирэн тахсар. Н. Якутскай
   Саас уу-хаар харылаччы тахсыыта, халдьаайыга маҥнайгы харалдьык көстүүтэ Көстөкүүн оҕонньор …… хонуу уутугар дурда туттара. С. Никифоров
   △ Хаар ирэн, бырыы-бадараан буолуута. ☉ Жидкая грязь, образующаяся от таяния снега
   [Сэкэтэй Сэмэн:] Эдэр уолаттар хаһан бу тыаны кэрпиттэрэ, ууну-хаары кэспиттэрэ баарай, биһиги да ээхпитин этииһибит. Күндэ
   Эһэ дии санаан, хаһыытыы-хаһыытыы ууну-хаары көтүөлээн баһыллаҥнаан эрдэхпинэ, кэннибэр адьас чугас баҕайы уу тыаһа өрө биллигирии түстэ. Р. Кулаковскай
   Уута-хаара диибин диэн, киһи эрэ киҥэ-наара алдьаныах айана буолбут. Н. Заболоцкай
3. кэпс. Амтана суох, хобдох ас, аһылык. ☉ Невкусная, непитательная пища, еда
   Урукку киэһэлэргэ аһылыктарын, уу-хаар да буоллар, аһааталлар эрэ муҥа-таҥа суох буолан, кэпсэтэн-ипсэтэн утуйар буолаллара. А. Софронов
   Оҕолор, дэлэччи да буолбатар, син уунан-хаарынан үссэнэн, үөрэ-көтө үөрэнэ сылдьаллар. С. Федотов
   Аспыт сыыһын оҕобут кэллэҕинэ сиэхпит буоллаҕа дии, биһиги манна уунан-хаарынан да олоруохпут. Айталын
4. көсп. Сымыйа-кырдьык икки ардынан саҥа-иҥэ, киһи соччо итэҕэйбэт кэпсээнэ. ☉ Не внушающая доверия речь, неправдоподобный рассказ
   Солуута суох саҥарааччы сонуна уу-хаар буолааччы (өс хоһ.). Урукку улаҕалаах тылгын Уу-хаар оҥорбуккуттан Улаханнык ороһуйдум. А. Софронов
   Ол киһи тылын кыһыл көмүскэ ылыма, отут бырыһыана кырдьыктаах, онтон ордуга — уу-хаар. Ф. Постников
   Албыннаары ууну-хаары туойа сылдьара буолуо. «Кыым»
5. даҕ. суолт.
6. кэпс. Уу-ньамаан, амтана барбатах (аһылык). ☉ Непитательный, водянистый, невкусный (о пище, еде)
   Үгүспүт күннээҕи нуорма килиэби биирдэ охсон кэбиһэн баран, студенческай остолобуой уу-хаар аһылыгынан албыннанара. С. Никифоров
   Буһарыллыбыт бурдуктаах, мас суладаһыннаах уу-хаар курдук миин. И. Тургенев (тылб.)
7. көсп. Ис хоһооно хобдох, солуута суох (хол., тыл-өс). ☉ Бессодержательный, несерьёзный (напр., о речи)
   [Айаал] Кистээн хоһоон суруйар. Хортуон тастаах альбомугар Уу-хаар хоһоон элбээн иһэр. И. Гоголев
   Аныгы дьон оҕо-дьахтар курдук наар дьиэ таһынааҕы эргинтэн тэйбэт, уу-хаар кэпсэтиилээхтэр ээ. Н. Лугинов
   ♦ Уутугар-хаарыгар киирэр — олус астынан-дуоһуйан, үлүһүйэн киирэн бар. ☉ соотв. входить во вкус
   Дьукаахтара Иһиччит Ньукулай уокка аргынньахтаан сыҥаах баттанан олорон, уламулам сайдан, күөмэйэ чөллөйөн, уутугар-хаарыгар киирэн, олоҥхолоон куйуһутан барда. Болот Боотур
   Ийэтэ кыыһынаан ууларыгар-хаардарыгар киирэн ортолуу кэпсэтэн истэхтэринэ, Балтаҕар киирэн кэллэ. Р. Баҕатаайыскай
   Уутугар-хаарыгар киирэн олорор суотчуту итинтэн салгыы мэһэйдиэн кэрэйэн, Сэмэн саҥата суох Тэрэнтэйи күүтэ олордо. Д. Таас. Уу-хаар курдук кэс — кимиэхэ эмэ сэнээбиттии, төрүт аахайбатахтыы сыһыаннас, оннук быһыылан. ☉ Относиться к кому-л. пренебрежительно, наплевательски, вести себя высокомерно
   Аким чиэски быһыыта барыларын кэлэттэ, дьону уу-хаар курдук кэһэр. Далан. Уу-хаар сырыы кэпс. — халтай, туох да туһата суох сырыы. ☉ Бесполезная, бесплодная поездка. Тайахсыттар бүгүн мэлийдилэр, таах уу-хаар сырыы буолла. Уу-хаар сырыытын сырытта кэпс. — халтайга, туох да туһата суохха сырытта. ☉ Сходить зря, напрасно. Бүгүн тэллэй булбатылар, уу-хаар сырыытын сырыттылар. Тэҥн. халтай (халтайга) хаамп. Уу-хаар тыллаах кэпс. — 1) киһи соччо итэҕэйиэ суоҕун курдук тыллаах-өстөөх; солуута суох кэпсээннээх-ипсээннээх. ☉ Несерьёзный, не внушающий доверия (о речи); пустомеля, пустослов
   Кини Бүөккэни омун-төлөн, уу-хаар тыллаах, быһата, биир киһи итэҕэһигэр төрөөбүт киһинэн ааҕара. В. Протодьяконов
   Арыгыһыттар сымыйа-кырдьык аҥаардаах, уу-хаар тыллаах кэпсэтиилэриттэн бу да дьон ырааппатылар. Р. Баҕатаайыскай
   Сорох киһи уу-хаар тыллаах, сымыйаччы, албын, эппит тылыгар турбат, толоругаһа суох. «ЭК»; 2) ис хоһооно мөлтөх, киһи болҕомтотун тардыбат (хол., айымньы). ☉ Бессодержательный, пустой, не привлекающий внимания (напр., о литературном произведении)
   Оччолорго уу-хаар тыллаах хоһооннору, унньулхай-санньылхай поэмалары суруйбахтыыллар да, бэчээттэтэллэр да быһыылааҕа. С. Данилов
   Ол да иһин, киһиэхэ барытыгар биллэр, уу-хаар тыллаах дакылааты оҥорор буолан, дьүүллэһиилэрэ даҕаны онуоха дьүөрэлээх этилэр. Софр. Данилов. <Хараҕын> уулааҕынан-хаардааҕынан көр- дө — ууламмыт хараҕынан көрдө. ☉ Смотреть влажными от слёз глазами
   Тиит аллараа мутугар тураах оҕото кып-кыһыл айаҕын аппаччы атан баран, уулааҕынан-хаардааҕынан көрөн турулуҥнатар. Амма Аччыгыйа
   Уулааҕынанхаардааҕынан быччаарыччы көрө-көрө, куурусса буутун уобалыыр. Айталын
   Нида эмиэ да кутталыттан, эмиэ да куоттарбыт аһыытыттан, хараҕын уулааҕынан-хаардааҕынан көрдө, уостара ибигирэтэлээн ылла. Нэртэ. Хараҕыттан уу-хаар баста — хараҕа ууланна, ууламмыт хараҕынан көрдө (хол., уйадыйан). ☉ Глаза наполнились слезами у кого-л. (напр., от наплыва чувств)
   Бэйэтин буруйдааҕынан ааҕынна, хараҕыттан уу-хаар баста, өссө кытаанахтык кууһа-кууһа, эмээхсин төбөтүн имэрийбэхтээтэ. Амма Аччыгыйа
   Улаханнык куттаммыт уонна аһыммыт дьүһүннээх Лиза хараҕыттан уу-хаар баспытын Ылдьаа өйдөөн көрбүтэ. Д. Таас
   Кинилэр ахтыспыт дьон быһыытынан, куустуһа түспүттэрэ, иккиэн харахтарыттан уу-хаар баспыттара. И. Федосеев

аат.
1. Кыһынын маҥан кыырпаҕынан түһэр кырыатыҥы сөҥүү, ол сөҥүү сири бүрүйбүтэ. ☉ Атмосферные осадки в виде белых хлопьев зимой, снег, а также сплошная масса этих осадков, покрывающая землю
Хаар бөҕө түһэн үллүктээн эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
«Быйыл күһүн хаас эрдэ киирэн ааста, хаар эрдэ түһэр буолла быһыылаах», — диэтэ Өндүрэй бэркэ түспэтийэн олорон. В. Протодьяконов
Бүгүн хаар түһэн сир-дойду туналыйа сырдаата. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Киһи-сүөһү сааһа (олорон ааспыт кыһынын ахсаанынан ааҕыы). ☉ Возраст (якуты раньше возраст исчисляли по зимам, ассоциируя её со снегом: столько-то снегов)
Ньукулай оҕонньор быйыл аҕыс уон бэһис хаарын туолан, кыһыҥҥы олоҕуттан сайыҥҥы олоҕор бараары, кытылга турар тыытыгар киирдэ. Күндэ
Оҕонньор быйыл сэттэ уон иккис хаарыгар үктэннэ. С. Никифоров
Ыстапаан быйыл аҕыс уон иккис хаара, эмээхсинэ киниттэн түөрт сыл балыс. МДН КК
Бургунас (тиҥэһэ) диэн үһүс хаарыгар үктэммит сүөһү. ГНИ СҮөТ
△ Сыл (күнүдьылы кыһынынан ааҕыыга). ☉ Год (при исчислении времени по зимам)
Настя манна киирэн бултуур буолбута син өр буолла, быйыл үһүс хаара. Н. Якутскай
Бу этэрбэһи үһүс хаарын кэтэрим да, хата, алдьаныах быһыыта суоҕа. В. Иванов
Биэс хаар анараа өттүгэр эбитэ буоллар, кэлин өттө кэтинчэ да буолуоҕун толкуйдуу барыа суох этэ. С. Курилов (тылб.)
♦ Сииккэ сиэллэ, хаарга хаамта көр сиик I
[Дьаакып:] Мин сииккэ сиэллим, хаарга хаамтым, дьиэбиттэн үүрүллэбин, туох баарбын барытын ыларга суруйдулар. А. Софронов
[Дарыбыан:] Былыр мин эмиэ, оройбунан көрө сылдьарым саҕана, арыгынан утахтанан, хаартынан харахтанан сииккэ сиэлбит, хаарга хаампыт бэйэм. Н. Туобулаахап
<Сыа> хаары бааһырдан сырыт — буору бааһырт (бааһырда сырыт) диэн курдук (көр буор). Ээ, оҕонньор барахсан хаары эрэ бааһырдан сылдьаахтыыр. Сыл (сыллар, күн-дьыл көмнөҕө) хаара сабар көр сап I. Ол хаарыан кэмнэри үгүс күн-дьыл хаара саптаҕа. «Уу» диэбитэ — хаар, «хаар» диэбитэ — уу көр уу I. Ээ, ол киһи «уу» диэбитэ — хаар, «хаар» диэбитэ — уу, кини тылыгар соччо эрэнимэ. Күрүлгэн. Хаар баттыыр кэпс. — киһи кырдьан, күүһэ-уоҕа мөлтүүр, бодоорор. ☉ соотв. годы берут своё
Оҕонньор төһө да хаар баттаан ыраах булка, айаҥҥа сылдьара уурайдар, билигин даҕаны тэп курдук, дьиэ эргин үлэһит киһи. В. Протодьяконов
Күүс-уох мөлтөөн, дьиэтигэр олорбута хаһыс да кыһына буолла, хаар да баттаатаҕа. В. Иванов
Хаар баттаан мин кэлиинибарыыны кыайбат, сылайар-ахсыыр буолан иһэбин. ВВ ЫСЫ. Хаарга үктэммитэ эрэ кырдьык — кырдьыгынан сылдьыбат, сымыйалыыр, албынныыр идэлээх киһи. ☉ Лгун, лжец, обманщик
Ээ, ити киһи тылын итэҕэйимэ, кини арай хаарга үктэммитэ эрэ кырдьык. Хаардыы хаамп көр хаамп. Өстөөхтөр төһө да өмүтүннэрэн саба түспүттэрин иһин, сэбилэниилээх дьону ити курдук хаардыы хаамаллара биллибэт этэ. Г. Угаров
Бандьыыттар кэрээннэриттэн тахсыбыттар, ыаллыы нэһилиэккэ киирэн хаардыы хааман тахсыбыт сурахтаахтара. Күрүлгэн
Бу сырыыга билэр билиэтэ түбэһэн, эксээмэҥҥэ хаардыы хааман тахсыбыта. «Чолбон». Хаар хайа буол — хаһан да кыайтарыа суох курдук буол (хол., киһи саллан мээнэҕэ ылсыбат дьыалатын этэргэ). ☉ Быть, казаться непреодолимой, неразрешимой проблемой (букв. снежной горой стать)
Сүрүн доҕор, хаар хайа буоллаҕай, оҥоруллуо буоллаҕа дии. Кустук. Хаары харбат — туохтан эрэ матар, туохха да тиксиһиннэримэ. ☉ Оставить ни с чем, с пустыми руками
Байанай диэн талаан баайа, хаары харбатан, иэс баайан, хоодуоттары эрэ дьоллуур. Н. Рыкунов. Хаары ытыс (ытыһан хаал) — туга да суох хаал, туохтан эрэ мат. ☉ Остаться ни с чем, с пустыми руками
«Аргыылап оҕонньор нуучча күтүөттэнэбин диэн, хаары ытыспыт», — дии-дии алларастаабаттар дуо? Софр. Данилов
Хоту киирэн алта төгүрүк сыл устата чээччэйдэ да, хаары ытыһан хаалла. В. Протодьяконов
Оннооҕор биир түүн хаартылааҥҥын, хаары ытыһан хаалар үһүгүн дии, дьэ, саат-суут диэтэҕиҥ! ИН ХБ. Элбэх хаар уулунна — элбэх күндьыл, сыл-хонук ааста. ☉ соотв. много воды утекло
«Оо, ол кэмтэн бэттэх элбэх хаар уулуннаҕа», — оҕонньор өрө тыынна. «Чолбон»
◊ Көбүөрүнньүк хаар — күл курдук көпсөркөй тэлгэнэ сытар хаар. ☉ Мягкий, пушистый, как пепел, снег, лёгший на землю
Оҕолор саҥа түспүт көбүөрүнньүк хаарга төкүнүһэ оонньоотулар. Көмнөх хаар көр көмнөх. Көмнөх хаарын көтөҕөн, Кырыа мууһун кыбынан Кэтэһиилээх ыалдьыппыт Кэллэ тымныы кыһыммыт. П. Тобуруокап
Үчүгэй хотугу күһүн Бөһүөнэх көмнөх хаар түһэрэ. Баал Хабырыыс. Көмнүө хаар — сыарҕа бастаан сылдьарын саҕанааҕы арыый халыҥаабыт хаар. ☉ Первый санный снег
Көмнүө хаарга сыарҕа суола ырылыйан көстөр. «Чолбон»
Көмүк кыраһа <хаар> көр кыраһа. Тыал биллэ күүһүрдэ, Тымныынан аҥылыйда, Көһөр көй былыттан Көмүк кыраһа хаар түстэ. Күннүк Уурастыырап
Көмүрүө хаар көр көмүрүө. Көмүрүө хаар күөнүттэн Күөх оппут көһүннэ. Эллэй
Көмүрүө хаар уута элбэх, ыраас буолар диэн үөһээ өттүн сыа хаарын тарыйан баран, көмүрүөтүн баһан ылаллара. БСИ ЛНКИСО-1938
Итии чоҕу сыа хаарынан буолбакка, көмүрүө хаарынан ыһан умуруоруллар. МАП ЧУу. Көп хаар — туох эмэ (хол., лабаа) үрдүгэр үллэччи олорон хаалбыт көпсөркөй түү курдук хаар. ☉ Рыхлый пушистый снег, копной лежащий на чём-л. (напр., на ветвях)
Кыһын арыт мас лабаата түү курдук көп хаарынан, кырыанан бүрүллэр. «ХС». Куобах түүтэ хаар — куобах ньаарсын түүтүнүү оргууй намылыйан түһэр кыырпах хаар. ☉ Снег, падающий мелкими мягкими хлопьями
Наллаан түһэр куобах түүтэ хаар сыыйа сири-дойдуну бүрүйдэ. «ХС». Күрдьүк хаар — күрдьүллэн мунньуллубут хаар. ☉ Снег, сгребённый в кучу, сугроб
Уол атырдьаҕын күрдьүк хаарга батары аста. И. Никифоров. Кыйыр хаар — хаамтахха хаачыргыыр чигдитийбит хаар. ☉ Утоптанный скрипучий снег
Түүҥҥү халлаан аннынан Кыйыр хаары сэлэлэтэн Кыһыгырас тыалы быһа Ыраах, ыраах барбытым. И. Чаҕылҕан
Кыраһа хаар — кыраһа диэн курдук. Бөлүүҥҥү кыраһа хаарынан төһө эрэ кырынаас сырыста? П. Тобуруокап
Кыраһа хаар түстэр түһэн, Кыһын буолан испитэ. Күннүк Уурастыырап
Кыраһа хаар кырсыгар Кылбайар кустук оонньуур. К. Туйаарыскай. Кырса хаар — бөдөҥ-бөдөҥ көмнөҕүнэн өлгөмнүк, үллэччи түһэр халыҥ хаар. ☉ Снег, падающий большими хлопьями, толстым слоем покрывающий землю
Таптыыбын самаан күөх сайыны, Кылбаарар кырса хаар кыһыны. С. Тарасов
Кырса хаар сир үрдүн Үллүктүү бүрүйдэ. Баал Хабырыыс
Кырыа хаар көр кырыа. Кырбас эт талбалаах, Кырыа хаар тыыннаах, Кыһалҕа, кыыбаҕа кымньыылаах Кыыдааннаах кыһын хотуну Кыйдаан ыыттаҕым буоллун. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сир үрдүн Кыымнаах кырыа хаарынан Уолуйбакка үллүйэрэ. П. Тобуруокап
Куобах кутуруга кырыа хаар кыыдайар. Н. Түгүнүүрэп. Кырымах хаар — кырымах
1.
1 диэн курдук. Кылыс тыалгынан кыладыйа, Кырымах хааргынан кыскыйа, Кыыдааннана абараҕыан?! Күннүк Уурастыырап
Күн көмүс кустугу бырахта Кылбайар кырымах хаарга. Баал Хабырыыс
Туһахтарбын көрөөрү оҕуһу тохтотон, кырымах хаар устун ол диэки сүүрдүм. Т. Сметанин
Кыстык хаар көр кыс- тык I. Сотору соҕус кыстык хаар түспүтэ. Н. Якутскай
Аны саас кыстык хаар анныттан Араҕас ньургуһун анньыыта Бурдукпут ыһыыта буолуоҕа. Күннүк Уурастыырап
Тоҥоттуу барбыт кыстык хаарга Халыйар хайыһар суолун хаалларбат. С. Данилов
Кыс хаар көр кыс II. Хотугу дойдубут кыс хаара Сүрэххэр сырдыгы киллээртэ. Л. Попов
Кыыс уулуссанан истэ, Кыс хаары тобугунан кэстэ. С. Васильев
Хараҥа халлаантан кыс хаар Түһэр аргыый намылыйа. Дьуон Дьаҥылы
Кыс хаар ортото көр кыс II. Оннооҕор биирдии дьукаах тапсан олорбокко, кыс хаар ортото көсүһэн хаалар. Амма Аччыгыйа
Биһигини кыс хаар ортото таһырдьа быраҕаталаары гыналлар. Н. Якутскай
Кыыһын ааҕы холдьоҕон Кыс хаар ортото дьиэттэн Кыйдаталыы сыспыта. Күннүк Уурастыырап
Маҥнайгы хаар көр маҥнайгы. Маҥнайгы хаар түһэрин кытта, хас да буоланнар ыраах үрэх баһыгар бултуу тахсаллар. Күндэ
Маҥнайгы хаар түһэн, таһырдьа сып-сырдык. А. Фёдоров
Маҥнайгы хаарынан Булгунньахха соһуччу куораттан тойон тиийэн кэллэ. С. Курилов (тылб.). Ньуолах хаар — ньаарсын түү курдук сымнаҕас, оргууй намылыйан түһэр көмнөх хаар. ☉ Мягкий пушистый снег, плавно падающий большими хлопьями
Бөдөҥ ньуолах хаар сүрэҕэлдьээбиттии тэлээрэр. Күрүлгэн. Өксүөн хаар — ыкса күһүн түһэр тыаллаах-куустаах, самыыр былаастаах хаар, хаар-самыыр. ☉ Снег вперемежку с дождём поздней осенью, осеннее ненастье со снегом
Өксүөн хаарбыт түһүүтэ, Үлэ-хамнас бүтүүтэ, Артыал дьонун үөрүүтэ — Өлгөм үрдүк үүнүүтэ. Эллэй
Күһүн өксүөн хаарын саҕана суолга хаайтарыы бөҕө буолбута. Кустук. Саҥа хаар — саҥа түһэн сири маҥхаппыт хаар. ☉ Свежевыпавший снег, покрывший землю
Төрөөбүт дойдутун саҥа хаара хараҕар көстөн ааста. И. Гоголев
Таһырдьа тыал оһох буруотун балаҕан тэллэҕэр сабыта сынньа, саҥа хаары ытыйа оонньуур. М. Доҕордуурап
Саҥа хаар түстэр эрэ, аҕаҥ тииҥҥэ хаамар этэ. Н. Тарабукин (тылб.). Симиин хаар — саҥа түспүт ыраас сибиэһэй хаар. ☉ Чистый свежевыпавший снег
Симиин хаар устун оргууй хааман иһэбин, тулам уу чуумпу. «ХС». Сиҥэ хаара — сааскы ириэрии кэмигэр хаар уонна уу бииргэ холбоспута, уулаах хаар. ☉ Талый водянистый снег в период весенней оттепели, снег с водой
Айан дьоно сиҥэ хаарын өрүнэн чэйдээтилэр. Н. Габышев. Сис хаара — сис тыа быыһынааҕы саас хойутуу (аһаҕас сирдээҕэр хойут) ууллар халыҥ хаар. ☉ Глубокий снег в лесном массиве (тает позже, чем на равнине)
Тайах сис хаарыгар батарыта түһэтүһэ, сүүрэн быыралыы турда. Сойуо хаара көр сойуо I. Сойуо хаара түстэҕинэ, оччоҕо бултууллар. ВМС СТТТ
Доҕордуулар сойуо хаарын былдьаһа, олохтоохтук тэринэн бултуу барбыттара. «Чолбон». Сомунах хаар түөлбэ. — сири бүрүйбүт көпсөркөй хаар. ☉ Рыхлый снег, покрывающий землю
Сомунах хаарга тииҥ суолун көрдө. Сонор хаар көр сонор. Сонор хаар илдьирийэн Суорҕан курдук бысталанна. С. Васильев
Сыарҕа хаара көр сыарҕа. Айанньыт саас сыарҕа хаара алдьаммытын кэннэ, аттарын чыыбаайылаах куруҥҥа хааллартаан, дьиэтигэр ырандьүдьэйэн кэлэр. И. Гоголев
Охоноон күһүн сыарҕа хаара түспүтүн кэннэ, кэһии бөҕөлөөх Эһэ Хайаҕа киирбитэ. Н. Якутскай
Сыа хаар көр сыа. Күн сардаҥата сыа хаарга чаҕылыйара. Н. Лугинов
Күһүҥҥү сыа хаар өрүһүспүт курдук түһэн үллүктүүр. М. Доҕордуурап
Биир сарсыарда күүтүүлээх сыа хаар барахсан сири-дойдуну саба түстэ. М. Попов. Сылбыйа хаара – сааскы ириэрии кэмигэр уутуйан сыстаҥнас буолбут, инчэҕэй хаар. ☉ Мокрый, вязкий снег в период весенней оттепели
Кэлиэхтээх дьонноро, суолу былдьаһа, сылбыйа хаар устун айаннаан испиттэрэ. И. Гоголев. Тоҥот хаара — саас күнүһүн хаар үрдэ ирэн баран, түүнүн тоҥмута, мууһурбута. ☉ Ледяная корка на поверхности снега, наст
Дойду сир туругуруоҕуттан ылата Тоҥот хаара Тоҕо силэйтэлээн Ох курдук уһууран ааста. Саха нар. ыр. Тобурах хаар — тобурах диэн курдук
Ыкса күһүн биирдэ тобурах хаар түспүтэ. Тоҥуу хаар көр тоҥуу III. Көстөкүүн тоҥон, сүүрэрхаамар икки ардынан тоҥуу хаар устун чуучур-чаачыр үктээн истэ. Күндэ
Арай, тоҥуу хаар үрдүгэр кутаа уот умайан күлүбүрүү турар эбит. Амма Аччыгыйа
Атаҕын олус чэпчэкитик ылаттаан, тоҥуу хаар устун атаралаан тамаһыйар. Н. Павлов. Тоҥ хаар — бөһүөнэх буолбатах, кытаата тоҥмут кыһыҥҥы хаар. ☉ Затвердевший от холода зимний снег
Көстөкүүн тоҥон, сүүрэр-хаамар икки ардынан тоҥ хаар устун чуучур-чаачыр үктээн истэ. Күндэ
Сиҥэлээн, тоҥ хаар уу буолан, Таҥаспыт ньылбы сытыйда. С. Данилов
Үтүлүктээх илиитинэн тоҥ хаары хаһыста. А. Кривошапкин (тылб.). Туллук хаара — саас туллук кэлэрин саҕана бытархай кыырпахтарынан түһэр хаар. ☉ Мелкий весенний снег, выпадающий в период прилёта пуночек
Халлаан былыттаах, таһырдьа туллук хаара түһэн эрэр. «Чолбон». Тураах хаара — саас тураахтар кэлэллэрин саҕана бөдөҥ кыырпахтарынан түһэр хаар. ☉ Весенний снег, выпадающий большими хлопьями в период прилёта вороны
Аҕалара саас, тураах хаара түһүүтэ эргиллэн кэлбитэ. ССС. Түүмэх кыраһа <хаар> көр кыраһа. Түүмэх кыраһа хаар түһэн, сири-дойдуну маҥхатта. Үүт кыраһа <хаар> көр кыраһа. Таһырдьа үүт кыраһа хаар күнү быһа түспүтэ. Хаар алдьаныыта — саас хаар ууллан бүтүүтэ, суолга хаайтарыы буолар кэмэ. ☉ Период весенней распутицы как следствие таяния снега
Оҕолор саас хаар алдьаныытыгар уонна сайын аччыктыыр эрэ кыһайдаҕына дьиэлэригэр кэлэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап. Хаар былыта — хаар түһэригэр халлааны саба бүрүйэр, лүҥкүрбүт намыһах былыт. ☉ Низкие тёмные облака, приносящие снег
Хаар былытын сыһыары тардыммыт бүтэй тумарык халлаан даҕаны син хамныы, дьалкылдьыйа турар эбит. Амма Аччыгыйа
Таас суорбалар, үрдүк хайалар тараҕай төбөлөрүн хаар былыттара тарыы тураллар. А. Сыромятникова
«Хаар былыта кэлээри гынна ээ, быһыыта, дьарҕам дэлби көптө», — диэтэ оҕонньор оргууй аҕай. «ХС». Хаардаах сылгы түөлбэ. — биир сааһыттан үөһэ субан сылгы. ☉ Конский молодняк старше одного года
Дьонноро икки сүүс биэс уон хаардаах сылгыны, ол иһигэр сүүс түөрт уон төрүүр биэни көрөллөр. «Саха с.». Хаар киһи — көр киһи I. Сымнаҕас хаарга чопчу түһэ сытан, Сапсынан лыах ойуутун түһэрэрбит, Ардыгар, хаар киһи оҥоро сатаан Алҕас тарбахпытын иһэлитэрбит. С. Спиридонова
Оҕо-аймах мунньустан, Тымныы чэбдик салгынтан Иэдэстэрэ кытаран, Хаар киһини туруоран Күлэ-үөрэ оонньуоҕа. «ХС». Хаар куйаар — бүтүннүү хаарынан бүрүллэн сытар киэҥ дэхси сир. ☉ Снежная равнина
Киһи хараҕа алаарыйан, өйө туймаарыйан барыахха айылаах барыта биир кэм тунаа маҥан, хаар куйаар дойду. Амма Аччыгыйа
Маннык хаар куйаар туундараҕа Проня төрөөбүтэ. «ЭК». Хаар кыырпаҕа — хаар биир өлүүскэтэ. ☉ Снежинка
Хаар кыырпахтарын болҕойон көр — кинилэр бары алталыы салаалаахтар. КЗА АҮө
Хаар (куба, муус, туус) маҥан көр маҥан. Аан хоско хаар маҥан баттахтаах кырдьаҕас эмээхсин уот иннигэр олорор. Н. Якутскай
Мотя сирэйин хайдах ойуулуохха сөп эбитэ буолла? Муус маҥан? Хаар маҥан? Далан
Оҕонньор хаар маҥан бытыга ибигирээн уоһун хамсатта. М. Доҕордуурап. Хаар ойуун түөлбэ. — хаар эбэ. ☉ Полярная сова, лунь
Сунтаар диэки хаар эбэни атыннык хаар ойуун дииллэр эбит. Багдарыын Сүлбэ. Хаар сиэһиитэ — саас күн уотуттан хаар чараас сиринэн ууллан барыыта (муус устар саҥата). ☉ Проталины, появляющиеся в весенний период, когда начинает таять снег (начало апреля)
Саас бэлиэлэрэ — тоҥот, хаар сиэһиитэ, туллук кэлиитэ, чалбах тахсыыта. Хомус Уйбаан. Хаар суруга — көтөр-сүүрэр хаарга хаалларбыт суола-ииһэ. ☉ Следы зверей и птиц на снегу
Булчуттар биирдии уучаҕы миинэн икки аҥыы айаннаатылар: уол — тииҥнии, оҕонньор — хаар суругун ааҕа, көтөр-сүүрэр суолун-ииһин көрө. А. Кривошапкин (тылб.). Хаар сыата көр сыа. Хаар сыата кыралаан сиэһэн эрэр. Хаар сылгыта (убаһа- та) — кыһынын далга буолбатах, сыһыыга сылдьар, хаары хаһан аһыыр, дьиэтийбэтэх сылгы (убаһа, тый). ☉ Лошадь (кобыла, жеребец), зимующая на лугу, добывая корм копытами из-под снега
Бүөтүр ата арыый хадьы, аллара киирэн хаһа турарын көрөн: «Төттөрү барар ини, аата, хаар сылгыта буоллаҕай», — дии санаата. Р. Кулаковскай
Ээ, ити хаар сылгытын курдук айыы оҕотун ким сириэй? А. Сыромятникова
Хаар убаһата иһэ-үөһэ улааппат, тыйыгар тиийэн баран ордук төлөһүйэр. ҮБНьТ. Хаар типтэриитэ (хаары типтэрии) т.-х. — бааһынаҕа хаары типтэрэн, сири нүөлсүтүү. ☉ Размётывание снега на пашнях с целью орошения
Тыа хаһаайыстыбатын институтун учуонайдара өр сыллаах кэтээн көрүүлэрин түмүгэр, сааскы хаар типтэриитэ туһата суоҕа дакаастанна. ЛИК СОТҮҮүТ
Мантан салгыы звено хаар типтэриитигэр уонна тиэхиньикэ өрөмүөнүгэр киириэҕэ. «Кыым». Бу күннэргэ аҕыс сүүс гектар сиргэ хаары типтэрии ыытылынна. «Саха с.». Хаар төбө — ортотугар боруоҥкалаах улахан үрүҥ тэллэҕэр сэлээппэлээх, сэлээппэтин кытыытынан сэбирийбит сымнаҕас түүлээх, тууһанан сиэниллэр тэллэй. ☉ Съедобный гриб с широкой белой, мохнатой по краю шляпкой, груздь
Тэллэйдэртэн пластинкалаахтары тууһуур үчүгэй, ордук хаар төбө (груздь) уонна кубачыын (рыжик). Дьиэ к. Киһи сиир тэллэйдэриттэн хайаларыттан да үрүҥ тэллэй, хаар төбө, хатыҥ тэллэйэ, …… ордук иҥэмтэлээхтэр. КВА Б. Хаар түһэриитэ — саас ууллан таммалыан иннинэ хаары дьиэ сарайын, о. д. а. тутуу үрдүттэн күрдьэн түһэрии. ☉ Сбрасывание снега с крыш домов или других сооружений по весне. Оскуолаҕа үөрэнэ сырыттахпытына хаар түһэриитигэр субуотунньук буолааччы. Хаар уута — 1) саас хаар ууллан күөлгэ, үрэххэ, өрүскэ киирэр уута. ☉ Весеннее половодье, вызванное таянием снега
Хаар уутун ханыы тардыһан, көҥүс уутун көһөрөн, күөх далай буолан көҥүл устара буолуо. П. Филиппов
Ырбыы — хаар уута киирэн, күөл, үрэх, өрүс тулатынан мууһу ириэрбитэ. Хомус Уйбаан; 2) кэпс. — хаары баһан ууллардахха тахсар уу. ☉ Талая вода от растопленного для хозяйственных нужд снега
Хаар уута ып-ыраас, дьэп-дьэҥкир буолар, онон баттаҕы сууннахха олус кылабачыйар. Дьиэ к. Хаар хайдар — саас кыстык хаар бастаан ууллар, харалдьык тахсар (кэмэ). ☉ Весенний период, когда начинают появляться проталины
Саас хаар хайдыаҕыттан сопхуос аныгы дьылы — кэлэр кыһыны туоруур, сыл тахсар иһин мөхсүөхтээҕэ. Далан
Тураах бу дойдуга хаар хайдыан иннинэ, ханнык да көтөр иннинэ кэлэр эбит. Я. Семёнов. Хаар хаһыҥ — ыкса күһүн хаар түһэ илигинэ биитэр саас хойутуу, хаар ууллубутун кэннэ (биирдэ эмэ онтон да хойут) сир үрдэ халыҥ кырыа буола маҥхайа тоҥуута, улахан хаһыҥ. ☉ Большие заморозки с толстым слоем инея, образующего снежный покров на земле глубокой осенью или поздней весной (иногда даже позже)
Бэс ыйын саҥатыгар үс-түөрт түүн субурутан хаар хаһыҥнар буолуталаатылар. И. Никифоров
Түүн чыычаах сототун ортотунан хаар хаһыҥнар түһэллэр. Н. Туобулаахап
Күһүн бастакы хаар хаһыҥнар түһүүлэригэр ньирэй таһырдьа аһаҕас сиргэ хонноҕуна тымныйар, быһа түһэр. КН ПБ. Хаар холорук — хаары өрө көтүтэн ытыйа олорор күүстээх тыал, холорук. ☉ Снежный вихрь
Кини эмиэ хаар холоругу, сэллээн көрбөт буурҕаны кытта, тыынын былдьаһа-былдьаһа, эрийсибитинэн барда. Я. Козак (тылб.). Хаар чыычааҕа (чооруоһа) зоол. — туундараҕа олохсуйар үрүҥ дьүһүннээх кыракый чыычаах (чооруос бииһин ууһа). ☉ Чечётка обыкновенная (белая тундровая птичка)
Ханнык эрэ хаар чыычааҕа «чыып-чыырт» диир. Амма Аччыгыйа
Көтөр кынаттаах хаар чооруоһуттан хара уларыгар диэри бары кэлэ сылдьыбыт курдуктар. «ХС». Хаарынан сэриилэс (быраҕыс) кэпс. — ириэнэх хаары илиигэр бөкүнүтэ-бөкүнүтэ, онон бырахса оонньоо. ☉ Играть в снежки. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан хаарынан бырахса оонньуурбут үчүгэй да этэ
□ Петрушкалаах хаһыа да буолан хаарынан сэриилэһэн кыыдамнаттылар. М. Доҕордуурап
Оскуола оҕолоро Олбуордарга хаһыытаһаллар, Хамаандалаһан, барылара Хаарынан сэриилэһэллэр. С. Васильев. Хаар эбэ — хоту олохсуйар үрүҥ дьүһүннээх, хаххан бииһигэр киирсэр тыҥырахтаах көтөр. ☉ Полярная сова, лунь
Хаар эбэни тыҥырахтаах көтөрүнэн ааҕар буоланнар, бу диэки бултаабаттар. С. Тумат
Хоту тымныыттан куттаммат, астарын булунар эрэ көтөрдөр кыстыы хаалаллар: хаар эбэ, хабдьы. КЗА АҮө. Ыалым ыҥыыртан Ыстанан түстэ, Хаар эбэҕэ, кыырка Хапкаан ииттэ. Доҕордоһуу т. Хомурах хаар — саас сыа хаар аннынааҕы мууһурбут көбдөркөй хаар араҥата. ☉ Нижний рыхлый, в виде ледяной крупы слой снега (обычно в весеннее время)
Хомурах хаары күрдьэн, ураһа туруоруннулар. Амма Аччыгыйа
Хомурах хаар хахха тутта, киһи көстүбэт гына үчүгэйдик оҥордо. Н. Павлов
Хомурах хаары аннынан Үрүйэ уута Холдьугуруу сүүрэ сытта. С. Васильев
Чигди хаар — чигди диэн курдук. Дьиэ үрдүгэр чигди хаарга пуоска турар киһи хаамар тыаһа күчүгүрээн иһиллэрэ. Эрилик Эристиин
Кирилл Иванов сайын кутаҥнас туундараҕа, кыһын субу уйуо суох курдук чигди хаарга үөрэнэн хаалбыта. Н. Габышев
др.-тюрк. хаҕар, тюрк. кар, нен. хан ебцё ‘сова’