образн. тревожно всматриваться в кого-что-л., куда-л., высоко подняв голову.

эҥээх-чоҥоох гын = пытливо всматриваться в кого-л., во что-л.; смотреть ожидающе, с опаской на кого-что-л.

у скор, от одуулас = рассматривать, разглядывать кого-что-л., всматриваться, вглядываться в кого-что-л. (некоторое время или часто и подолгу).

1) совм.-взаимн. от одуулаа=; 2) разглядывать, рассматривать кого-что-л.; всматриваться в кого-что-л., присматриваться к кому-чему-л.; билиминэ сирэйин одууласта он разглядывал его лицо, не узнавая.

1) рассматривать, разглядывать кого-что-л.; всматриваться, вглядываться в кого-что-л.; тонолуппакка одуулаа = не сводить глаз с кого-чего-л.; одуулаан көрдөххө... если всмотреться..., если присмотреться; 2) разг. осуждать, порицать; дьон одуулуохтара люди осудят; одуулуу көр = смотреть с осуждением, смотреть укоризненно.

туохт. Киһи хараҕар аанньа, чуолкайдык көстүбэти сыныйан өр одуулас. ☉ Долго всматриваться во что-л. слабо видимое, высматривать, рассматривать, разглядывать кого-что-л., смотреть упорно на кого-что-л.
Хотуттар туох-ханнык иннинэ бэйэ-бэйэлэрин симэхтэрин уора-көстө кыҥастаһаллар. И. Гоголев
Ыстапааһа, балаҕан таһыгар кэлэн турар киһини сонурҕаан, хараҕын быһыччы көрө-көрө кыҥастаһа иһэр. В. Протодьяконов
Тыынарбын кыратыта сатыы-сатыы, иһиллии олордум. Түспүт куһу кыҥастаһабын. Т. Сметанин

дьүһ. туохт. Моойу уһатан хоноччу тутун, ыраах баар туох эрэ аанньа көстүбэти эбэтэр өндөйөөндөйө дьону үрдүнэн көрөрдүү тутун. ☉ Всматриваться вдаль, вытягивая шею; приподнимаясь на носки, смотреть поверх толпы
Үҥсэн ылбыт саҥа эбэтин киэҥ эйгэтин диэки олохтоохтору үрдүлэринэн одуулаан олоодуйан турда. Күннүк Уурастыырап
Хаар анныгар хоммут хара улар олоодуйа көтөн тиийэн, чугас турар тииккэ олоро түһэрин кытта ытан саайда. Амма Аччыгыйа
Сүллүкү эмээхсинэ «яранга» ортотугар хара-аас тэллэххэ дүҥүрүн тутан, ойуун буолан олоодуйан олорор Хаарчааны көрөн, оҕонньорум дии санаан мөхтө. Болот Боотур

туохт.
1. Олус сирийэн, сыныйан, өр болҕойон (батыһа) көр. ☉ Пристально смотреть, рассматривать кого-что-л., всматриваться во что-л. Тонолуппакка одуулаа.
□ Тараҕай [оҕонньор аата] оргууй туран, уол сэбэрэтин өөр да өр одуулаан турбахтаата. Н. Лугинов
Маша айылҕа араас дьиктилэрин, саҥа көрбүт курдук, кэрэхсээн одуулаата. М. Доҕордуурап
Били киһи эмискэччи тохтоон, миигин бэркэ болҕойон одуулаата. А. Бэрияк
2. кэпс. Сиилээн саҥар, сиилээ-хоһулаа. ☉ Осуждать, порицать
Эн сааһыҥ тухары киһи бөҕөнү сиилээтиҥ, одуулаатыҥ да, онтон дьэрэкээннээх саҕынньах кэппитиҥ көстүбэт. М. Доҕордуурап
— Үчүгэй аҕай, дьон одуулуоҕа манна туох баар үһүө. В. Яковлев
Маҥнай Мавра киһини барытын сирэрин, одуулуурун дьиктиргии санаабытым. Э. Соколов
ср. др.-тюрк. адухла ‘любопытствовать, интересоваться’, куманд. адула ‘наблюдать’, адуула ‘почитать, оказывать почтение; наблюдать’

туохт. Тугу эмэ быһаара, билэ сатыырдыы көр-иһит. ☉ Всматриваться, рассматривать, изучать, чтобы распознать, определить что-л. по каким-л. признакам
Оҕонньор тэйэ хаама-хаама, чугаһаан кэлэ-кэлэ, икки өттүнэн иэҕэйбэхтии-иэҕэйбэхтии, сур соноҕоһу чинчилии одуулаһар. Амма Аччыгыйа
Абаҕата суругу өссө биирдэ ылан, эргим-ургум тутан, чинчилээн көрөр. В. Миронов
Ойуурга сылдьан киһи эрэ барыны-бары чинчилиир үгэстээх. Сэмээр Баһылай
△ Тугу эмэ эрдэттэн сылыктаа, сабаҕалаа. ☉ По каким-л. признакам предсказывать, предполагать что-л. Эллэйи сэриигэ бастакы күнүттэн: «Эр санаалаах, чиҥ, дьэбир тойон киһи тахсыыһы», — диэн чинчилээбиттэрэ. Н. Лугинов
Үрэх хайа эҥээригэр кыстыахтарын сөбүн чинчилиир. С. Тумат
Ходуһаны эрдэттэн бэрэбиэркэлиир, төһө от кэлиэҕин чинчилээн көрөр-билэр, кырдьыга да, наадалаах. «Кыым»

туохт.
1. поэт. Киэҥи, ырааҕы, уйаара-кэйээрэ биллибэти биирдэ хабан көр, бэйэҕэр иҥэрин. ☉ Враз охватить своим взглядом, понятием, впитать в себя необозримое, далекое, необъятное
Орто дойдуну очуос үрдүттэн бүтүннүү анаардарбын диэх курдук, тайаҕар тирэнэн баран, чинэллэн олордо. Суорун Омоллоон
Мин мантан, Ньурба орто оскуолатын түннүгүн анныттан, аан ийэ дойдубун анаара одуулуу турабын. С. Федотов
Ырыанан былыкка ытынным, — Ырааҕы эргитэ анаардым, — Туруйа турууктуур суолунан Дуорайда хоһоонум тобуллан. Н. Габышев
2. Өйдөөн-дьүүллээн, болҕойон көр. ☉ Изучать, внимательно, вдумчиво постигая, познавая всю суть
Биир итинник айан кэнниттэн табаларын аһата туран айанныахтаах хайысхатын анааран көрбүтэ — халлааннаах сирэ хара тумарыкка муммуттар. С. Федотов
Маннык баай төрөөбүт айылҕатын Маппыр, аан маҥнай көрбүттүү, анаарда. Л. Попов
Аттыгар бэл туох баарын Адьаһын да анаарбат. М. Ефимов
△ Бил-көр, ырыҥалаа. ☉ Познавать, понимать, постигать суть
Оттон араадьыйаны истэн, хаһыаты ааҕан аан дойдугун анаар ээ. С. Федотов
Көрөр хараҕым сабыллыбыта, истэр кулгааҕым бүөлэммитэ, уһуну-ырааҕы анаарбат буолтум өр буолла. Болот Боотур
ср. монг. аҥхар ‘смотреть, всматриваться’