I. косящий взгляд (вследствие косоглазия); алаа харахтаах косой, косоглазый; с косыми глазами; 2. разноглазый, с разными глазами.

туохт. Аска ымсыыр, аска иҥсэр (аанньа аһаабатах, ааспыт-туорбут, тубураабыт киһи туһунан). ☉ Жаждать поесть, зариться на еду (вследствие продолжительного голода).

мутиться, помрачаться (о сознании, рассудке); терять сознание (вследствие болезни или душевного потрясения); кини кутталыттан туймаарда он потерял сознание от испуга; кини туймааран ылла у него было обморочнбе состояние.

1) не налиться (о хлебах); бурдукпут хапсыырдаан хаалла хлеба у нас не налились (вследствие весенних холодов и засухи); 2) худеть, тощать; ынахпыт хапсыырдаата наша корова отощала.

1) иметь амбар; приобретать амбар; 2) пользоваться чем-л. как амбаром, использовать что-л. в качестве амбара; 3) уст. быть заточённым в амбар (вследствие сумасшествия); 4) перен. разг. умереть.

1) уст. прекращаться, переставать, приостанавливаться (вследствие нарушения каких-л. связанных с поверьями запретов); балык ханнан хаалбыт рыба перестала ловиться (напр. если её били острогой); 2) приостанавливаться; самыыр ханынна дождь приутих; хаана ханынна кровь у него перестала идти.

көгдүөрүйбүт сылгы т.-х. — наар хаһыыга сылдьан (үксүгэр халыҥ хаардаах дьылга) дьүдьэйэн, ыран кулуннаабыт сылгы. ☉ Кобыла, выкинувшая плод вследствие истощения, переохлаждения в неблагоприятный год
Көгдүөрүйбүт сылгы диэн, хаһыыга уһуннук сылдьан иһэ кураанахтыйан, дьагдьайан кулуннаабыт сылгыны ааттыыллар. ҮБНьТ

туохт. Хамсыыр кыаххын сүтэр, бөҕүөр (хаан эргиирэ мөлтөөһүнүттэн иһэн, бэргэтийэн). ☉ Терять подвижность, неметь вследствие отёка (или отсутствия кровообращения)
Чубуку …… туруук тааска таҕыстаҕына, бөрөлөр [кини] уһуннук турарыттан сүһүөхтэрэ чэлкэтийэн сууллан түһүөҕэр диэри маныылларын билэрэ. Далан

1. эргэр. Ампаарга хаалын (өйүнэн ыалдьыбыт киһи туһунан). ☉ Быть заточенным в амбар (вследствие сумасшествия — в старину).
2. көсп., кэпс. Өлөн хаал, өл. ☉ Умереть
   [Быыпсай ойоҕо:] Аньыыны быһа эттэххэ, эмээхсин бэйэтэ да ампаарданнар, киһи санаата арыый нус буолуо этэ. Суорун Омоллоон
   Ийэм ииннэнэн, аҕам ампаарданан, Кимҥэ бэһирэн кэлиэм этэй?! Баал Хабырыыс

аат. Үксүн эчэйииттэн төрүттээх ааспат-арахпат ыарыы. ☉ Застарелая, хроническая болезнь, возникшая вследствие травмы
Атаҕын бэрбээкэйин үлтү ыппыттара дьарҕа буолан сорох киэһэлэргэ кини олус муҥнанар. Амма Аччыгыйа
Дьэ онон Куонаан оҕонньор сытынан кэбистэ, бары урукку дьарҕалара көбөн, бэргээн кэлбиттэрэ. Н. Заболоцкай
Манна эмтээх бадараанынан дьарҕаны эмтиир санаторий үлэлиир. И. Данилов
п.-монг. йара