несов. см. вообразить; воображаю, как вы обрадовались эн төһө үөрбүккүн санаан көрөбүн; # воображать о себе бэйэҕин улаханнык санан.

сов. 1. (некоторое время) санаан көр, толкуйдаан көр; я подумаю мин толкуйдаан көрүөм; 2. (вообразить) санаан көр; я не могу даже подумать об этом мин ити туһунан сатаан санаан да көрбөппүн; # подумаешь, какая важность! ар-дьаалы, улахан да эбит!; подумайте только, как много он знает ыл көр, кини хайдах курдук элбэҕи билэрий.

сов. 1. кого-что түһэр, киллэр; представить список лучших работников бастыҥ үлэһиттэр испииһэктэрин түһэр; 2. что (предъявить) көрдөр, биэр; представить удостоверение личности сирэй дастабырыаыньа-ҕын көрдөр; 3. кого-что кому (познакомить) билиһиннэр; представить товарища отцу табаарыскын аҕаҕын кытта билиһиннэр; 4. кого-что (вообразить) санаа, өйдөө; я не могу себе этого представить мин итини сатаан санаабаппын; 5. кого (изобразить) көрдер, дьүһүннээн көрдөр; представить кого-л. в смешном виде кими эмэ киһи күлүөх дьүһүннээн көрдөр; 6. что (причинить) буол; представить большие затруднения улахан мэһэй буол; # представь себе (маны) санаан көр.

1. даҕ.
2. Киһи маннык диэх курдук, сөбүгэр, сөбүгэр аҕай (сүнньүнэн итиниэхэ утары ис хоһоонноох этиилэргэ туттуллан «киһи сатаан эппэтин курдук», «олус» диэн өйдөбүллэнэр). ☉ Подходящий, достаточный, вполне сносный (обычно употр. в контексте отрицания, приобретая знач. «совершенно несносный, нетерпимый, такой, что даже трудно вообразить»)
   Сайын оҕус сыарҕатыгар тиэллэр таһаҕаһы тэлиэгэнэн тиэйэрэр эбитэ буоллар, дэлэ хотуулаах буолуо этэ дуо. Эрилик Эристиин
   Кырдьаҕас киһиэхэ дэлэ сымнаҕас, дэлэ үчүгэй тэллэх буолуо этэ дуо? Н. Заболоцкай
   Ылбатым, тоҕойуом, ылбатым. Дэлэ оҕуруктаах дьахтар буолбатах, тугу эрэ санаан сыҥалыы сатыыра буолуо дии санаатым. М. Попов
3. Манан, бэтэрээнэн (наһаа буолбатах). ☉ Всякий, обыкновенный, простой
   Дэлэ киһи эккирэтэн кэлэн сүүйүүтүн ылан барбат кырдьаҕаһа! Амма Аччыгыйа
   Кыһыҥҥы бытархан тымныы. Сайынын хараам кумаара, ыаҕастаах уунан кутар ардах. Дьэ итини дэлэ киһи тулуйуо дуо? А. Кривошапкин (тылб.)
   2
   көр дэлэҕэ. Икки кыыс булгуччу кэлэр дьон, дэлэ үөрбэтэхтэрэ. Н. Габышев
   [Кутаа Хобороос:] Саатта, дэлэ буолбат этиҥ. Н. Түгүнүүрэп
   Хайа, тоҕойуум, ол былыр үйэҕэ арахпыт дьахтар эйиэхэ кэлэн бэрт, дэлэ муҥҥа. Э. Соколов

1. аат.
2. Омугунан сахаларга киирсэр киһи. ☉ Человек, относящийся по национальности к якутам, якут
   Хас эмэ остуолга батыспат курдук, дьахтар, эр киһи, саха, нуучча олороннор суруйан, ааҕан ахан эрэллэр. А. Софронов
   Ол гынан баран сахата, улаханнык кэлэйбит киһи быһыытынан, киэр хайыста, нууччата, килбиктик мичээрдээбитинэн, саҥата суох одуулаһан турда. Амма Аччыгыйа
   Начаалынньыктара саха үһү. Тааһы барытын кытта кэпсэтэр үөрэхтээх киһи үһү. Т. Сметанин
3. сахалар диэн тыл оннугар бу омук бүтүннүүтүн аатын курдук туттуллар. ☉ Употребляясь вместо слова сахалар, выступает как общее название данного народа: якуты
   Остуоруйа бүтүн аан дойду үрдүнэн бары омуктарга барыларыгар баар, ону тэҥинэн биһиги сахаҕа эмиэ. Саха фольк. Олоҥхо уруйдаах тойугар этиллэр: «Буурҕалаах бу сиргэ дьон буолуҥ!» …… дэһэннэр, Урааҥхай саханы ууһаппыт эбиттэр Күүстээх күн аҕалар, күн күбэй ийэлэр. Эллэй
   [Нуучча бааһынайдара] сир баайын сахатааҕар ордук таһаарар буоланнар, ханнык да куһаҕан дьылларга ылларбаттар. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт. Сахалартан төрүттээх, сахаларга олоҕурбут, туттуллар, тарҕаммыт, сахаларга бэлиэ. ☉ Основанный якутами, установившийся у якутов, используемый ими, характерный для них, якутский. Саха итэҕэлэ. Саха тыла. Саха атыыһыттара. Саха сүөһүтэ
   □ Саха норуотун былыргы ырыаларыгар, олоҥхотугар, сэһэннэригэр айыылар бэрт элбэхтик ахтыллаллар. Саха фольк.
   ♦ Саха саарбата кэпс. — киһи бастыҥа, хайа да өттүнэн чулуу киһи. ☉ Человек, превосходный во всех отношениях
   Бу Хаппытыан хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт буолбатах. Дьиҥнээх хаһаайын. Быһата, саха саарбата, киһи суорбата киһи. В. Протодьяконов. Саха саныыра барыта баар кэпс. — ханна эмэ (хол., маҕаһыыҥҥа) бары барыта баар диэн этии. ☉ Выражение, означающее, что всё представлено в избытке (букв. есть всё, что может вообразить себе якут)
   Куорат ырыынагар саха саныыра барыта баар. НАГ ЯРФС II. Сахаттан көммүт барахсан — көммүт саха диэн курдук (көр көн). Саха (сахаҕа) тэҥэ суох (буол, санан) кэпс. — тугунан эмэ дьонтон ордубут саҕа санан, ордубут курдук тутун. ☉ Гордиться чем-л., ощущать себя особо отличившимся
   Сахаҕа тэҥэ суох буола үөрбүт Сеня хаххырыар чөркөй аарыматын тутан бу тиийэн кэллэ. Н. Босиков
   Буор иһээччи буолбатаҕыттан саха тэҥэ суох сананан үтүөмсүйээччи «аһаан» абыранар курдук өйдөбүллээх. «Кыым». Саха эрдэххэ — давным-давно, ещё до прихода русских (букв. когда были якутами). Саха эрдэххэ олорбут киһи буолан, аата сахалыы «Дьэллэҥэй» диэн. Саха фольк. Уу саха буолбут — саха буолбатах буолан баран, ыраастык сахалыы саҥарар буолбут. ☉ Он стал говорить на чистом якутском языке, он стал чистым якутом
   [Баһылай Боппуок аҕабыыт] бу дойдуга бэрт өр олорбут. Уу саха буолан хаалбыт, үксүн үгэнэн кэпсэтэр киһи. Амма Аччыгыйа
   Манна кэллэҕин маҥнайгы сылыгар, сахалыы билбэт буолан, эрэйдэнэр этэ. Онтон үөрэннэр үөрэнэн, уу саха буолбута. Д. Очинскай. Үс саха фольк. — саха диэн ааттаах барыта. ☉ Якуты, якутский народ (букв. три якута). Үс саха бүтүннүү түмүстэ
   □ Хапытаал алдьанан, Хара күүс кыайтаран …… Үрүҥ күн анныгар, Үрдүк дьол аатыгар Үс саха үөскүөҕэ, Үүнүөҕэ-үрдүөҕэ. П. Ойуунускай
   ◊ Буор саха кэпс. — нууччаттан хаана суох, олох сахалыы хааннаах (киһи). ☉ Не имеющий примеси русской крови, совсем якутского облика (человек). Буор сахалар көр буор. Сахатын аата — ким эмэ сахалыы аата, хос аата. ☉ Прозвище (чьё-л.)
   Саха балаҕана көр балаҕан. Остуос быһааччы татаар маатыралыыр саҥатыттан туруорбах саха балаҕана өрүтэ эккирээн ыларга дылы гыммыта. И. Гоголев. Саха бурдуга кэпс. — дьэһимиэн бурдук. ☉ Ячмень (хлебный злак)
   Саха киһитэ саамай таптаан үүннэрэр бурдугунан дьэһимиэн буолар этэ. Кинини өссө саха бурдуга диэн бэйэҕэ тардынан ааттааһын баар буолбута. Багдарыын Сүлбэ
   Саха оһоҕо — көмүлүөк диэн курдук. [Ырыкыныап:] Хата, мин бу сахам оһоҕун эн биэс да билиитэҕэр биэрбэппин. Барахсаным сылааһа, сырдыга, угаара, чаана суоҕа. Суорун Омоллоон
   Саха сылгыта көр сылгы. Биирдиилээн ыал сылгытын, сопхуостар сылгыларын холбоон өрөспүүбүлүкэҕэ икки сүүс тыһыынчаҕа чугаһыыр саха сылгыта баар. АНП ССХТ. Саха талаҕа — сигэ буолар бигэ, имигэс талах. ☉ Тальник, древесина которого как наиболее прочная и гибкая использовалась раньше якутами в качестве связки, ива якутская. Саха үкэрэ — уулаах, инчэҕэй кырыска үүнэр манчаарытыҥы от. ☉ Один из видов осоковых трав, осока якутская
   Саха хотуура көр хо- туур. Лоокуут «Оҕуруос» [үрэх] толоонугар саха хотуурунан от охсон тэллэһиннэрэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап