несов. см. выдвинуть.

ж. кандидатура (таларга, аныырга кандидат); выдвинуть (или снять) чью-л. кандидатуру ким эмэ кандидатуратын туруор (уһул).

с. 1. (по гл. выдвинуть 2, 3, 4) өрө таһаарыы, инники чорботуу, туруоруу; выдвижение на руководящую работу салайар үлэҕэ өрө таһаарыы; 2. (по гл. выдвинуться) инники чорбойуу; өрө тахсыы.

сов. 1. что биэр, (ыл) диэ; предложить свою комнату хоскун биэр; предложить чаю чэйдэ ис диэ; 2. кого-что (представить на выбор) киллэр; предложить новый план занятий үөрэх саҥа былаанын киллэр; 3. что (поставить, выдвинуть) биэр; ыйыт; предложить множество вопросов үгүс боппуруоста биэр; 4. с неопр. (предписать) соруй; предложить явиться на работу үлэҕэ кэлэригэр соруй; # предложить руку кэргэн кэл диэ, кэргэн кэлэргэ ыйыт.

сов. 1. что (вытягивая, выставить, выдвинуть) уун, тыылын, тыыллыы тэп; 2. что (натянуть) тарт; протянуть телефонную линию телефон линиятын тарт; 3. что, разг. (затянуть) тарт, уһат; протянуть дело дьыаланы тарт; протянуть время бириэмэни тарт; 4. что (заставить долго звучать) тардан тыаһат, унаарыт; 5. что и без доп., разг. (прожить) бар, уһаа; этот больной долго не протянет бу ыалдьааччы ер барыа суоҕа; # протянуть ноги разг. (умереть) атаххын тэҥнээ.

сов. 1. что (вынуть вставленное) уһул, уһулан ыл; выставить рамы араамалары уһулан ыл; 2. что (поставить снаружи) таһаар, таһааран кэбис; выставить шкаф в коридор ыскаабы көрүдүөргэ таһаар; З. кого, перен. разг. (прогнать) таһырдьа ас, холдьоҕон таһаар; 4. что (выдвинуть вперёд) чорбот, былтат, өтөт; выставить грудь туес-кун өтөт; 5. что (для обозрения) көрүүгэ туруор; выставить картины художника художник хартыыналарын көрүүгэ туруор; 6. что (для обсуждения) туруор; выставить кандидатуру кандидатурата туруор; 7. кого--что (поставить, послать) туруор; выставить охрану харабылла туруор; 8. кого-что, разг. (показать) көрдөр; выставить в дурном свете куһаҕан өттүнэн көрдөр; 9. что (проставить) туруор; выставить отметки сыаналарда туруор.

I сов. 1. кого-что туруор; поставить столбы баҕаналарда туруор; 2. кого-что (назначить, расставить) туруор, анаа; поставить к станку станокка туруор; 3. кого, перен. ук, киллэр; поставить в неловкое положение табыгаһа суох балаһыанньаҕа киллэр; 4. кого-что (поместить) уур, ук; поставить самовар на стол сылабаары остуолга уур; поставить автомобиль в гараж автомобилы гаражка ук; 5. что (в азартных играх) туруор, уур; 6. что (придать какое-л. положение) туруор, уур, үктэн; поставить ногу на носок атаххын төбөтүнэн үктэн; 7. что (установить для действия) туруор, уур; үт; поставить телефон телефонна туруор; поставить сеть илимнэ үт; 8. что (соорудить) туруор, тут; поставить избу балаҕанна туруор; 9. что, театр, туруор, көрдөр; поставить новую пьесу саҥа пьесата туруор; 10. что (выдвинуть, предложить) туруор, киллэр; поставить вопрос на обсуждение боппуруоһу дьүүлгэ туруор; 11. что туруор, аах; поставить своей задачей бэйэҥ соруккунан туруор; # поставить в известность биллэр; поставить диагноз мед. диагнозта туруор; поставить в связь сибээстээ, тутулуктаа; поста- вить на вид кому-л. кими эмэ миэрэлээн сэрэт.

туохт.
1. Туох эмэ буолбутун эбэтэр буолуохтааҕын курдаттыы таайан бил. ☉ Предчувствовать, предугадывать, предвидеть что-л. Оо, Настаа эмээхсин — түгэхтээх эмээхсин, кини бэйэкэлээх Харытыана ис санаатын билбэт, сэрэйбэт буолаахтыа дуо? П
Ойуунускай. Оҕолор билбэттэр, сүрэхтээх мин эрэ сэрэйэбин, курдаттыы таайабын. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кини [Александра Егоровна] үлэ үөһүгэр сылдьыбыт буолуохтаах диэн көрбүттээҕэр сэрэйбит ордук. ПНИ АДХ
2. Быһа холоон барыллыы санаа, сабаҕалаа. ☉ Предположить что-л., выдвинуть какую-л. гипотезу
Барыллаан сэрэйдэххэ, арааһа, эрэйэ аҕыйах, хамнаһа үрдүк үлэ быһыылаах. Н. Лугинов
Кини, сэрэйбитим курдук, остуолга олорбото, туох эрэ кумааҕылары хачыгыратар. Н. Заболоцкай
Көннөрү тыллартан ураты саха бэйэтин тылларын араҥаларыгар уустук лексическэй единицэлэр үгүс өттүлэрэ киирэллэрэ буолуо диэн сэрэйиэххэ сөп. АПС СТЛ
♦ Көхсүнэн <өтө> сэрэйэр — көрбөтөр, истибэтэр да, билэр, курдаттыы таайар. ☉ Догадываться, предполагать, чуять
Ийэм биһиги кэпсэтиибитин ымпыгын-чымпыгын истибэтэр да, тыл тылбытыгар киирсибэтэхпитин көхсүнэн сэрэйэр. Далан
Бу кэлиҥҥи кэмҥэ адаҕыйан тахсан эрэр алдьархайдары барахсана көхсүнэн өтө сэрэйэр. Н. Лугинов. В. Яковлев дьон уратылаах санаатын, иэйиитин, кимиэхэ да кэпсээбэт кистэлэҥин көхсүнэн сэрэйэн ойуулууругар барытыгар биир тэҥ күүстээх. Эрчимэн
Сүрэҕэ сэрэйэр (таайар) көр сүрэх I. Айаан Никиитэлээх Катя сыһыаннарын ыйыталаспатар даҕаны, барытын сүрэҕинэн сэрэйэрэ. Н. Лугинов
Сороҕор сүрэх сэрэйбитэ харах көрбүтүнээҕэр ордук. И. Гоголев. Кэннигэр атах тыаһа тыаһаабытыгар эргиллэн көрбөккө да, дьүөгэтэ кэккэлэһэ турбутун сүрэҕинэн сэрэйдэ. НТП ТББ
◊ Сэрэйэр киэп тыл үөр. — хайааһын оҥоһуллуута сэрэйиллэрин көрдөрөр киэп. ☉ Предположительное наклонение
Сэрэйэр киэп үгүстүк «буолуо», «дии» диэн көмө тыллары кытта туттуллар. АПС СТ
ср. монг. сэрэх ‘подозревать’