прил. геологическай--чинчийэр, геологическай чинчийии.

прил. геологическай, геология; геологический кабинет геология кабинета.

в разн. знач. разведка; геологическай разведка геологическая разведка; разведкаҕа бар= отправиться, пойти в разведку.

с. 1. (действие) көрдөөһүн, көрдеөн булуу, чинчийии; изыскание средств үбү көрдөөн булуу; 2. изыскания мн. көрдеө-һүн, көрдеөһүннэр, чинчийиилэр; геологические изыскания геологическай көрдеөһүннэр.

халлаантан хаартыскаоа устуу, аэрофотосъёмка (сир ханнык эмэ балаһатын үөһэттэн хаартыскаҕа устуу. Уһуллубут хаартыскалартан фото-ис-хиэмэлэри, фото-былааннары онороллор (таналлар). Оло-ру геодезическай, геологическай, инженернэй уо. д. а. чинчийиилэргэ туһаналлар.)

арый диэнтэн холб. туһ. Киһи космоска тахсыбыт Килбиэн суолун арыйсыбыт Сир аргыһын сибикитэ Ситигирдик биллибитэ. Күннүк Уурастыырап
Кини Дьааҥы, Индигир сүнньүлэригэр кыһыл көмүстээх сирдэри арыйсыбыта, олор геологическай тутулларын үөрэтиигэ көмөлөспүтэ. «Кыым»

көр бириинчик
Сири дьөлө үүттүүр геологическай эрэспиэскэ бэрт кыраҕа тиийэ бырыынчык буолары эрэйэр. И. Егоров
Итинник бэртээхэй түмүгү (түөрт олимпийскай оонньууларга чемпион) саамай бырыынчык даҕаны спортивнай историктар өйдөөбөттөр. «Кыым»
Мохов — нуучча уола, метеоролог. Чэпчэки соҕус эрээри, бырыынчык, биһээл үлэ. Н. Габышев

аат.
1. Тылынан эбэтэр суругунан туох эмэ туһунан официальнай иһитиннэрии. ☉ Официальное сообщение в устной или письменной форме, заявление. Арассыыйа бырабыыталыстыбатын сайабылыанньата
2. Көрдөһүү сурук. ☉ Письменная просьба о чём-л., заявление
Ити бириэмэҕэ Прокопий геологическай эспэдииссийэ начаалынньыгар сайабылыанньа суруйа олороро. В. Протодьяконов
Бу сайабылыанньаны суруйан туран, миэхэ идэбинэн научнай үлэ булан биэрэргитигэр көрдөһөбүн. В. Яковлев

аат.
1. Туох эмэ туохтан хайдах холбонон-силбэнэн оҥоһуллубута, ис оҥоһуута. ☉ Строение, внутреннее устройство, структура чего-л.. Айымньы уус-уран тутула. Тыл грамматическай тутула
□ Сир ньуурун, ону тэҥэ сир хаҕын тутулун көрдөрөргө уонна быһаарарга геологическай чинчийиини ыыталлар. САИ ССРС ФГ
[Леонардо да Винчи] көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө, киһи хараҕын тутулун үөрэтэрэ. АЕВ ОҮИ
Миэтирикэ — хоһоон тутулун быраабылаларын систиэмэтэ. ВГМ НСПТ
2. Уопсастыба, судаарыстыба хайдах тэриллиилээҕэ, тэриллиитин сүнньэ. ☉ Система общественного, государственного устройства, строй общества
Ыраахтааҕы былааһын тутулун төрүт акылааттарын, баһылыктыыр кылаастар олохторун Л.Н. Толстой романыгар сытыытык кириитикэлээбитэ. Софр. Данилов
Биһиги Сахабыт сирэ бэйэтин тыатын хаһаайыстыбатын тутулунан туох-ханнык иннинэ сүөһү иитиитинэн дьарыктанар дойдунан көстөр. ГМФ ССССС
◊ Өй-санаа тутула — киһи бэйэтэ хайдах өйдүүрэ, атыттартан уратытык өйдөөһүнэ. ☉ Особенность, специфика мышления
Эн математик буолан төрөөбүт киһигин, өйүҥ-санааҥ тутула оннук. Н. Лугинов

1. сыһыар диэнтэн хай. аата. Звеноҕа сири бастайааннайдык сыһыарыы хайа да күн үчүгэй. «Кыым»
2. Туохха эмэ эбии оҥоһуллубут, эбиилик буолан бэчээттэммит (үксүн суруллубут, бэчээттэммит үлэҕэ). ☉ Приложение
   Сыһыарыыга эбэтэр аатыласка геологическай хаарта ис хоһоонун көрүҥ. САИ ССРС ФГ. Е.И. Убрятова «Сахалыы-нууччалыы тылдьыкка» сыһыарыы быһыытынан суруйбут уочаркатыгар сомоҕо домохтору эмиэ ахтан ааһар. СЛСПҮ
3. тыл үөр. Тыл олоҕор холбонор, киниэхэ эбии суолтаны биэрэр эбэтэр атын тылларга сыһыанын бэлиэтиир тыл өлүүскэтэ. ☉ Аффикс. Үөскэмэй сыһыарыы. Өлүктүйбүт сыһыарыы. Тылы үөскэтэр сыһыарыы
   □ Тоҕо -лар диэн сыһыарыы -лор, -лөр, -лэр буола уларыйбытын быһаарыҥ. ПНЕ СТ
4. бот. Үүнээйи биир суордун үнүгэһин ылан атын суордугар илдьэн хайа быспыкка уган, сыһыары баайан, үүнээйи саҥа суордун үөскэтэн үүннэрии. ☉ Прививка
   И.В. Мичурин отонноох үүнээйилэр саҥа суортарын таһаарар үлэтигэр сыһыарыыны киэҥник туттара. АНК ТСТЗС
   Ордук үгүстүк хараҕынан (үнүгэһинэн) сыһыарыыны тутталлар. КВА Б
   ◊ Сыһыарыы түһүк тыл үөр. — хайааһын ананар предметин, буолар миэстэтин, хайысхатын көрдөрөр, кимиэхэ? туохха? диэн ыйытыыга хоруйдуур түһүк. ☉ Дательный падеж
   Сыһыарыы түһүк дьаһайар туһаайыыга турар туохтуурга салайтаран хайааһыны дьиҥ толорооччуну бэлиэтиир. ВИП СТПС
   Сыһыарыы түһүккэ турар аат тыллар ханна? диэн ыйытыыга эмиэ хоруйдууллар. ЕНВ СТ