даҕ. Нэлэһийэн көстөр, киэҥ-куоҥ. ☉ Просторный, обширный
Унаа рар усталаах, нэлиэн к э т и ттээх Улахан алаас хатыҥнаах чараҥар, Ыһыах дьонноро, сиэттиһэ кэккэлээн, Оһуокай-үҥкүү ырыатын тардаллар. И. Эртюков
[ Киһи эбээт] Сүүрүктээх улуу өрүстэр Сүнньүлэрин туора халытан Кэтит-нэлиэн сыһыыларга Киэҥ муоралары долгуппут. С. Васильев
△ Ула хан, баараҕай. ☉ Огромный, гигантский, большой. [Көмүс көрдөөннөр] Нэлиэн таастары Динэмиитинэн тэптэртээн Дэлбэритэ ыыталаатылар. Өк сөкүлээх Өлөксөй
ср. бур. нэлэнхы ‘обширный’

ыйдаҥатааҕы тэргэн тиит (харыйа) күлүгүн саҕа (курдук) фольк. — олус улахан, киһи саллыах улаатан, уһаан көстөр. ☉ Огромный, гигантский (букв. словно тень от исполинского дерева при лунном свете)
Ыйдаҥатааҕы тэргэн тиит күлүгүн саҕа эриэн үөн бөҕөлөр …… кинини тоһуйан үөлэс айахтарын көҥкөтөн, дириҥ куолайдара хараара чөҥөрүспүттэр. Д. Апросимов
— Оттон эн хайалара этиҥ? — Мин киһи буолбатахпын, абааһыбын, — диэтэ ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн курдук хара суодал киһи. Далан
Ыйдаҥатааҕы харыйа күлүгүн саҕа бэриҥнэспит тимир кураах дьоннор үөгүлэспитинэн өһөх буруо быыһынан үөһэ көтөн эрэргэ дылылара. Д. Апросимов
Миитэрэй көрө түспүтэ, ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн курдук киһи кэлэн, кинини үөһэттэн таҥнары өҥөйөн суодаллан турар эбит. «ХС»

даҕ.
1. Олус күүстээх-уохтаах; модьу. ☉ Обладающий большой силой, мощный
Модун сүүрүктээх өрүс.  Луха модун харыларынан быар куустубутунан дьиппинийэн олорор. Амма Аччыгыйа
Модун тиэхиньикэ Манна дэлэйдэ — Кэлимсэ турук Таастары силэйдэ. А. Абаҕыыныскай
△ Баараҕай, сүүнэ улахан, үрдүк. ☉ Громадный, гигантский (напр., о горе)
Хатыҥчааннар баараҕай хатыҥнарынан, модун тииттэринэн хаххаланан бары сэргэ, тэҥник силигилии үүнэн эрэллэрэ кэрэтин. Далан
Бу көстөр күөх, улуу, модун хайалар үрдүүр, намтыыр чочумаас уһуктара …… ньиргийэн барыах, кэккэлээн тураллар. И. Эртюков
2. көсп. Толлугаһа суох, кыайыгас, күүстээх (киһи санаатын күүһүн этэргэ). ☉ Отличающийся силой и твёрдостью духа, несгибаемой волей к достижению чего-л. [Суруксут:] Дьон кырата модун санааны санаммыт быһыылаах, үс сүүс сыл мэлдьи мунньуллан-мунньуллан этиллибэтэх тыллар эһиннилэр, д э л б э р и т э б а р д ы л а р. П. Ойуунускай
1917 сыллаахха …… эн Орджоникидзе диэн бассабыыгы кытта куодарыһарыҥ. Ол киһиттэн бу айылаах модун санааҕа үөрэммитиҥ дуо? Эрилик Эристиин
Эр, модун санаалаах эрэттэр Инники кэккэҕэ туоллулар. Күннүк Уурастыырап
ср. монг. модун ‘дерево’

даҕ.
1. Муҥутуур күүстээх, олус улахан (тыал, долгун, тымныы туһунан). ☉ Чрезвычайно сильный, очень большой, гигантский (по степени проявления: о ветре, холоде и т. д.)
Таас өрүс уутун өрө ытыйан таһааран, добун холорук түһэр. И. Бочкарев. Киниэхэ [хара тыаҕа] сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах эгэлгэтэ тоҕуоруйан добун тымныыны тулуйан кыстыыр. ФЕВ УТУ
△ Олус улахан, баараҕай (көрүҥүнэн, кээмэйинэн - хол., сир). ☉ Огромный, большой, внушительных размеров (обычно о местности, поляне)
Добун хонуулар маҥан хаарынан хаппахтаннылар, от-мас чоҥкуйда. Н. Түгүнүүрэп
Добун сирдэр отторо хатан, хаһыҥтан тоҥон турар курдук, хаамтахха курдурҕас тыастанна. М. Доҕордуурап
Амманы таптааҥ, кини киэҥэ-куоҥа биллибэт хочолорун, добун сирдэрин туһаҕа таһаарыыга сэмэй кылааккытын киллэрсиҥ. ФП МХ
2. үрд. Улуу, ытык; тулхадыйбат (сир, байҕал, халлаан туһунан). ☉ Великий, священный; непоколебимый (о земле, море, небе)
[Этиҥ] Хабырыттар халлааны Хайа сүүрэн лаһыгырайда, Добун халлааны Тоҕо сүүрэн лоһугурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Добун байҕал куулатыгар Тоҕус мэҥэһиктээх Чохчоруун тумула, Туора туоһахта саҕа Туналыйан көһүннэ. П. Ядрихинскай
Орулуур добун халлаан Уонна Ийэ сир барахсан …… Олох дьэргэлгэнин оонньоттулар. В. Лебедев. (тылб.). Тэҥн. күүстээх, дохсун, модун
◊ Добун маҥан халлаан үрд. - улаҕата биллибэт үрдүк, ытык ыраас халлаан. ☉ Огромное, бескрайнее священное чистое небо
[Хотой] Добун маҥан халлаан аннынан Сурулаччы дайбаан, Көхсө күнү бүөлээн, Санна халлааны хаххалаан, Тиийэн кэллэ. Саха нар. ыр. I
Үс күөгэйэр күлүүстээх, Сэттэ дьэллигирэр тэһииннээх, Тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах Добун маҥан халлаан. П. Ойуунускай
Анараа өттүгэр Тобураҕын тохтоппот Добун маҥан халлаан. Өксөкүлээх Өлөксөй. Добун суол поэт. - элбэх ыарахаттардаах, мүччүргэннээх олох суола. ☉ Жизненный путь, полный трудностей, испытаний, тернистый путь
Дабааннардаах, түһүүлэрдээх Үйэм добун суолугар Мин олоҕум тиийэн кээлтэ Ырыа ыллыгынан. С. Данилов
Ол эрээри кини [Күннүк Уурастыырап] литератураҕа киирбит суола тус бэйэтэ соломмут добун суола. «ХС»
монг. дову