тыаһы үт. т. Хаас саҥата. ☉ Гоготанье гусей
Арай бу булумахтана истэхпитинэ, үрдүбүтүгэр хаастар саҥалара кылык-халык диэн иһилиннэ. П. Аввакумов

туохт. Кими-тугу эмэ кытта бииргэ эбэтэр элбэх буолан булумахтан. ☉ Барахтаться вместе с другими или делать беспорядочные движения с кем-л.
Эдэр дьоннор кылыйсан кыыралдьыталлара, тустан булумахтаһаллара.И. Федосеев. Олус дьиктиргээтим: тууга уонча моҕотой киирбит. Кинилэр кыайан тахсыбакка өрө булумахтаһа сылдьаллар эбит. И. Никифоров. Уолаттар таҥастарын ньылбы биэрээт, сөтүөлээн булумахтаһаллар.«ББ»

туохт. Тиэтэй-саарай; тиэтэйэ сүпсүгүр; булумахтана түс. ☉ Торопиться, спешить; суетиться
Киргиэлэй, Дьэбдьиэ киирэн иһэрин көрөөт, хайыан булбакка көппөнүйэ түстэ. Болот Боотур
Көппөнүйбэт, көбдьүөрбэт, Көрдөххө өрүү бэрт; Куоска курдук ньылбыйар, Кураанах сиринэн сыбдыйар. С. Тимофеев

дьүһ. туохт.
1. Мээнэ мөҕүс, хамсан (туох эмэ улахан күүһэ суоҕу этэргэ); тугу эмэ улахан кыаҕа суохтук ыксалынан мөхсөн оҥор. ☉ Биться, трепыхаться (ослабленно); делать что-л. суетливо
Тоня тугу эрэ бобуулааҕы оҥоро туран туттарбыт курдук өрө буллугунайа түспүтэ, тураары гыммыта. Далан
Манна, Индигир өрүс уутугар, саамай эр бэрдэ икки-үс мүнүүтэ буллугунайаат …… дьигиһийэ тоҥон, төттөрү ойон тахсар сирэ. Н. Габышев
Сэбирдэх [киһи аата] ойбонун түгэҕин кэҥэтэ көйөн буллугунайда. Амма Аччыгыйа
2. Ыгылыйбыт, долгуйбут куоласкынан ботугураа. ☉ Взволнованно говорить шепотом
Эдэр дьахтар саҥата …… оҕотун таптаан, тылынан кыайан этиллибэт эйэҕэстик тугу эрэ саҥаран буллугунайбытынан барда. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. буллугураа, булумахтан

сыһ. холб. Этиллэр санааны, кыһайбыт курдук куһаҕан эбиилик буолар диэн сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает оценку высказываемой мысли как дополнительное нежелательное осложнение (как назло, к тому же)
Мин, аны баара, били мобилизационнай лииспин сиэптэрбиттэн кыайан булбакка булумахтанным. Софр. Данилов
Аны баара, Улахан омуктар Улахаттарга утарылаһар Толкуйу булуммуттар. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Олус элбэх буолан көһүн (хол., дьиэлэри ыраахтан көрүүгэ). ☉ Быть, казаться беспорядочно многочисленным (напр., о домах, к-рые видны издалека)
Куорат дьиэлэрэ бачымахтанан көстөллөр. Н. Якутскай
2. кэпс. Туохха эмэ тутуу былдьаһан түргэн-түргэнник булумахтанан хамсан. ☉ Делать беспорядочно-резкие движения; двигаться напролом
Тима кытыаны үрдүнэн бачымахтанан тиийэн, булдун харбаан ылбыта. П. Тобуруокап

түһүөлээ диэнтэн холб. туһ. Бухатыырдар уун-утары көрсөн саҕынньах курдук саптыһа түһэн, үҥүүлэринэн өрүтэ түһүөлэспитинэн бардылар. Н. Босиков
Биир уһун ньиэмэс биһиги биир саллааппытын кытта уун утары туран ыстыыгынан түһүөлэһэллэр. Т. Сметанин
Маарыйа бокуойа суох түһүөлэһэн булумахтанар бөҕөстөртөн уолун арааран була сатаата. «ХС»

туохт.
1. Бачымах буолан көһүн. ☉ Быть, казаться густо усеянным, многочисленным
Байанай уолчаан арҕаа тыаттан киирэн иһэн ыраах хараара бачымахтаспыт Дьокуускайы аан бастаан көрбүтэ. Софр. Данилов
Сулустар, бачымахтаһан түһэн эчи элбэхтэрин, араастарын! Н. Лугинов
2. кэпс. Мээнэ булумахтана хамсан. ☉ Делать беспорядочно-резкие движения; двигаться напролом; барахтаться
Уҥуоргу кытыыга үөр кус бачымахтаһар. Софр. Данилов
Тыаҕа сылгылар сырсан бачымахтаһан, эмиэ соһуталлар. Д. Таас
3. Олус эрчимнээхтик хамсанан, өрөтаҥнары мөҕүс, охторсо сатаа (хол., тустан). ☉ Делать усиленные беспорядочные движения руками, ногами; бороться, пытаться свалить друг друга (напр., во время схватки в борьбе)
Афоня убайын кытта тустан бачымахтаһан, остуолларын түҥнэрэ сыһан тохтоотулар. «ХС»
Утарыта тугу эмэ оҥордорбут, охтордорбут диэн баҕалаах бачымахтаһа сылдьан, илиибин утарылаһааччым хонноҕун аннынан анньан, санна арыый үрдүүр кэмигэр, эргиллэ түһээт, илиитин санныбар биллэҕиннэрэн («кочергаалаан») бэйэм нөҥүө быраҕабын. ПП ОА

аат., эргэр.
1. Бөҕө, уһун сиэл быа, хатыс. ☉ Длинная прочная волосяная верёвка, бечева. Бу ойуун ынах сүөһү айыыһытыгар кыырдаҕына алта былас аан сиэги нэдьэрэс эриэн сиэл быаны илэ курданан киирэрэ үһү. Саха сэһ
1977. 2. Үксүн табаны хаайар кыараҕас быа күрүө. ☉ Тесный загон из натянутых верёвок, предназначенный для поимки оленей
Сиэги тарда-тарда, хаам оҥорооҥоро, хоройу тута сатаатылар. Болот Боотур
Биһиги, сиэгигэ киирбит сылгылар курдук, үлтү булумахтанан устуруойдаатыбыт. «ББ»
3. Саҥа быкпыт от эбэтэр мас лабаата. ☉ Молодая трава; молодая ветка
Добун хара тыа Дьоллоох тоҥуутун Торутар күнүм, Сис хара тыа Сиэгитин силэйэр күнүм …… Күөрэйэн тиийэн кэллэ. С. Зверев
Нус-хас сырыылаах тайахтар, дьанта сиэгитин сэлбиисэлбии, хааман дьайаҥнаһан ааспыт суолларын быстылар. Н. Борисов
Сиэттиһэ үүммүт сиэги мастарын кэлин өттүгэр …… күөх буруо унаарыйан эрэр. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. калм. зээг ‘тонкий шнур, верёвка, кант’

дьүһ. туохт.
1. Сырдыктык, чаҕылыччы тык. ☉ Светиться ярко
Күһүҥҥү Миитэрэйэп саҕанааҕы күн кылбайа ойон тахсан, …… күндээрэн, чаҕылыйан, кырдьык даҕаны үчүгэйгэ дылы этэ. А. Софронов
Адаар таас хайаны арҕаһын кэрийэн Алтан ый иэдэһэ кылбайар. П. Тобуруокап
Халлаан күп-күөх дьэҥкир мындаатыгар ып-ыраас, мап-маҥан күн кылбайар. Н. Габышев
△ Чаҕылыччы оонньоон, сырдаан көһүн. ☉ Быть, казаться ярким, блестящим, сверкать
Кылбайбыт эрэ кыһыл көмүс буолбат (өс хоһ.). Аллараа хотоолго уһун синньигэс элгээн уута кылбайар. Н. Якутскай
Кини иннигэр билигин хаһан да тыытыллыбатах сыа хаар кылбайа сыппыта. Н. Заболоцкай
2. Маҥхайан, үрүҥ өҥнөнөн көһүн. ☉ Сиять белизной, белеть
Үрүҥ көмүс түүлээх, хааҕырҕаан саҥарар хопто кыылым устан кылбайа сылдьар. Н. Неустроев
Эн тымныы тоҥ балыгы кытта сонно …… хойуу итии чэйи ис эрэ — тииһиҥ онтон кылбайара биллибэт. Н. Габышев
Хос ааныгар сиэстэрэ дьахтар маҥан халпаага кылбайан көһүннэ. П. Аввакумов
3. Саҥа буолан арылыйан көһүн, сырдаан, харахха быраҕылын. ☉ Быть, казаться ярким, светлым; сиять новизной, свежестью
Оттон мин эн уулуссаларгар хас саҥа таас дьиэҥ кылбайа үүнэн тахсарын үөрэ көрөрүм. Софр. Данилов
Үрэҕи туоруур саҥа муоста кылбайан көһүннэ. А. Бэрияк
Оскуола саҥа кырыыһата Ол ыраахтан кылбайан көстөр. С. Васильев
♦ Кылбайан турар кырдьык көр кыларый
«Таҥара баарына, кылбайан турар кырдьыкпын кэпсиэҕим», — Булумдьу таҥаһын таҥнан булумахтанар. Л. Попов
Мэлдьэспэппин, Сеня. Кылбайан турар кырдьыгы эттиҥ. Ол эрээри туох барыта кэмиттэн уонна миэстэтиттэн тутулуктаах. Н. Лугинов
Маайыс манна төһө да муҥкук буоллар, кылбайан турар кырдьыгы кэпсээтэ. А. Бэрияк
ср. монг. гилба ‘озарять, освещать, блестеть’