туохт. Эргим-ургум хамсан, өрө-таҥнары мөҕүс; төттөрүтаары булкулун. ☉ Делать беспорядочные движения всем телом туда-сюда или руками, ногами при каких-л. усилиях, барахтаться; беспорядочно забе´гать туда-сюда, переполошиться
Дьэкиим, хайыан булбакка, тэһииркээбит атын кытта өрө туста, булумахтана сырытта. Болот Боотур
[Кус] үһүс ытыыга мөхсөн булумахтанна.Н. Лугинов. Тимириэм диэн куттанан, илиитинэн-атаҕынан харса суох булумахтанна уонна тимирбэтэ, хата …… иннин диэки харбаан барда. М. Доҕордуурап. Тэҥн. буллугунай

I
дьүһ. туохт.
1. Тэҥнии быһа охсуллубут төбөлөөх буол (улахан кэтитэ, суона суоҕу этэргэ). ☉ Иметь срезанный верхний конец, вершину, макушку при небольшой толщине (о комчём-л.)
Ырааһыйа ортотугар соҕотох чөҥөчөк лэппэйэн турар.  Остуолга кыра лыхачыс курдук лэппэйбит уҥуохтаах …… Тесковскай сэтээтэл эргичиҥнии олорор. Д. Очинскай
[ Дьэбдьиэй:] Сэмэнчик баҕайы, лэппэйэ сытыйан, бэһи тиэйэн киллэрэр буоллаҕа. И. Семёнов
2. Аргыый аҕай тохтообокко биир кэм хааман, сүүрэн айаннаа (үксүн кыра лэп пэгэр быһыылаах киһини этэргэ). ☉ Ша гать или бежать спокойно, в одном темпе, безостановочно, бросаясь в глаза своей будто срезанной, плоской макушкой (о коренастом человеке)
Кы йахана саныы-саныы, үөрүйэх оҥостуммут биир быспат хаамыытынан оҕонньор лэппэйдэ. В. Яковлев
Бэрт түргэнник аһаан баран, эм и э кии рэн с и эл эн лэппэйэ турдум. «ХС». Тэҥн. лаппай
II
аат., эргэр. Дьоҕус, намыһах туос иһит. ☉ Невысокая берестяная посуда небольшого объёма
Мин эдэр эрдэхпинэ лэппэй, сабарай чабычах, саар ыаҕас, холлоҕос диэн туос иһиттэр баал лара. М. Доҕордуурап

I
аат.
1. Ууга (күөлгэ, үрэххэ) киирэргэ үктэл гынар мас (хол., уу баһарга). ☉ Мостки у берега водоема, с которых черпают воду
Саатыыр далаһанан киирэн ыаҕаһыгар уу сомсоору төҥкөйөр. Н. Якутскай
Уу баһалларыгар далаһаларыгар иккиэн сэргэстэһэн киирэллэр. И. Гоголев
Мин эрдэ туран уу баһар күөлбэр киирэн далаһа тумсугар сууннум. «ХС»
△ Ууну (чалбаҕы, кыра үрэҕи), бадарааннаах сири, аппаны туоруурга анаан хаптаһынтан эбэтэр бэрэбинэттэн оҥоһуллубут үктэл мас. ☉ Настил из бревен или досок для перехода через лужу, ручей, болото, овраг, гать
Сыыры таҥнары дэллэрийэн түһэн, аппаны туоруур мас далаһанан сүүрдүм. Софр. Данилов
[Мойот] уҥуор туоруур маннааҕы далаһаны уу ылан барбытын көрдө. Т. Сметанин
2. Тутууга, өрөмүөҥҥэ туттуллар дьиэ эркинин тула тутуллар хаптаһынтан, тимиртэн оҥоһуллубут үктэл. ☉ Леса (строительные).
3. көсп. Төрүөт. ☉ Причина, повод, основание
Куттал, буруй төрүөтэ - Таҥнарыы далаһата. С. Данилов
Улахан далаһа уурбут тириэньэринэн Александр Куприяновы ааттыыр. «Кыым»
II
аат., харыс т. Ат көлө. ☉ Верховая лошадь
[Хотой] балаҕан муннугар дьөлө түһэн олорон кыра быраат тардыстар далаһатын сиэтэ. Д. Апросимов. Далаһабын хаптаран ааһыахпын манна утуйарым сөп буолуо дуо? СТС
♦ Далаһаҕар тардыс харыс т. - аккын миин. ☉ Садиться на своего коня (букв. тянуться к своим мосткам).
◊ Далаһа быһыт түөлбэ. - балык быһытын арааһа. ☉ Один из видов рыболовных заграждений.