сов. кого-что 1. уст. (вооружить) норуот сэриитинэ тэрий, норуоту сэбилээ; 2. (восстановить против кого-л.) утары ту- РУор-

сов. 1. (исправить свою ошибку) көннөрүн; 2. (улучшиться) көн; 3. (восстановить здоровье, пополнеть) көн, тубус, үчүгэй буол; вы хорошо поправились эн үчүгэй буолбуккун.

сов. что 1. (что-л. износившееся) сэлбий; саҥарт; обновить мебель миэбэли сэлбий; 2. перен. (восстановить) саҥарт; обновить свой знания бэйэҥ билиигин саҥарт; 3. (заменить что-л. негодное) саҥарт, саҥардан биэр; обновить методы работы үлэ ньымаларын саҥарт.

сов. 1. (привести себя в порядок) көннөрүн, оҥоһун; оправиться перед зеркалом сиэркилэ иннигэр оҥоһун; 2. (восстановить силы) көн, аһар, чөлгөр түс; ребёнок оправился после болезни оҕо ыалдьан баран көннө; оправиться от испуга куттаммыккын аһар.

сов. 1. что (починить) оҥор, абырахтаа; 2. кого-что и без доп. (устранить ошибки, указать на ошибку) көннөр; 3. что (привести в порядок) көннөр; поправить волосы баттаххын көннөр, көннөрүн; 4. что (восстановить, улучшить) көннөр, тупсар; поправить здоровье доруобуйаҕын көннөр.

сов. 1. что чэбдигирт, сөрүүкэт, саҥарт; гроза освежила воздух этиҥнээх ардах салгыны чэбдигиртэ; освежить краски на портрете мэтириэт кырааскатын саҥардан биэр; 2. кого-что (восстановить силы) чэбдигирт, дьэгдьит, сэргэхсит; отдых освежил его кинини сынньалаҥ чэбдигирпит, кини сынньанан чэбдигирбит; 3. что (в памяти) саҥарт; освежить свой знания бэйэҥбилиигин саҥарт.

с. 1. (по гл. восстановить 1, 2, 3) чөлүгэр түһэрии, көннөрүү; төттөрү ылыы, төнүннэрии; перен. өйдөөн кэлии^хат санааһын, хат санатыы; восстановление народного хозяйства норуот хаһаайыстыбатын чөлүгэр түһэрии; восстановление в прежней должности урукку дуоһунаска төттөрү ылыы; 2. (по гл. восстановиться) чөлгө түһүү; төттөрү ылыы, төнүннэрии, төннүү; перен. хат өйдөнүү.

туохт.
1. Мииннэ буһар. ☉ Сварить суп
Бочугураспытын б у һ а р а н мииннээн көрдүм. Амма Аччыгыйа
Никита элбэх гына мииннээн, лапсалаан сахалыы эт буһаран билгитэр. Н. Лугинов
Собону сыһа сылдьан сииллэрэ, үөлэллэрэ, ыһаарылыыллара, мииннииллэрэ. И. Федосеев
2. Күүһэ эстибит, улаханнык алларыйбыт киһиэхэ эти буһаран ол миинин иһэрт, сэниэ киллэр. ☉ Восстановить кому-л. силы горячим мясным бульоном
Ог дооччуйа, быһыыта тыҥата бэргээтэ, Болот ону көрөн аһата, мииннии түспүт киһи дии саныыр да, күүс-кыах суох. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Түргэнник улаат, сит, торолуй (үксүгэр буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Быстро достигать зрелости, расти быстро, быть (в период роста) заметным, крупным (обычно употр. в отриц. ф.)
[Байбааскы:] Омуос оҕонньор ороҕун батыһан өнүйүөҥ суоҕа диир. И. Семёнов
Төттөрүтүн, спорт уотакүөһэ суох пропагандаланар сиригэр ыччат тохтообот, производство да, оннук өнүйбэт. «Кыым»
2. Чөлгөр түс, эмтэнэн үтүөр, көн (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Вылечиться, поправиться, восстановить силы (обычно употр. в отриц. ф.)
Баай кутуругар сөрөнөн, быарга быһахтанар, сүрэххэ сүгэлэнэр кэриэтэ өрө туран, эбии олохпутун алдьатан, өтөр өнүйбэт быһыыга түспүппүт. Эрилик Эристиин
Аны арамачыыс булбута Эмтэммитим ахан да, өнүйбэтэҕим. Арай Мэҥэм Абалааҕа абыраабыта. С. Федотов
3. көсп. Олохтоох сиргиттэн тэй, ыраат (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Отдаляться от постоянного местожительства, уезжать из родных мест (обычно употр. в отриц. ф.)
Кини олорор бу биир дьиэҕэ: Өлөрүн да манна өлүөҕэ, Өтөҕүттэн өнүйбэккэ, Олоҕу дьону билбэккэ. Дьуон Дьаҥылы
ср. др.-тюрк., кирг. өн ‘расти, вырастить’

биирдэм тыас туохт. Бүтэҥи буолан баран улахан тыаһы таһаар (хол., туох эмэ ыарахан үөһэттэн түһэр эбэтэр туохха эмэ охсуллар тыаһа). ☉ Производить глухой, но сильный стук (напр., при падении сверху или ударе обо что-л. — о твёрдом тяжёлом предмете)
Холбороҥ маҥан хочо ортоку туой киинигэр алтан ньээкэтигэр кэлэн тиҥ гына түстэ. Ньургун Боотур
[Ат] тимир алааһыгар тиҥ гына түстэ, үс былас …… көмүс көнтөһүн соспутунан. ПЭК ОНЛЯ I
Аҕалара чуо Үрэкиин оҕонньор чигдитигэр тиҥ гына астарда. Болот Боотур
♦ Тиҥ гына түс кэпс. — минньигэстик, элбэх аһы аһаан сэниэлэн, күүскэр күүс эбиллэ түс (үксүгэр эдэр дьон туһунан). ☉ Полностью восстановить силы, энергию после вкусной плотной еды (обычно о молодых людях)
Походнай куукунабыт кэнсиэрбэлээх, ириистээх хойуу миининэн аһатарын кытары биһиги тиҥ гына түстүбүт: күүспүт-уохпут эбилиннэ, санаабыт өссө эбии көтөҕүлүннэ. С. Никифоров
Хайа, Алёша, төһө сылайдыҥ? Сылайбытыҥ иһин, эдэр киһи, эн, аһаатыҥ да, тиҥ гына түһүөҥ буоллаҕа. «ХС»