Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дайдарыы

дайдар диэнтэн хай
аата. Симэхтээх аттары Кийииттэр мииммиттэр, Дьоруонан дайдарыы Тугун дуол билбэттэр. Күннүк Уурастыырап

дайдар

туохт.
1. Чэпчэкитик үктэнэн, дугуйан хаамп. ☉ Ходить плавно, легкой, непринужденной походкой (едва касаясь ногами земли), плыть
Өйүүн баччаҕа ити курдук ырыанан дайдаран кэлэриҥ буоллар! И. Сысолятин
Үҥкүүлүүр сиргэ чугаһаан, унаархай муусукаҕа дайдаран, вальстаан эргичиҥнэһэ сылдьааччылары одууласпахтаата. Е. Неймохов
2. Тугунан эмэ түргэнник айаннаа (хол., атынан). ☉ Ехать на чем-л. быстро, мчаться (напр., на лошади)
Түргэн айанынан түһэрдилэр, Уу дьоруонан оҕустардылар, Тарайа сэлиинэн дайдардылар, Муҥ сүүрдүүнэн мунааһыттылар. Күннүк Уурастыырап
[Григорий] сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан уу дьоруонан дайдарар. М. Доҕордуурап
Лаараптаах Көнтөөсөп бөһүөлэк отчуттарыгар матасыыкылынан дайдаран тиийэн кэллилэр. Э. Соколов

Еще переводы:

даллаҥалаа

даллаҥалаа (Якутский → Якутский)

даллай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Киргиэлэйи көрөөт, оҕонньор өрө даллаҥалаан туран кэллэ. Болот Боотур
[Куба] Даллаҥалыы дайдар …… Кэрэ дойду көстүөх этэ. Суорун Омоллоон

күйгүөмнээхтик

күйгүөмнээхтик (Якутский → Якутский)

сыһ. Дохсуннук, эрчимнээхтик; араас тыас-уус доҕуһуоллаах. ☉ Быстро, энергично, стремительно; с грохотом, громко, шумно
[Ньургун Боотур] Солуута суох соххор содуомун Сототун ортотунан дьалкыйа дайдаран, Күлүмэхтик көтүтэн, Күйгүөмнээхтик айаннатан истэҕэ. П. Ойуунускай

суукка

суукка (Якутский → Якутский)

аат. Күннээх түүнү хабар, сүүрбэ түөрт чаас уһуннаах кэм. ☉ Сутки
Сиэрдиир аппын миинэммин …… Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
Боруоҥҥа икки эрэ ый курдук сылдьыбытым, ол иһиттэн кыргыһыыга — балтараа суукка. В. Яковлев

сыарҕалан

сыарҕалан (Якутский → Якутский)

сыарҕалаа диэнтэн бэй
туһ. Быт-быт оҕустанан, сүүтүк-сүүтүк сыарҕаланан, сап өтүүлэнэн, иннэ олгуобуйаланан, …… үс бастаах Алаа Моҕус ыалланан, Бүүкээнниир Ыаһах эрэйдээх олорбута эбитэ үһү. Саха фольк. Сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан, уу дьоруонан дайдарар, кыһын доруобуна сыарҕаланан сиэллэрэр. М. Доҕордуурап

тайдар

тайдар (Якутский → Якутский)

көр дайдар
Отут көс усталаах От үрэх устун Таҥнары табыгыратан Тайдаран истилэр. П. Ойуунускай
[Ньургун Боотур] Унаар сыһыылары туораан, Чаҕылҕанныы дапсылытан Тайдаран кини, уола хаан, Халлаан сирдиин тиксиитигэр Хаҥыл атынан көтүтэрэ. И. Эртюков

чөрүк-чирик

чөрүк-чирик (Якутский → Якутский)

сыһ. Чэпчэкитик дайбаан, үөһэ-аллара түһэн, дайдара (көт — кыра көтөрү этэргэ). ☉ Трепеща крыльями, то поднимаясь, то опускаясь (летать — о небольшой птице)
[Чөкчөҥө] чөрүк-чирик Көтөн кэлэн, Чөкө түһэн Чөкчөс гынна — Чуруук-чуруук Чуопчаарыйда, Чохчос-икчэс Чуохарыйда. «ХС»

дьоруолат

дьоруолат (Якутский → Якутский)

дьоруолаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хара аппын миинэммин мин Харытыайбар барыаҕым, …… Үөрэ-дьүөрэ үктэтиэм, Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
Ол [ампаар дьиэ] диэки атыыһыт киһи быһыытынан сиэллэрэн дьигиһитэн, хаамтаран халыһытан, дьоруолатан долгутан тиийбит. Саха фольк. Биирдэ көрдөҕүнэ, утары аттаах киһи хаамтаран дьоруолатан иһэр. ҮҮА

кыһыгыраччы

кыһыгыраччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Сытыы, иһиирэр эбэтэр синньигэс тыаһы таһааран. ☉ С резким свистящим звуком; высоким пронзительным голосом
Сүр сытыытык кыһыгыраччы иһиирэн ыллыыр. А. Федоров. Фред кыһыгыраччы күллэ, ыгдах гынна. С. Дадаскинов
Ээбиллэлэр биир-биир күүстээх дабыдалларынан кыһыгыраччы дайбанан, дайдар-дайан, өрө көтөн тахсыбыттара. «Чолбон»

үчүгэйкээн

үчүгэйкээн (Якутский → Якутский)

үчүгэй диэнтэн аччат. Хоту ойуур хонноҕор үчүгэйкээн көбүс-көнө, күөх дьэллэй ортотугар түөрт баҕаналаах, иккилии сүһүөхтээх күрүө оҕотун туппуттар. Болот Боотур
Евлампий Ананьевич Расторгуев аҕабыыт үчүгэйкээн кыыһыныын иккиэйэҕин олороллор. Л. Попов
Үчүгэйкээн чаҕыл күн Булчуттары угуйан Алыыларга, систэргэ Аллаах, быһый табанан Айаннатан дайдарар. В. Барабанскай

үөрэ-дьүөрэ

үөрэ-дьүөрэ (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Тэҥ соҕус, маарыннаһар, араа-бараа. ☉ Примерно одинаковый, схожий
    [Таатта үрэх] Үөрэ-дьүөрэ үүт тураан көлүйэлэрдээх, Араа-бараа арылыаһа күөллэрдээх эбит. Саха нар. ыр. I
    Үөрэ-дьүөрэ дойдулары ааһыталаатыбыт. «ХС»
    Үөрэ-дьүөрэ саастаах эрэ дьон доҕордоһуохтаахтар диэн сыыһа өйдөбүл эмиэ баар. ЧКС АК
  2. сыһ., суолт.
  3. Тэҥ соҕустук, араабараатык. ☉ Примерно одинаково, наравне
    Доҕоргунуун Одуордуун икки тугут курдук үөрэ-дьүөрэ үөскээбиккит. Суорун Омоллоон
    Уоллаах кыыс ити курдук үрэх баһын хараҥа тыатын быыһыгар, бургунас ынах муоһунуу, үөрэдьүөрэ, тэҥҥэ үүнэн испиттэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
    Вадим Ионович ааны аһаат, дуораччы дорооболоспутугар, бары үөрэ-дьүөрэ хардаран күйгүөрэ түстүлэр. Тумарча
  4. Биир тэҥник, хатыланардык, тэҥ арыттаахтык (хол., үктэнэн хаамп). ☉ Равномерно, ритмично (напр., ступать ногами)
    Үөмэс-аамас дайбатан Үөрэ-дьүөрэ үктэтиэм, Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
    Ата түөрт атаҕын үөрэдьүөрэ үктээмэхтээн, кырыытынан таһыйбахтаан ыла-ыла …… дьоруолаан кутан-симэн барда. Эрилик Эристиин
    Тиит бэлэм-бэлэмник үөрэ-дьүөрэ түһэрэн, куолаһа улам ыраастыйан, улам күүһүрэн, эрчимирэн иһэр. А. Бэрияк