и. д. от сэрэй= догадка; гипотеза; сэрэйии уксугэр албын буолааччы догадка часто бывает обманчива; наука сэрэйиитэ научная гипотеза.

догадка; предположение; научнай сабаҕалааһыннар гипотезалар диэн ааттаналлар научные предположения называются гипотезами.

I догадка, предположение; гипотеза; бу билиҥҥитэ научнай сэрэх эрэ это пока ещё только научное предположение.
II осторожность || осторожный; маннык тубэлтэлэргэ сэрэх наада в таких случаях нужна осторожность; кини олус сэрэх киһи он человек очень осторожный.

туохт. Туох эмэ сөптөөҕүн көрөн-истэн итэҕэй, чахчытын бил; тугу эмэ хонтуруоллуур сыаллаах көр-иһит. ☉ Проверять
«Миигин үлэҕэ ситэ ыла иликтэр ээ. Бэрэбиэркэлээн баран ылыахтара үһү», — Баланцев, ханньаччы туттан, толоостук мичээрдээтэ. Амма Аччыгыйа
Бэрт өр сылдьан, чособуойдары уонна дозуордары бэрэбиэркэлээбиппит. Н. Якутскай
Олохтоон бэрэбиэркэлээн баран, гипотезаттан эбэтэр аккаастаналлар, эбэтэр кинини бигэргэтэллэр, бигэргэтилиннэҕинэ, гипотеза түөрүйэҕэ кубулуйар. ДИМ
Былааннаах сорудахтары толорууну бэрэбиэркэлиир. ЭБТ

гипотетичный прил. ги-потетическай, гипотетичнай (гипотезаҕа олоҕурар, сэрэйэн көрүү майгыннаах).

ж. антитеза (1. предметтэр, көстүүлэр утарыта буолуулара; 2. лит. икки атын-атын образтары, өйдөбүллэри соруйан утарыта туруортаан көрдөрүү).

аат.
1. Ханнык эмэ эттиктэр булкуспут холбоһуктара, суурадаһыннара. ☉ Смесь, раствор чего-л.
Таһырдьаттан киирдилэр: кыһыл хамандыыра Уйбаныап, тоҕус-уон саллаат, нуучча, саха былааһык. А. Софронов
Бэс чагдаҕа киирэбит. Ханнык да былааһыга суох бэстэр, бэстэр... В. Сыромятников
Молекулярнай гипотеза ыраас бэссэстибэ уонна былааһык тустуспаларын бэрт үчүгэйдик быһаарар. КДМ Х
2. Мэлиллибит хаппыт балыгы балык сыатыгар былаан оҥоһуллубут ас. ☉ Блюдо: смесь рыбной муки с рыбьим жиром
Хойуу чэйи кытта былааһыгы, өлүктэни сиэтилэр. «ХС»

аат.
1.
сабаҕалаа 1, 2 диэнтэн хай. аата. Сабаҕалааһын быһыытынан …… 2000 сылга киһи ахсаана алта миллиард икки сүүс мөлүйүөн буолуо. ДьДьДь
Сааһын табаны хараалга ааҕар бириэмэҕэ төрөөһүн эрдэ эбэтэр хойутаан саҕаланарын сабаҕалааһын оҥоһуллар. ТНС ОКТК
2. Туох эмэ хайдах быһаарыллыан сөбүн өйүнэн тобулан көрүү, быһаарыы, оҥорон көрүү (хол., наукаҕа). ☉ Предположение, гипотеза
Мин санаабар, ханнык баҕарар научнай сабаҕалааһын эбэтэр түөрүйэ даҕаны биир ааптардаах буолар. Г. Угаров
Кини Кыра Ботуобуйа сүнньүгэр алмаас баар төрүт сирин көрдөөн буларга эппитэ. Бу дьиҥнээҕэ бигэргэтиллиэхтээх саҥа сабаҕалааһын этэ. «ХС»

I
аат. Чахчытын билбэккэ эрэ сэрэйэн көрөн этии, таайыы. ☉ Догадка, предположение, гипотеза
Нууччалыы хоһооннорго билбэт тыллара үгүс буолаллар да, ол аһаҕас аҥхалааттары Микиитэ бэйэтин сэрэҕинэн дэхсилээн өйдүүр. Амма Аччыгыйа. Оччолорго Эллэй Боотуру кыргыс дуу, татаар дуу омук эбитэ буолуо диэн сэрэх эрэ буолара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938
Чоочо бэйэтин сэрэҕинэн сэрэйэн, Манчаары Баһылай уматтаҕа диэн, кини ханна баарын, тугу гынарын ирдээбит. МНН
◊ Сэрэх хоту — чахчытын билбэт эрээри таайан, сэрэйэн көрөн, быһа холоон (хол., тугу эмэ гын). ☉ Не обладая точными сведениями, опираясь на толки и догадки, наугад (напр., делать что-л.). Сэрэх хоту кэпсии сылдьыма, тоойуом
□ Мин, ыйыттаҕына даҕаны, манна олорон сэрэх хоту туох диэхпиний, үөрүүнэн сөбүлэһиэм этэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов. Муҥханы түһэриэххэ син этэ, ол гынан баран сэрэх хоту быраҕар эмиэ сатаммат. Доҕордоһуу т.
II
1. аат. Туохтан эмэ эрдэттэн дьаарханыы, кэтэнии-мананыы; сэрэнэ санааһын. ☉ Опасение; осмотрительность, осторожность
Таҥара сэрэҕи сөбүлүүр (өс хоһ.). Тоҥон ыксаан иһэр буолан, туох да сэрэҕэ суох ыал тэлгэһэтин иһигэр киирэн, манна бандьыыттар баалларын дьэ өйдөөн, биирдэ «бабат» диир. Н. Якутскай
Аккын манна аҕалан сүөрэ тардыы гына баай, сэрэх хаһан да куһаҕаны оҥорбот. Ф. Постников
Сэрэҕин сүтэрбит ньиэмэһи хаптатан баран ботугураата: «Биир эбилиннэ, манан бүппэккит буоллар». Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Ордук сэрэнимтиэ; сэргэх, кутталы, сыыһаны эрдэттэн өйдүүр. ☉ Особо осторожный, осмотрительный; чуткий, опасливый
Сэрэх, наҕыл Киргиэлэй быһа-хото тыллаахөстөөх убайыттан улаханнык дьулайар. Амма Аччыгыйа
Андаатар сэрэх кыыл, ол иһин умсар, ханан тахсарын муннарар, буор уйатын кистиир дииллэр. Далан
Кырдьаҕас дьон сэрэх, көрсүө соҕус буолуохтаахтар эбээт! Н. Заболоцкай
♦ Бэрт (улахан) сэрэҕинэн — олус сэрэхтээхтик, сэрэниин-сэрэнэн. ☉ Очень осторожно, с величайшими предосторожностями
Бэрт сэрэҕинэн табаҕын уматан баран, испиискэтин кэннигэр элиттэ. Амма Аччыгыйа
Кинилэр бэрт сэрэҕинэн аппаны-дьаппаны аахтаран көрөн, оргууй уһуннардылар. М. Доҕордуурап
Отучча киһини талан, бэрт түргэнник тэринэн, улахан сэрэҕинэн, өстөөх тыылыгар тахсыбыппыт. И. Сосин