Якутские буквы:

Якутский → Русский

добун

сильный, жестокий (о буре, вихре); добун буурҕа кэмигэр во время сильной пурги, в сильную пургу.

Якутский → Якутский

добун

даҕ.
1. Муҥутуур күүстээх, олус улахан (тыал, долгун, тымныы туһунан). ☉ Чрезвычайно сильный, очень большой, гигантский (по степени проявления: о ветре, холоде и т. д.)
Таас өрүс уутун өрө ытыйан таһааран, добун холорук түһэр. И. Бочкарев. Киниэхэ [хара тыаҕа] сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах эгэлгэтэ тоҕуоруйан добун тымныыны тулуйан кыстыыр. ФЕВ УТУ
△ Олус улахан, баараҕай (көрүҥүнэн, кээмэйинэн - хол., сир). ☉ Огромный, большой, внушительных размеров (обычно о местности, поляне)
Добун хонуулар маҥан хаарынан хаппахтаннылар, от-мас чоҥкуйда. Н. Түгүнүүрэп
Добун сирдэр отторо хатан, хаһыҥтан тоҥон турар курдук, хаамтахха курдурҕас тыастанна. М. Доҕордуурап
Амманы таптааҥ, кини киэҥэ-куоҥа биллибэт хочолорун, добун сирдэрин туһаҕа таһаарыыга сэмэй кылааккытын киллэрсиҥ. ФП МХ
2. үрд. Улуу, ытык; тулхадыйбат (сир, байҕал, халлаан туһунан). ☉ Великий, священный; непоколебимый (о земле, море, небе)
[Этиҥ] Хабырыттар халлааны Хайа сүүрэн лаһыгырайда, Добун халлааны Тоҕо сүүрэн лоһугурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Добун байҕал куулатыгар Тоҕус мэҥэһиктээх Чохчоруун тумула, Туора туоһахта саҕа Туналыйан көһүннэ. П. Ядрихинскай
Орулуур добун халлаан Уонна Ийэ сир барахсан …… Олох дьэргэлгэнин оонньоттулар. В. Лебедев. (тылб.). Тэҥн. күүстээх, дохсун, модун
◊ Добун маҥан халлаан үрд. - улаҕата биллибэт үрдүк, ытык ыраас халлаан. ☉ Огромное, бескрайнее священное чистое небо
[Хотой] Добун маҥан халлаан аннынан Сурулаччы дайбаан, Көхсө күнү бүөлээн, Санна халлааны хаххалаан, Тиийэн кэллэ. Саха нар. ыр. I
Үс күөгэйэр күлүүстээх, Сэттэ дьэллигирэр тэһииннээх, Тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах Добун маҥан халлаан. П. Ойуунускай
Анараа өттүгэр Тобураҕын тохтоппот Добун маҥан халлаан. Өксөкүлээх Өлөксөй. Добун суол поэт. - элбэх ыарахаттардаах, мүччүргэннээх олох суола. ☉ Жизненный путь, полный трудностей, испытаний, тернистый путь
Дабааннардаах, түһүүлэрдээх Үйэм добун суолугар Мин олоҕум тиийэн кээлтэ Ырыа ыллыгынан. С. Данилов
Ол эрээри кини [Күннүк Уурастыырап] литератураҕа киирбит суола тус бэйэтэ соломмут добун суола. «ХС»
монг. дову

Еще переводы:

дьулагыр

дьулагыр (Якутский → Якутский)

көр дьулаакыр
2
Тоҕус түүннээх күнү мэлдьи тула көтөнкөтөн добунун булан түспэт туруу туйгун дьулагыр маҥан алаастар. ПЭК ОНЛЯ V

чугдаарталаа

чугдаарталаа (Якутский → Якутский)

чугдаар диэнтэн төхт
көрүҥ. Хотугу диэки өттүн Холуйа көрдөххө: Туруйа кыылым Тула көтөн кэлэн, Чугдаарталаан ааһар Добун сирдэрдээх эбит. Нор. ырыаһ.

д ьа ҥс а ат

д ьа ҥс а ат (Якутский → Якутский)

көр дьаҥсал
Тоҕус хартыгастаах Добун маҥан халлаан Тоһуу дугуй былыттарыгар Дуолан дьаҥсаат этиҥнэр Тоҕута-хайыта бардылар. Күннүк Уурастыырап
Эмискэ таҥара сырдыгар Хара тыын хараҕа сааппыта, Үөрүүнү көрсөрүн оннугар Ыар дьаҥсаат дьаҕырҕан саалынна. М. Лермонтов (тылб.)

лоһугурай

лоһугурай (Якутский → Якутский)

лоһугураа I д и эн курдук (ордук тэтимнээх)
[Этиҥ] Үрдүк халлаан өрөһөтүгэр Өрө сүүрэн лүһүгүрэйдэ, …… Добун халлааны Тоҕо сүүрэн ло һугурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрүдүөр чуумпутун арай интэринээппит сопхуоһун тоҥмут хаатыҥката лоһугурайара иччилээхтик аймыыра. Нэртэ

саҥардыыҥҥы

саҥардыыҥҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Саҥа, улаханнык уһуу илик, соторутааҕыта буолбут, көстүбүт, үөскээбит. ☉ Случившийся, появившийся, возникший не так давно, недавний. Тииҥ саҥардыыҥҥы суола баар
□ Тимир эрэһээҥкилээх саҥардыыҥҥы уҥуохтар [бааллар эбит]. Далан
Бу Добун дьиҥ баар, саҥардыыҥҥы биһиги нэһилиэкпит киһитэ этэ. Суорун Омоллоон

тыастан

тыастан (Якутский → Якутский)

тыаһаа диэнтэн бэй
туһ. [Барабыай] Кыһыны туораары Кыната тыастанна. Күннүк Уурастыырап
Ойуур тыа уһуктан суугунас тыастанна. Эллэй
Добун сирдэр отторо хатан, хаһыҥтан тоҥон турар курдук, хаамтахха курдурҕас тыастанна. М. Доҕордуурап

дьуларый

дьуларый (Якутский → Якутский)

дьуларыйар оройо - килбэйэр (килэйэр) киинэ диэн курдук
Сир киэнэ килбэйэр киинэ, Матайар хаһата, Дьуларыйар оройо, Дьоллоох-соргулаах Дьобуруопа диэн [баар эбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй; тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах добун маҥан халлаан фольк. - норуот поэзиятыгар үрдүк, ыраас, киэҥ халлааны ойуулуур кубулуйбат эпиитэт. ☉ В народной поэзии: постоянный эпитет, используемый при описании чистого, высокого неба
Үрдүгэ дьылҕаламматах, Үс күөгэйэр күлүүстээх, Сэттэ дьэллигир тэһииннээх, Тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах Добун маҥан халлаан. П. Ойуунускай

тохсус

тохсус (Якутский → Якутский)

I
тох диэнтэн холб. туһ. [Кыргыһыы кыдьыга] Кыа хааны тохсуһар, кыл тыыны бысыһар. Күннүк Уурастыырап
II
тоҕус II диэнтэн кэр
ахс. аат. [Госпитальтан] тохсус ыйыгар Орлов дьэ тахсыбыта. Суорун Омоллоон
Тохсус уола элбэхтик Иринньэҕирэр үөдэн этэ. И. Гоголев
Быйыл тохсус кылааһы бүтэрдэ. Н. Габышев
◊ Тохсус добун маҥан халлаан фольк. — Үөһээ дойду саамай муҥутуур чыпчаал араҥата, Үрүҥ Айыы Тойон олоҕо. ☉ Самый верхний ярус Верхнего мира, где живёт Верховное божество Үрүҥ Айыы Тойон
Тохсус добун маҥан халлаан, Тордуйалаах уу курдук долгуйан, …… Күөх чаалай уотунан күлүбүрүү [умайда]. П. Ойуунускай

курдурҕас

курдурҕас (Якутский → Якутский)

I
курдурҕаа диэнтэн холб. туһ. [Атыыһыт] кууруссалар тэлиэгэҕэ курдурҕаһалларын истэн: «Акаары күтүрдэр! Айдаарымаҥ!» — диэтэ. Н. Некрасов (тылб.)
II
даҕ. Курдурҕаан иһиллэр тыастаах. ☉ Хрустящий
Ат симэһиннээх күөх оту сиэн, тииһин тыаһа курдурҕас. Н. Якутскай
Добун сирдэр отторо хатан, хаһыҥтан тоҥон турар курдук, хаамтахха курдурҕас тыастанна. М. Доҕордуурап

онолҕонноох

онолҕонноох (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Уһун, бүтэ охсон биэрбэт (хол., ырыаны-тойугу этэргэ). ☉ Длительный, заунывный (напр., о песне)
Тоҕус ордоо добун халлаан тойотторо, Онолҕонноох тойукпутун Умсары тускулаамаҥ даа! Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Киэҥ, дэлэгэй, холку (өйү-санааны этэргэ). ☉ Широкий, непринуждённый, свободный (о мыслях, рассуждениях)
Отут түүннээх күн Охсуһуу буолла Отут хонук туолуутугар Онолҕонноох санаа Кылгаталаан барда, Уһун тыын убаан барда. Д. Говоров