дотошно тщательно выяснять что-л., допытываться о чём-л.

совм.-взаимн. от быһаар = выяснять что-л. сообща; объясняться с кем-л.; дьыалаҕын быһаарыс = выяснить дело.

разг. обращаться к кому-л. с заявлением; выяснять какой-л. вопрос в официальном порядке.

туохт., түөлбэ. Мөккүс; быһаарса сатаа. ☉ Спорить; выяснять отношения
Онуоха туран Улахан уолаттара Омуннура-омуннара Омуохтаһаллар. П. Тобуруокап

1) прорубать, пробивать; түннүгү тобул= прорубить окно; хамсаны тобул= прочистить трубку; 2) перен. разг. разрешать, выяснять; бу боппуруоһу бэйэҥ тобул этот вопрос выясни сам; толкуйдаан тобулун булбатым думал-гадал и стал в тупик.

1) разделять на слой; резать на пластинки; 2) перен. тщательно разбирать, выяснять; ырытан-араҥалаан көр тщательно продумай, разберись; туос араҥатын араҥалаан , торҕо сиигин сииктээн погов. тщательно разбираясь, по порядку выясняя (букв. расслаивая берёсту, разделяя ткань на волокна).

туохт. Тугу эмэ чуолкайын билээри ыйыталас, сурас; өйдөтөн биэр. ☉ Уточнять, выяснять; разъяснять. Кини иккиһин ордук чуолкайдаан улаханнык эттэ: «Саха эдэр дьоруойун табаарыс Тогойкины мин этэбин эбээт!» Амма Аччыгыйа
Учууталбыт биһигини биир-биир туруортаан ааппытын, араспаанньабытын чуолкайдаата. И. Семёнов
Чэ эрэ, чуолкайдыахха, эһиги баабырыкаҕытыгар хас оробуочай баарый? Н. Чернышевскай (тылб.)

туохт., кэпс., сөбүлээб. Наһаа иҥэн-тоҥон, хасыһан ыйыт, токкоолос. ☉ Дотошно, тщательно выяснять что-л., допытываться о ком-чём-л., подробно расспрашивать кого-л. о чём-л.
Туох наадаҕа итиччэ элбэх үпкэ наадыйбытын ыаһыйалыы барбата. И. Гоголев
[Вера — балтыгар:] Тугу ыаһыйалаан хааллаҕай, оттон ытыах санаам кэллэ да, ытаатаҕым дии. С. Ефремов
Чэ, быһата, былыргылыы, Чэй иһэн ньэмээрдэ, Ону-маны ыаһыйалыы Олорор аны мэлийдэ. С. Тимофеев

туохт.
1. Саас-сааһынан тус-туспа араар, саралаан ыл. ☉ Разделять на слои, разбирать по тонким слоям
Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн (өс хоһ.). Тогойкин баайыыны аргыый араҥалаан истэ. Амма Аччыгыйа
△ Хаптаҕай, чараас гына кыс (хол., тоҥ балыгы). ☉ Строгать на тонкие слои (напр., мороженую рыбу)
Харыс уһун быһаҕын Хаар үрдүгэр кылбаҥнатан, Чараас-чараастык араҥалыы Чыыры кыһан кырылатар. А. Бэрияк
2. көсп. Ымпыктаан-чымпыктаан ырытан бил, быһаар. ☉ Тщательно разбирать, выяснять что-л. Бэйэҥ оҥостуммут дьыалаҕар бэйэҥ эппиэттиэҥ, сэбиэскэй суут араҥалыа
С . Ефремов. Б о - лугур оҕонньор манна олорбут эрэйдээх олоҕун барытын эргитэн, араҥалаан көрө сытар. Н. Якутскай. Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В.Гаврильева. Тэҥн. ырыҥалаа

туохт.
1. Тугу эмэ кимиэхэ эмэ толору өйдөнөр гына эт, кэпсээ. ☉ Растолковать кому-л. что-л., сделать что-л. ясным, понятным
Ас туһунан кэпсэтиигэ хайыһар туох сыһыаннааҕын эн биһиэхэ быһааран абырыаҥ эбитэ буолаарай? Амма Аччыгыйа
Өксүү, ону ылбакка, соһуйбуттуу көрөн олорбутугар, киирбит дьахтар нууччалыы-сахалыы былаан быһаара сатаабыта. Н. Заболоцкай
Биричиинэтэ кимиэхэ барытыгар биллэр, ону быһаара сатыыр да наадата суох. Софр. Данилов
2. Тугу эмэ чуолкайдык бил. ☉ Определять, выяснять что-л. точно
Барытын бэйэтэ урут билэн, судургутук быһааран бүтэрэ сылдьар киһи. Амма Аччыгыйа
Кулаакка туох иһин барарын быһааран өйдөөбөт уол этэ. Эрилик Эристиин
«Чахчы кыраныыссаны туорааччы эбит!» — диэн быһаарбытым. Н. Якутскай
3. Туох эмэ туһунан уурааҕы уур, таһаар (хол., мунньахтаан). ☉ Решать, выносить решение по какому-л. вопрос у
Эйэ дэмнээх сиэринэн, Ирэ-хоро дьүүллэһэн, «Түмсүү күүһэ» холкуоһу Төрүттүүргэ быһаардылар. Күннүк Уурастыырап
— Суруксут, суруй: «Биһиги Салбаҥ нэһилиэгин дьонун уопсай мунньаҕа, быһаардыбыт». Н. Якутскай
Ол кыһалҕатыттан дьахталлары соруһарга быһаардахпыт дии. Ч. Айтматов (тылб.)
4. Арааран, араҥалаан бил, өйдөө. ☉ Определять, отличая что-л. от другого
Олорон эрэ санаан көрбүтүм: дьиэм хайа да диэки баарын быһааран билбэтим. Н. Неустроев
Мин үөһэ тахсан баран, илиммин-арҕаабын быһаарбат буолан хааллым. А. Софронов