давнишний, прежний; мааҕы кэпсэтиибит наш давнишний разговор.

давний, давнишний; ол быданнааҕы дьыала это давнишнее дело.

даҕ. Урукку, былыргы, урут буолан ааспыт. ☉ Давний, давнишний, былой. Өрдөөҥҥү кэпсэтии. Өрдөөҥҥү түбэлтэ. Өрдөөҥҥү кэмнэргэ
□ Булан ыллым мин өрдөөҥҥү хаартысканы — Оҕо эрдэхпитинэ түспүппүт. М. Ефимов
тув. үрдеги

прежний, прошлый, бывший, былой; давнишний, давний || прежде, давно; урукку үлэ прежняя работа; урукку олох прошлая жизнь; урукку кэргэнэ его бывшая жена; урукку дьылларга в былые годы; урукку үйэҕэ в давнюю эпоху; урукку курдук как прежде.

1. даҕ. Уруккуттан баар, өрдөөҕү. ☉ Давний, давнишний
   Ол быданнааҕы кэмҥэ Мин Сиинэҕэ үөскээбитим. С. Данилов
   [Өлөксөй] Бытаан сыарҕа тыаһынан Быданнааҕы санааларын бигэттэ. С. Васильев
   Ол быданнааҕы кэмҥэ, холкуоһа суох, мээнэ быралгы сылдьан биирдиилээн булчут дэҥнэнэрэ, быстарара баар этэ. Ф. Софронов
2. аат суолт. Өрдөөҕүтэ буолбут кэм. ☉ Давнишнее время
   Ийэм саҥата-иҥэтэ, күлүүтэ-салыыта элбээн, эмиэ былыргы эдэригэр түспүтэ быданнааҕыны, мин кыра оҕо эрдэҕинээҕи кэммин, санатар. Далан
   Сиэннээх эһэ, арахсыбыттара төһө да баара-суоҕа ый эрэ кэриҥэ буолтарын иһин, букатын быданнааҕыттан көрсүбэтэх дьон курдук кэпсэтэллэр. В. Яковлев

даҕ.
1. Этэр киһи атты гар баар, аттынааҕы, чугаһынааҕы (ити н нээҕи эбэтэр оннооҕу диэннээҕэр өссө туох эмэ чугаһы этэргэ). ☉ Находящийся вот здесь, буквально рядом (ближе, чем итиннээҕи или оннооҕу)
Маннааҕы маллар ханна бардылар?  Хайа, нохоо, маннааҕы аһы ханна гынныгыт? М. Доҕордуурап
2. Чугастааҕы, дьиэ таһынааҕы, бу сирдээҕи (ким-туох эмэ туһунан этэргэ). ☉ З де шн и й, м ес т н ый (о ком-чём-л.)
Маннааҕы оҕолор. Кини маннааҕы киһи. Маннааҕы олохтоохтор. Маннааҕы универ ситет.  Маннааҕы табалары хомуйа охсон бөһүөлэккэ киллэр. Амма Аччыгыйа
Тыа маһа намчы, иинэҕэс. Ол маннааҕы д ь и э л э р т э н д а ҕ а н ы к ө с т ө р. Н. Заболоцкай
Мин маннааҕы начаалынай оскуоланы бүтэрбитим. И. Федосеев
ср. алт. мындагы ‘здешний, давнишний, тогдашний’

I
даҕ.
1. Сиэрэ суох олус ыраах; наһаа ыраах уонна чиэски (үксүгэр ыраах, үрдүк, сир, дойду о. д. а. тыллары күүһүрдэн этэргэ тутлар). ☉ Дальний, далекий; чрезвычайно далекий (часто употр. как усилит
слово при определении расстояния до когочего-л., удаленности кого-чего-л.). Кыраман дойду. Кыраман сир. Кыраман ыраах дойду.  Мин тус хоту, Чыҥха хоту, Кыраман хоту Өһөстүк айаннаан испитим. И. Гоголев
Дохсун сүүрүктээх өрүс дэбилгэннээх долгуннарыгар төһө күндү баайы уһааран кыраман ыраахха кыйдыырыҥ буолуой? А. Федоров. Суланьа уһун суһуоҕун түөһүгэр түһэрэн, хайа кыраман оһуутугар баар буолбута. Н. Абыйчанин
Көрөбүн мин бүгүн былыты Кыраман үрдүктэн бэйэтин, Кылбаара тэлгэммитэ кэрэтин. М. Тимофеев
2. Олус өрдөөҕү, урукку, былыргы, быдан былыргы. ☉ Очень давний, давнишний
Итэҕэйиҥ, романтиктар, Мин хотугу кыраайбар Кыраман былыргыттан Көмүс муостаах таба баар. И. Гоголев
Бүгүн, кыраман дьыллар ааспыттарын да иһин, биһиги эһиги сэриигэ өлбүттэр сырдык мөссүөҥҥүтүн көрөр курдукпут. ЕП МИ
II
кыраман санаа (санаалаах) — хара, ыар (санаа). ☉ Злобный, мрачный, тяжелый (о мысли, намерении)
Кырыыстаах тыллаах, Кыраман санаалаах Кытай Бахсылааны уус Сириэдийбит-сиппит Сирэ-дойдута диэн бу эбит. П. Ойуунускай; кырамаҥҥа тур (этилин) — сорго, кырыыска, дьабыҥҥа (тур, этилин). ☉ На горе, на беду кому-л., к несчастью (сказать, сделать что-л.)
Түспүт төннүбэтэх, Барбыт эргийбэтэх, Кырыыска этиллибит, Кырамаҥҥа турбут булгунньах. П. Ойуунускай
Кырыыска турбут, Кырамаҥҥа этиллибит Кыыс Туйгун бухатыыр обургу …… Кэп туойуллан Түһэн иһэн ыллаабыт. Күннүк Уурастыырап