сов. 1. (в воображении) санааҕа көһүн; 2. (присниться) түүлгэ көһүн.

ою. 1. (творческое воображение) фантазия, ей ууһа, ей айыыта; богатая фантазия баай фантазия; 2. (мечта) фантазия, санаа баҕата; предаваться фантазиям санаа баҕатыгар ыллар; 3. (выдумка, ложь) ейтен оҥоруу, сымыйа; 4. разг. (прихоть, причуда) санаа эгэлгэтэ, эгэлгэ; 5. муз. фантазия, ейтен айыы (тута өйтөн айыллыбыт музыкальной айымньы).

көрүө-дьаҕыл түһүлгэ — көннөрү түһүлгэттэн ураты, харах дала ылбатынан киэҥ-куоҥ, элбэх дьон-сэргэ тоҕуоруспут, өйгө-санааҕа иҥэн хаалар бэлиэ түһүлгэ (үксүгэр ыһыах түһүлгэтин этэллэр). ☉ Поражающее воображение своими размерами (обширностью) и убранством место для проведения летнего праздника кумысопития — Ысыаха
Көрүө-дьаҕыл түһүлгэ Күргүөмнэрдээх үҥкүүтүн Күөгэлдьитэн иһиэҕиҥ! М. Тимофеев-Терешкин

а/с. 1. (созданное воображением) санаа айыыта, өй оҥоруута; 2. (желание) баҕа санаа.

м. 1. (привидение) сибиэн; 2. (то, что создано воображением) харах баайыыта, санаа түөкэйэ (санааҕа эрэ баар курдук көс-төөччү).

II сов. I. что (заполнить собой) толор, былдьаа; книги заняли всю полку кинигэлэр долбууру барытын толорбуттар; 2. что (поместиться, расположиться) ыл, киир, тур; занять квартиру дьиэҕэ киир; занять боевой пост кыргыһар кэккэҕин булан тур; 3. что (заполнить какой-л. промежуток времени) ыл; сборы заняли не больше часа хомунуу чааһы кыайбат буолла ; 4. что (захватить) ыл, сэриилээн ыл; занять неприятельский город өстөөх куоратын ыл; 5. кого (развлечь) аралдьыт, саатат; занять гостей ыалдьыттары аралдьыт; 6. кого-что (заинтересовать) былдьаа, кэрэхсэт; новые планы заняли его воображение саҥа былааннар кини өйүн-санаатын былдьаатылар.

несов. 1. (виднеться) көһүн; 2. перен. (представляться в воображении) ойууланан көһүн; 3. чем и без доп. (стараться показать себя с выгодной стороны) үчүгэй буола сатаа, үчүгэй курдук көстө сатаа.

I
аат.
1. эргэр. Тугу эмэ киһи бэйэтин санаатынан таайан көрүүтэ. ☉ Догадка, предположение.
2. поэт. Киһи тугу эмэ өйүгэр оҥорон санаан көрүүтэ, санаата (сүнньүнэн тардыы ф-гар тут-лар). ☉ Воображение, (творческая) фантазия (употр. обычно в ф. принадлежности). Ыллыыр ырыам ыллыгын Ыралаахтык ылыныҥ, Саҥарар саҥам сабаҕатын Сайаҕастык сабаҕалааҥ. Саха нар. ыр. II
Санаатын сабаҕата тиийбэтэх, Ыралаан да кыайан билбэтэх Биһиги кэммитигэр эр бэрдэ [Манчаары] Хата бу көтүтэн кэллэ. М. Ефимов. Саныыр санаабыт сабаҕата тиийбэтэх Сайаҕас кэммит, өссө төгүл эҕэрдэ! Р. Баҕатаайыскай
ср. монг. шавга ‘жребий’, каракалп. шамалаў ‘предположение, догадка’
II
1. аат. Мас силиһэ саҕаланар муҥутуур суон төрдө. ☉ Толстый комель дерева
[Алтынньы ый хотун] Тэллэх тыалары Чэргээбэйин тэбээбит. Сатыы тыалары Сабаҕатын сахсыйбыт. Саха нар. ыр. I
2. даҕ. суолт. Күтүр улахан, баараҕай. ☉ Огромный, здоровый
Саар дьахтар саҕа Самнан биэрбэт сабаҕа былас саргыланыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Сабаҕа дойду салгына Санньытаары гыммытын Санаам таайдаҕа дуу… А. Софронов
Саҥа оҕону кытта Саллар сааһын тухары Сабаҕа тиит саҕа Саргы бөҕө дьайыҥнастын! Софр. Данилов
Үөр оҕолор сырсан иһэллэрин курдук Сабаҕа хара ыарҕалара Сандааран көһүннэ. Д. Говоров
ср. тюрк. сап, сабак, һабак ‘стебель’

сов. 1. (отрекомендоваться) билсис, бэйэҕин билиһиннэр; 2. кому-чему (предстать) көһүн, арылын; путешественникам представился вид на море айанньь.ттарга муора көстүүтэ арылынна; 3. (возникнуть, явиться) көһүн, баар буол; приеду, как только представится возможность кыах көһүннэр эрэ кэлиэм; 4. (появиться в воображении) көстөн кэл, өйдөнөн кэл; мне представились картины детства миэхэ оҕо сааһым хартыыналара көстөн кэллилэр; 5. кем-чем (притвориться) буол, буолбута буол, кубулун; представиться больным ыалдьыбыта буол.