прил. 1. сиэмэ; семенные всходы сиэмэ тахсыыта; 2. сиэмэҕэ ууруллар, сиэмэ; семенной фонд сиэмэ фона; 3. анат., физиол. сиэмэ; семенная железа сиэмэ былчархайа.

туохт. Саҥа быган, үүнэн бар (үүнээйи туһунан). ☉ Давать всходы, всходить (о растениях)
Уорсуннаан эрэр күөх от эмиэ бэртээхэй аһылык. «Кыым»

I 1) остров; өрүс арыыта речной остров; талах арыы тальниковый остров; остров, поросший тальником; кумах арыы песчаный остров; от арыы травяной остров; тиит арыы остров с лиственничным лесом; тумул арыы полуостров; 2) участок леса на поляне; отдельно стоящий лесок; арыы хатыҥ берёзовый лесок посреди поляны; арыы тыа колок, отдельно стоящий лесок; арыы талах тальниковый участок на поляне; ср. бөлкөй ; 3) островок чего-л. (обкосок, обжинок и т. п.); арыыгын оҕус скоси свой обкосок; арыы от островок травы; арыы-арыы островками, там и сям, там-сям; бурдук ото арыы-арыы тахсыбыт всходы выступили островками.
II масло; буспут (или дьэҥкир ) арыы топлёное масло; сиикэй арыы сливочное масло; мас арыыта растительное масло; кырдьык арыы курдук дагдайар посл. правда, как масло, всплывает.

1) показываться мелким ровным рядом (о зубах); 2) появляться, всходить ровными рядами (о всходах).

аат. Саас хаар ууллубутун кэннэ бытыгырыыр күөх от. ☉ Первые всходы зелёной травы после таяния снега весной
Саас сүөһүлэрин өрүскэ сорсу үүнэн эрдэҕинэ, кус кэлбитин кэннэ, ууну кэстэрэ-кэстэрэ илин эҥээргэ этэҥҥэ туораппыттара. В. Ойуурускай
◊ Сорсу куһа — сайын тыһыларыттан араҕан үөрдээн сылдьар атыыр кустар. ☉ Стая селезней, отделившаяся летом от своих самок
Сорсу куһа диэн ааттаах субан кус үөрэ кытыыга тиксэрин үөмэн ытар. И. Гоголев
Үөскэ сорсу кустара бөлөхтөһөн харааран көстөллөр. Г. Угаров
[Күөл] ортотугар сорсу куһа мустар. «ХС»

аат.
1. Сиэмэтиттэн эбэтэр силиһиттэн саҥа тахсан эрэр үүнээйи үнүгэһэ. ☉ Первые ростки, всходы, молодые зелёные побеги растений. Сибэкки уорсуна
□ Элбэх сыллаах оттор биир сиргэ хас да сыл устатыгар үүнэллэр, кинилэр бэйэлэрин сиэмэлэринэн эрэ буолбакка, ону тэҥинэн кыстыыр уорсуннарынан тахсаллар. ҮүТФҮК
Оҕурсу уорсуна тахсыар диэри каркас температурата сүүрбэ биэс-отут кыраадыс буолуохтаах. ИИК СОХТ
2. түөлбэ. Үөһээ уос түүтэ, саҥа үүнэн эрэр бытык. ☉ Короткие усы на верхней губе мужчины. Уһаты уорсуннаах урааҥхай
□ Владислав Леопольдович кугас уорсунун эриллэҕэс икки уһуга өрө кыырайда, куолаһа чыҥкынаата. Л. Попов

туохт.
1. Охсуллубут сиргэ иккистээн саҥа от үүн. ☉ Покрываться вновь отавой
Алаастар кэнчээрилээн чэлгийдилэр, Ынахтар, сылгылар онно мэччийдилэр. С. Васильев
Ардахтаах сайын ходуһалар күүскэ кэнчээрилииллэр. ПНИ ИС
Кэнчээрилээбит сыһыылар кэрэтийэ сырдыыллар. «Кыым»
△ Хойутаан, кэмин аһаран баран таҕыс, үүн (үүнээйи туһунан). ☉ Давать запоздалые всходы, ростки
Бурдук кэнчээрилээн хаалан ситэ буспатаҕа, ол хомууру бэркэ тарпыта. САССР КОА
Үүнээйилэр умнастарын төрдүлэригэр хас да сэбирдэх хаалан тымныы түһүөр диэри кэнчээрилиэхтээхтэр уонна силис моонньоҕор эһиил үүнэр үнүгэстэри үөскэтиэхтээхтэр. ПАК НТ
2. көсп. Уускун салгыыр ыччаттан, көлүөнэлэн. ☉ Иметь продолжателей рода, потомков
Онтон ыла Бэһиэлэйэп аймаҕа эмиэ кэнчээрилээн, байан-тайан сириэдийэн испит, эмиэ чэгиэн-чэбдик ыччаттанан [испит]. Амма Аччыгыйа
Соҕотоҕун муммут мин баарбын. Ачаалаабатах мин баарбын, кэнчээрилээбэтэх мин баарбын. Суорун Омоллоон
Урааҥхай бөҕөнөн ууһааҥ, киһи бөҕөнөн кэнчээрилээҥ. Эрилик Эристиин

1. таҕыс диэнтэн хай. аата. Күн тахсыыта уу кэлиитэ күүһүрэн барда. М. Доҕордуурап
   Манан тахсыы бобуллар. «ХС»
   Производствоҕа кыттыы син куһаҕана суох. Ол эрээри бүттүүн кылааһынан тутуспутунан тахсыы суох. «ЭК»
2. Айан суолугар өрө тахсар, дабайар сирэ. ☉ Место, где дорога поднимается вверх, подъём
   Муммут уоллаах кыысчаан Аастылар уһун тахсыыны, Уулаах маары, тыымпыны. Эрчимэн
   Ким өйдүөй — эдэр саас эйигин хаһыс сааскар, ханнык дьаамҥа дуу, ханнык тахсыыга эбэтэр түһүүгэ дуу илдьэ аҕалан баран, аргыһахтаан кэбиһээт, ханна эрэ көппүтүн. Н. Заболоцкай
   Үгүс киириилээх, тахсыылаах, сыырдаах Адаардаах этэ аартыгым. Баал Хабырыыс
3. Төһө эрэ эксэмпилээр ахсааннаах биир кэмнээх туох эмэ бэчээттэнэн күн сирин көрүүтэ. ☉ Единовременный выпуск в свет печатного произведения в определённом количестве экземпляров, издание
   Оройуон култуурунай олоҕор биир сабыытыйанан хаһыат тахсыыта, типография тэриллиитэ буолтара. АНХ СС
   Атын норуоттар литератураларын бастыҥ суруйааччыларын айымньылара сахалыы тылбаастанан тахсыылара улам кэҥээн, сайдан иһэр. «ХС»
4. Олордуллубут үүнээйи сиэмэтиттэн бастаан үнүгэс быгыыта. ☉ Ростки растений, всходы
   [Маайыс:] Быйыл үүнээйи тахсыыта хайдаҕый? С. Ефремов
   Сиэмэ бөскөйүүтүн уонна тахсыытын түргэтэтэр сыалтан сиигирдиллэр. КММ ОК
   Быйыл бурдук тахсыытын дьикти үчүгэй диэххэ сөп. И. Тургенев (тылб.)