разг. начальник; руководитель; главарь.

1. атаман, вожак, главарь; 2. разг. сильнейший в чём-л.; кини үөрэҕэр атамаан он в учёбе сильнейший.

быть руководителем, начальником; руководить, управлять; быть главарём.

1. аат. Тордуохтаах кылгас тумустаах уһун тыҥырахтаах кыра соҕус сиэмэх көтөр, кыырт, мохсоҕол. ☉ Ястреб
   Уордаах хардааччы мохсоҕол Туой буорга дугуммутун Олоро түһэн Одуулуу биэрбитим. С. Зверев
   Хардааччы мохсоҕолу суохтаан, Халлаан уотунан тыалырбыта. И. Эртюков
   Кырбый, собоһут, кыырт, элиэ, хардааччы, хотой тыһылара атыырдарынааҕар биллэ улаханнар. «Чолбон»
2. даҕ. суолт. Харса суох, хорсун, хоодуот. ☉ Храбрый, смелый, удалой
   Былыр, эдэр эрдэҕинэ хардааччы, модьу санаалаах киһи этэ. Н. Неустроев
   «Бэккэ бэт түбэһэр, хардааччыга хардааччы түбэһэр», — диэн Мохсохо оҕонньор түгэхтээхтик саҥарбыта. Далан. Эрилик Эристиин аҕата Степан Яковлев «быһаҕы биитинэн өрө салаабыт» сытыы-хотуу, тыллаах-өстөөх, хардааччы киһи эбит. Эрчимэн
   ср. тув. хардаачы ‘главарь (неодобрительно)’, тюрк. карчыҕа, п.-монг. харчаҕай ‘ястреб’

1. аат.
2. Былыр хаһаактар сэриилэригэр уонна өрөбөлүүссүйэ иннинэ хаһаактар уобаластарыгар байыаннай дуоһунас. ☉ Атаман
   Эҥсиэли дьоно ити курдук олордохторуна, киис тириитинэн төлөнөр бастакы дьаһааҕы атамаан Иван Галкин түһэрэн соһуппут. БИГ ӨҮөС
   Бааһынайдар сэриилэрин харса суох атамаан, Дон хаһаага, Степан Тимофеевич Разин салайбыта. АС НИСК
   Станичнай атамааҥҥа үҥүөм! Түрмэҕэ сытытыам! М. Шолохов (тылб.)
   [Тойоттор] атамаан Красильников тэлэгирээмэтин илииттэн-илиигэ түһэрэ сылдьан аахтылар. П. Филиппов
   Чита үрдүнээҕи таас хайаҕа Семенов атамаан бүлүмүөтэ кини буутун тоҕу хадьарыйбыта. Амма Аччыгыйа
3. Баһылык, салайааччы. ☉ Главарь, предводитель
   Чукчалар атамааннара эргэ тахса илик эдэр, хоһуун кыыс эбит. Саха фольк. «Ээй! Истэҕин дуо? Өссаас аҕыйах эрдэҕинэ хата бэрин!..» — диэн Быыпсай оҕото, бандьыыт атамаана, үөгүлүү турбута. П. Ойуунускай
   «Ити көрсүбүт киһибит — Уһун Баһылай бандьыыт атамаана, маннааҕы кулаактар саамай тумулук туттубут киһилэрэ», — диэн Тихон аргыый кэпсээн барда. А. Бэрияк
   △ Тугунан эмэ уһулуччу чорбойор, бастыҥ кэккэҕэ сылдьар киһи. ☉ Человек, резко выделяющийся среди остальных каким-л. качеством (напр., особой активностью, храбростью)
   Дьэ, мин даҕаны абааһы аймаҕыттан адьырҕа атамааннара мин буолабын, көстүбэт киэнэ күтүр күүстээхтэрэ мин буолабын. Ньургун Боотур
   Аҕыс ааттаах баһа Аргыстаһан айаннаан тахсар Ардай тиистээх атамаана Хардаҥ эһэ часкыйар. Нор. ырыаһ.
4. даҕ. суолт., кэпс. Туохха эмэ чулуу, кимнээҕэр да ордук. ☉ Сильнейший в чем-л., выделяющийся среди всех. Кини үөрэҕэр атамаан киһи
   □ Атаспар, эйиэхэ аны дьэ, Ааттаммыт атамаан сааһыттар Анааннар көтөрдүүр сирдэрин Аҕыйах тылынан мин кэпсиим. Күннүк Уурастыырап