сов. 1. (выпрямиться) көн; 2. (исправиться) көн, тубус.

с. 1. (по гл. выпрямить) көннөрүү, чиркэтии; 2. (по гл. выпрямиться) көнүү, чиркэйии.

кынас гын = момент, от кынай= вдруг, внезапно вскинуть голову и выпрямиться.

туохт. Эмискэ өҕүллэн ыл. ☉ Неожиданно изогнуться и моментально выпрямиться
Паайпатка, улахан балык салгыны эҕирийэн мөҕүллэҥнииринии, бүгүллэх гынаат, киэр кэдэрийдэ. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. түрдэх гын

дьүһ. туохт. Тыҥаан, суос бэринэн кинчэйэн тур. ☉ Напряженно выпрямиться, выказывая всем своим видом угрозу. Бөҕөс хапсыһаары кинчиэтээн турар. Киһибит кинчиэтээн, кырыытынан буолан турар

туохт. Кыыһыран, үллэн таҕыс, улааппыт курдук буол. ☉ Рассердившись выпрямиться, поэтому казаться более высоким. Сүүлүн саҕанааҕы атыыр оҕус курдук Түрдэччи таттаран, Түҥнэри көрөн, Күн Дьирибинэ Буугунуу түстэ, Бухсайа үлүннэ. П. Ойуунускай

дьүһ. туохт. Эмискэ, тута көнө түс (уһун атахтаах, намыһах, кэтит көрүҥнээх киһи туһунан). ☉ Резко выпрямиться (о длинноногом человеке с широким, коротким туловищем)
Хара бэкир киһи Тоһоҕону аспыт курдук Дуодакыс гына түстэ. П. Ядрихинскай

сов. 1. (растянуться) уун, уунан хаал; материя вытянулась таҥас уунан хаалбыт; 2. разг. (вырасти) улаатан хорой; за лето мальчик вытянулся сайын устатыгар уол улаатан хоройбут; 3. (выпрямиться) тыылын, чиркэс гын; 4. (расположиться в ряд) субус, субуһан тур; #лицо вытянулось курус гынна, соҥуйан хаалла.

дьүһ. туохт. Эмискэ көбүс-көнөтүк тура түс (үрдүк, көнө уҥуохтаах киһи туһунан). ☉ Резко выпрямиться, вытянуться в полный рост (имея высокую, стройную фигуру)
Алта кырыылаах адьарай ааттааҕа Тимир килиэ киһи Дьирбис гына түстэ. П. Ойуунускай
Ол байыаннай кинигэлэринэн үлүһүйэр буоллаҕына, киһиҥ өссө аны аҕыйах сылынан эписиэр дьирбис гына түһүө турдаҕа. «ХС»

сыһ.
1. Самнан охтор, сууллар курдук, турбат, көнөн өрө тахсыбат гына. ☉ Так, чтобы свалить, опрокинуть кого-что-л., не давая возможности подняться, выпрямиться. Самнары оҕус. Тиит охтон сарайы самнары баттаабыт
□ Саллааттар [Ньургуһун Ньукулайы] сиргэ самнары баттыыллар, аппысыар тимир чуумпурунан сырбаталыыр. Күндэ
Поэт [Тарас Шевченко] көҥүл мохсоҕол буолуоҕун Буурҕа тыал самнары сыспыта. Эллэй
2. Киһи өйө-санаата тууйуллан самнарын курдук тууйа-хаайа, тумнары. ☉ Угнетая, подавляя чей-л. дух
Санаа баҕадьы Самыыр былытыныы Саҥарбат гына Самнары баттаата. А. Софронов
Киһини быһа самнары охсон кэбиһэр сатаммат эбээт. Кини оҥорбут алҕаһын бэйэтэ билинэр суолун тэрийиэххэ баар этэ. М. Доҕордуурап